Terug naar de homepage van Universiteit Leiden Studieondersteuning

Digitale Coaching

'Kiezen als expert'
Kiezen als expert: vragen en denkexperimenten
Door de formulieren in te vullen, maak je voor jezelf duidelijk wat er voor jou speelt. Dat helpt om te doen wat nodig is om tot de 'beste' keuze te komen. Print de ingevulde pagina's om er later nog eens naar te kijken.
1. Stel je voor dat je een paar maanden met je nieuwe studie bezig bent. Hoe zou je op dat moment merken dat je de juiste studie hebt gekozen? Waaruit blijkt dat voor jou?
toelichting

Klik OK als je alles hebt ingevuld    

2. Ontbreekt er momenteel 'iets' om te kunnen kiezen? Wat heb je nodig om een keuze te kunnen maken?
toelichting

Klik OK als je alles hebt ingevuld    

3. Stel dat je de 'beste' studiekeuze beoordeelt met 10 en de slechtste studiekeuze met 0. Waar zit je op dit moment? Welk cijfer geef je

Hoe zou je, al is het maar 1 punt, hoger kunnen komen?
toelichting

Klik OK als je alles hebt ingevuld    

4. Ook als jij jezelf ziet als iemand die niet goed kan kiezen, dan heb je toch ongemerkt al veel keuzes gemaakt. Hoe laat sta ik op? Wat trekt ik aan? Wat ga ik vandaag doen? En er komen vandaag nog veel meer keuzes! Hoe heb je dat aangepakt en hoe ga je het verder aanpakken?
Gaat kiezen soms gemakkelijk en soms moeilijk? Waar heeft dat dan mee te maken?
toelichting

Klik OK als je alles hebt ingevuld    

Kiezen als expert: theorie & praktijk
Een expert in het oplossen van problemen weet op grond van kennis en ervaring hoe een keuzeproces het beste kan worden aangepakt. De expert gebruikt vuistregels, past op om niet vast te komen zitten in één denkkader en neemt de tijd die nodig is.
Een beginner ontbreekt deze kennis en ervaring, maar een 'slimme' beginner leert van de expert.
Gebruik vuistregels bij het keuzeproces
Kiezen heeft niet alleen een inhoud ('Wat zal ik kiezen?'), maar houdt ook een bepaald denkproces in ('Hoe kies ik?'). Voor dit keuze-denkproces zijn vuistregels te formuleren. Dat wil zeggen dat er regels zijn waarvan op grond van theorie en praktijk is gebleken dat deze het denkproces optimaliseren. Een expert in het oplossen van problemen gebruikt deze vuistregels. Beginners in het oplossen van problemen gaan vaak lukraak te werk en durven niet de noodzakelijke tijd te nemen.

'Dat lijkt mij wel leuk' is een goed begin, maar er is meer nodig dan een intuïtieve voorkeur. Om een beslissing te kunnen nemen zal je in de eerste plaats over informatie moeten beschikken over enerzijds studierichtingen en over anderzijds jouw interessen en capaciteiten.


Vuistregel 1.1. Wie niet kan kiezen weet nog niet genoeg.

Vuistregel 1.2. Wie niet kan stoppen met informatie verzamelen durft kennelijk niet te kiezen en zoekt eerder geruststelling dan onmisbare informatie.

Dit zijn twee vuistregels die tegengesteld lijken, maar de twee kanten van kiezen weergeven. Vuistregel 1.1. benadrukt dat informatieverzamelen nodig is. Terwijl vuistregel 1.2. de emotionele kant aangeeft en benadrukt dat kiezen nu eenmaal spannend is. Verzamel informatie over de opleiding en over jezelf en weeg af. Meer kan je niet doen.


Vuistregel 2. Kies de studierichting uit waarvan de kenmerken het beste passen bij jouw eigen kenmerken ('matching'). Psychologische testen helpen daarbij. De Studiekeuzefestivals bieden interesse tests!

Voor een bepaalde studierichting heb je bepaalde interessen, intelectuele capaciteiten en zelfsturing ( toelichting ) nodig. Ken jezelf en de opleiding en vergelijk.


Vuistregel 3. Kiezen is het oplossen van een probleem. Bij een studiekeuzeprobleem zijn er meerdere oplossingen mogelijk. Het gaat er om de beste oplossing te vinden en dat wil niet zeggen dat de andere oplossingen onzin zijn. Deze zijn minder goed op grond van wat jou nu bekend is.

As. studenten kunnen soms naar iets streven wat onmogelijk is: één ideale studie terwijl de rest oninteressant is. In de realiteit is meestal is één opleiding alleen maar interessanter dan de andere.


Vuistregel 4. Met een studiekeuze leg je jezelf niet vast voor de rest van je leven. Het is een belangrijke keuzemoment die een richting aangeeft, maar leven is altijd bewegen en veranderen. Belangrijk is dat je voelt dat je in de goede richting zit.

Je zult nog vele keuzemomenten tegenkomen, zoals na het eerste jaar, in de loop van de verdere jaren, na het afstuderen en in jouw werkloopbaan. Flexibiliteit wordt juist de laatste jaren sterk benadrukt.


Vuistregel 5. Laat het keuzeproces min of meer systematisch verlopen in fasen (het 'problem solving model'):

  • Analyseer het probleem (orientatie en concretisering)
  • Stel mogelijke en meerdere oplossingen op
  • Weeg voor - en nadelen af
  • Neem de 'beste beslissing'
  • Evalueer je beslissing. Bevalt deze? Zo niet analyseer opnieuw het probleem.

(meer informatie over keuzeprocessen )

Pas op voor vast zitten in één denkkader
Mensen kunnen in een keuzesituatie vast komen te zitten doordat ze steeds in een bepaald denkkader blijven kleven. Denk hierbij eens aan de ezel die uit twee hooibergen de allerbeste keuze wilde maken. De ezel draaide zijn kop naar de linker hooiberg en dacht 'Nee, rechts is toch beter'. Maar toen hij zijn kop naar rechts draaide dacht hij 'Nee, links zag er toch beter uit. En toen hij weer zijn kop naar links draaide dacht hij .

Als je bijvoorbeeld steeds denkt 'Ik MOET de goede keuze maken', dan kan dat het zicht op het keuzeprobleem en mogelijke oplossingen verduisteren. Je raakt gefixeerd op een bepaalde omschrijving van het keuzeprobleem. En nadenken over 'moeten' ('Van wie moet je eigenlijk?' en 'Waarom moeten en niet wensen?') en een goede keuze ('Wat versta je onder goed?') wordt dan wel erg moeilijk.

Neem de noodzakelijke tijd
De expert heeft niet alleen goede vuistregels tot zijn beschikking. Een expert kan ook een probleem en de mogelijke oplossingen vanuit verschillende denkkaders bekijken. Een expert neemt daar ook de tijd voor.
'Beginners' hebben vaak maar één kijk op het keuzeprobleem en proberen vaak te snel een oplossing te vinden voordat het probleem echt duidelijk is geworden.
Wie even buiten een beperkt denkkader kijkt verwerft vrijheid die een nieuwe visie op het probleem en eventuele oplossingen mogelijk maakt. Gebruik de ruimte en de vrijheid die er altijd is. Fixeer je niet op het punt waar je vastzit, laat dit los, stel vragen en wacht op inspirerende antwoorden. Misschien merk je dan wel dat het niet veel uitmaakt welke hooiberg je uitkiest, of dat je beter kunt kiezen dan doodhongeren. Wellicht sta je zelfs op een smakelijk grasveldje.
Overzicht Studie-ondersteuning
Studentenpsychologen - Universiteit Leiden