De Kamasoetra is geen doe-boek


Vatsyayana, De kunst van het versieren. De Kamasoetra over hofmakerij en huwelijk. Uit het Sanskrit vertaald en van een nawoord voorzien door Herman Tieken. Atheneum-Polak & Van Gennep, Amsterdam 2008.

De complete vertaling van de Kamasoetra verschijnt eind van dit jaar.

De Kamasoetra is geen handboek voor seks, maar een intellectuele terreinverkenning, zo ontdekte dr. Herman Tieken. Vorige week verscheen De kunst van het versieren, het hoofdstuk uit de Kamasoetra over hofmakerij en huwelijk, door Tieken voor het eerst direct uit het Sanskrit in het Nederlands vertaald. Eind 2008 verschijnt het hele werk.

De Kamasoetra is ergens tussen de derde en de vijfde eeuw na Christus ontstaan, waarschijnlijk in Noord-India. De Britse ontdekkingsreiziger Richard Burton gaf het werk, samen met de verhalen van 1001 nacht, een vaste plaats in de wereldliteratuur. In Europa heeft het boek vooral de status van salonfähige pornografie.

Geld
Die pornografische kant zit er wel in, maar daar ging het de auteur van de Kamasoetra niet om, zegt Tieken, specialist in Sanskrit en Tamil. 'Er is maar één hoofdstuk van de zeven dat echt over seks gaat. Het hoofdstuk over prostituees gaat bijvoorbeeld vooral over geld. Het laatste hoofdstuk gaat over hulpmiddelen en toverdrankjes. Een ramp om te vertalen, het wemelt van de plantennamen.'

Nagelkrassen
De Kamasoetra is opgebouwd volgens het stramien van een bekende vorstenspiegel, vertelt hij. Het boek staat vol met opsommingen en stappenplannen, die niet eindig zijn, maar inspiratie bieden om tot in detail zoveel mogelijk mogelijkheden te doordenken. Zo staat er een lijst in met acht vormen van nagelkrassen die minnaars op elkaars lichaam kunnen aanbrengen. Ze dragen namen als 'halve maan' of 'pauwenpoot'. Het lijkt nauwelijks praktisch, en is ook niet zo bedoeld. Tieken: 'Het gaat om de kunst van het catalogiseren en benoemen.'

Intellectuele elite
In India heeft de Kamasoetra nooit geleefd onder het gewone volk. Eigenlijk heeft deze daar pas bekendheid gekregen door het werk van Burton, zegt Tieken, 'De Kamasoetra is niet te vergelijken met teksten als de Ramayana of de Mahabharatha, waarvan allerlei versies in de lokale talen bestaan, en die tot televisiesoaps en strips zijn omgevormd. Het Sanskrit is een taal voor een intellectuele elite. Zodra iets in het Sanskrit is geschreven heeft het meteen de status van hogere wetenschap. Teksten in het Sanskrit zijn geen praktische teksten, ze zijn bedoeld voor de eeuwigheid. Zelfs als ze gaan over het bemesten van land, of over seks en huwelijk.'

Liefdespoëzie
Tieken ging met een nieuwe blik naar de Kamasoetra kijken toen hij klassieke Indiase liefdespoëzie bestudeerde en vertaalde. In deze gedichten, gebundeld in de Sattasai, een bloemlezing geschreven voor dezelfde doelgroep van literair geïnteresseerde intellectuelen als de Kamasoetra, werd de planmatigheid van de Kamasoetra vaak op de korrel genomen: 'Het werk werd gezien als droogzwemmen. In de liefdespoëzie word je in het diepe gegooid, dan heb je niets aan al die stappenplannen.'

Uit 'Hoe je het aanlegt met een jong meisje':

'Hij probeert er voortdurend achter te komen waar het meisje dat hij op het oog heeft naar verlangt en laat elke wens van haar onmiddellijk in vervulling gaan. Speeltuig dat zij nooit eerder heeft gezien of dat maar enkele van haar vriendinnen hebben, hij weet het allemaal probleemloos te regelen. Hij tovert het ene na het andere cadeau tevoorschijn, zoals een felgekleurde bal met felle zwarte strepen, poppen van wol, hout, koeienhuid of ivoor, of van was, meel of klei. En hij laat haar keukengerei in het klein zien, waarmee je echt kunt koken'. (p. 21 e.v.)

Uit 'Hoe je het vertrouwen van de bruid wint':

'De man zoekt toenadering door zijn armen om haar heen te slaan, maar hij laat haar onmiddellijk weer los als hij merkt dat ze dat niet op prijs stelt. En hij zorgt dat alleen hun bovenlichamen elkaar raken, omdat zij in dit stadium nog niet toe is aan meer dan dat. Als zij al wat ouder is en hem al wat beter kent, laat hij de lamp branden. Als ze nog erg jong is en hem nog niet goed kent, gaat hij in het donker te werk.' (p. 13)

Uit 'De huwelijksvoltrekking':

Wat als het meisje niet wil meewerken?

'Op feestdagen, zoals de achtste dag van de maand, laat hij haar door de dochter van haar min dronken voeren en onder het voorwendsel van een klusje dat zij voor hem moet doen naar een geschikte plek brengen. Terwijl ze bewusteloos is van de drank, berooft hij haar van haar maagdelijkheid, en verder zoals zojuist beschreven.' (p. 36)

Drietrapsraket
Een Nederlandse vertaling van de Kamasoetra direct uit het Sanskrit is er nog niet. De kunst van het versieren is het opstapje daartoe, de hele Kamasoetra volgt eind van het jaar. Eerdere vertalingen waren uit de Engelse versie van Burton, of uit een andere Engelse uitgave, die weer een vertaling was uit het Frans. Tieken: 'Een ware drietrapsraket dus. Dan krijg je rare dingen. Denk maar aan die namen voor nagelkrassen.' Het initiatief voor de vertaling kwam van uitgever Atheneum. In een uitgebreid nawoord gaat Tieken in op tekst en context van de Kamasoetra.

Hoe leg je het aan?
De kunst van het versieren is het derde hoofdstuk van de Kamasoetra, en gaat over het vinden en verleiden van de juiste vrouw. Het bevat exposés over onderwerpen als: hoe vraag je de ouders om de hand van hun dochter, hoe win je het vertrouwen van de bruid, hoe leg je het aan met een jong meisje? Maar ook: hoe verover je als meisje zelfstandig een man als je niemand hebt om je uit te huwelijken?

Amoreel
Verwacht geen romantiek van dit mooi vormgegeven boekje met afbeeldingen uit het Rijksmuseum, dat zo uitnodigend vlak voor Valentijnsdag verschijnt. Hoe beeldend de verleidingskunsten soms ook beschreven worden, het hoofdstuk laat een overzakelijke, en soms machiavellistische en amorele indruk na, vooral waar het over hele jonge meisjes gaat. En ook het uiteindelijke doel, het genot, wordt nogal zakelijk behandeld. Tieken: 'Het is een theoretisch werk, en alle mogelijkheden en stappen dienen nu eenmaal te worden doordacht, met alle mogelijke consequenties. Daarnaast: meisjes werden in India heel jong uitgehuwelijkt, dat is een gegeven.'

Gerelateerde uitgaven
De kunst van het versieren verscheen gelijktijdig met de vertaling van een populair wetenschappelijk Engels boek over de westerse ontdekking van de Kamasoetra, waarvoor de Tieken de passages uit het Sanskrit vertaalde: James McConnachie, Het boek van de liefde: de geschiedenis van de Kamasoetra (Atheneum-Polak & Van Gennep, 2008).

Later dit jaar verschijnt van Herman Tieken en een collega uit Cambridge bij SUNY Press de vertaling van 701 gedichten van de Sattasai: klassieke liefdespoëzie, geschreven in het Prakrit, een dialect van het Sanskrit.

In 1981 verscheen van hem De nectar van de liefde: Hala's 'Sattasai', klassieke liefdespoëzie uit India (vertaling en inleiding).

Link
Webpagina Herman Tieken

(12 februari 2008/HP)