Klonen onder het genot van kikkerijsjes


Jennifer Willet: 'Hoe ver mogen we gaan in het manipuleren van leven?'

Aanschouw live kloonexperimenten of laat je eigen lichaamsbacteriën kweken op een petrischaaltje. Beeldend kunstenaar en onderzoeker Jennifer Willet haalt samen met zo'n twintig studenten het laboratorium uit de afgesloten omgeving naar buiten in de vorm van een openbare installatie. Het resultaat is te ervaren op vrijdag 23 mei tussen 13 en 17 uur, in de Museumtuin van het Leidse Museum Volkenkunde.

Prikkelen
In en rond een mobiele tent zullen de studenten interactieve en kunstzinnige demonstraties geven van biotechnologische technieken die normaal gesproken alleen binnen de muren van het laboratorium worden toegepast. Die technieken variëren van het afscheiden van erfelijk materiaal (DNA) uit diercellen tot het klonen van planten. Vaak kunnen die technieken uitgevoerd worden met verrassend eenvoudige middelen. Voor het afscheiden van DNA is bijvoorbeeld niet veel meer nodig dan enkele korrels zout, een scheutje whisky en een paar druppels lenzenvloeistof. 'Ik wil bezoekers prikkelen om zelf na te denken over de biotechnologische ontwikkelingen van onze tijd', zegt organisator Jennifer Willet. 'Hoe ver mogen we gaan in het manipuleren van leven?'

Democratiseren
De Canadese Willet, verbonden aan de Concordia Universiteit in Montreal, maakt zich zorgen over het ontbreken van een publiek debat over de hedendaagse biotechnologie. 'Klonen en andere biotechnologische technieken hebben verstrekkende en potentieel gevaarlijke gevolgen. Iedereen zou er daarom zijn zegje over moeten kunnen doen. Wetenschap is van ons allemaal. De realiteit is echter dat de manipulatie van leven op dit moment wordt beheerst door een select gezelschap van bedrijven, die vooral uit zijn op commercieel gewin.' Willet ziet kunst - openbaar, verrassend en prikkelend - als toegangspoort tot die afgesloten wereld. 'Met mijn werk wil ik de biotechnologie democratiseren.'


Laat je eigen voetzoolbacteriën kweken op een petrischaaltje en neem het resultaat mee naar huis.
Petrischaaltje
Willet doet dat door het vacuüm van het wetenschappelijke laboratorium letterlijk open te breken. 'Ik breng het lab weer in contact met de buitenwereld,' vertelt ze. 'Daardoor kunnen mensen van dichtbij ervaren dat biotechnologie niet los staat van het leven zoals wij dat dagelijks om ons heen zien, horen en voelen. Heb je er bijvoorbeeld wel eens bij stilgestaan hoeveel bacteriën je met je meedraagt op je lichaam?' Bezoekers van de Museumtuin krijgen het antwoord vrijdagmiddag op een petrischaaltje gepresenteerd.

Diversiteit
InsideOut, zoals de openbare installatie heet, is het eindproduct van een serie Honours Class-bijeenkomsten waarin Willet met getalenteerde ouderejaarsstudenten van verschillende studierichtingen het lab indook om te experimenteren op het raakvlak van kunst en wetenschap. Biologie, kunstgeschiedenis, life science & technology: de achtergronden van de studenten zijn even divers als de kleuren van de bacteriën die zij deden oplichten. Voor prof.dr.ing. Robert Zwijnenberg, coördinator van de Honours Class en directeur van het Leidse Arts & Genomics Centre, is die diversiteit essentieel. 'We willen studenten over de grenzen van hun vak leren kijken.'

Ethiek
De studenten ontkomen er daarbij niet aan om ook de grenzen van het toelaatbare te verkennen. Zwijnenberg: 'Tijdens een van de bijeenkomsten hebben we stamcellen geïsoleerd uit een schapenlever die vers van de slager kwam, om die stamcellen vervolgens te kweken tot leverweefsel. Zo'n experiment roept allerlei vragen op: is het gekweekte weefsel wel of niet levend? Heeft de bioindustrie met de ontwikkeling van dit soort kunstvlees mogelijk een verantwoord alternatief in handen voor vegetariërs? Nieuwe ontwikkelingen in de biotechnologie vragen om een nieuwe ethiek.'


Kikker in een kleurrijk bacteriekweeksel. De bacteriën lichten op doordat ze met DNA van een ander organisme in aanraking zijn gebracht.

Discussies
Violet Steeghs, masterstudente moleculaire levenswetenschappen, kan zich de ethische discussies in de Honours Class nog goed herinneren. 'Het is me opgevallen dat studenten van verschillende achtergronden soms heel verschillend tegen kunst en wetenschap aankijken,' zegt ze. 'Voor mij als natuurwetenschapper is het belangrijk dat experimenten een wetenschappelijk of praktisch nut hebben, bijvoorbeeld bij het genezen van ziekten. Voor andere studenten bleek een artistiek doel net zo goed een legitimatie te zijn om te experimenteren met leven.' De kruisbestuiving tussen kunst en wetenschap bood Violet een kans om haar blik te verruimen. En om creatief bezig te zijn. Vrijdag deelt ze ijsjes met kikkersnoepjes uit aan bezoekers van de Museumtuin.

Kooi
De vele discussies inspireerden de studenten ook bij het maken van hun eigen biokunstwerken. Amalia Kallergi (advanced computer sciences) construeerde een kooi van petrischaaltjes met daarin kweeksels van bacteriën. De symboliek is moeilijk over het hoofd te zien. Amalia: 'Ik wilde de spanning tussen openheid en geslotenheid uitbeelden. Ik zie het laboratorium niet als een steriele ruimte die losstaat van de omgeving en de natuurlijke levenscyclus. Dat maakt het des te belangrijker om na te denken over de vraag of we ons niet moeten beschermen tegen bepaalde vormen van biotechnologie.'

Forum
Het is precies het soort vragen dat Zwijnenberg en Willet graag in alle openheid bediscussieerd zien. Zwijnenberg: 'Waar kunst en wetenschap elkaar ontmoeten, kan een breder debat op gang komen over moderne technologieën.' Is InsideOut in feite niet een moreel statement tegen de bioindustrie? Willet: 'Het is niet mijn bedoeling om als een idealistische Michael Moore ten strijde te trekken tegen de bioindustrie. Biotechnologieën zijn niet per definitie slecht of verwerpelijk. Het gaat mij er om dat elk individu uitgenodigd wordt om zijn eigen mening te vormen en die met anderen te delen.'

InsideOut: een museumtuin als forum van de moderne tijd. Mét kikkerijsjes.

InsideOut, Laboratory Ecologies
Vrijdag 23 mei 2008, 13-17 uur
Museumtuin Museum Volkenkunde, Leiden
Gratis entree

Links

(20 mei 2008/Tristan Lavender)