Held krijgt eredoctoraat

Zestig jaar geleden, op woensdag 10 mei 1946, lauwerde de Leidse universiteit Winston Churchill met een eredoctoraat in de Rechtsgeleerdheid. Zijn promotor was prof.dr. R.P. Cleveringa.

Fotoverslag uit 1946

Churchill
Churchill in een van zijn kenmerkende poses: hij maakt de V van Victory

De Right Honorable Winston Leonard Spencer Churchill kreeg het predikaat doctor honoris causa als eerbetoon voor zijn rol in Tweede Wereldoorlog.

Geschikte locatie
Gezien de grote belangstelling voor de plechtigheid keek de universiteit uit naar een geschikte locatie. Het Nederlandsch Hervormd Kerkgenootschap Leiden bood de Sint Pieterskerk aan. Dat was toen bijzonder want de kerk was nog als zodanig in functie.

De befaamde gast zou worden ontvangen in de Senaatskamer van het Academiegebouw en dan naar de Pieterskerk wandelen. De gang van het cortège naar de Pieterskerk werd een vertrouwd tafereel.

Amazones
De grand old man - Churchill was inmiddels 72 - arriveerde met zijn echtgenote en dochter Mary bij het Academiegebouw door een erehaag gevormd door veertig leden van de Studentenweerbaarheidsvereeniging Pro Patria en de amazones der Vrouwelijke Studenten Carousselvereeniging.

Nadat Churchill in de Senaatskamer begroet was door de rector magnificus en kennis had gemaakt met zijn promotor prof.dr. R.P. Cleveringa, trok hij zijn toga - met kap - aan van Oxford University, waar hij ook een eredoctoraat had gekregen.

Tegen het protocol in
Tegen het universitaire protocol in - soms wint het praktische het van het hogere - mocht Churchill alvast zijn handtekening op de muur in het zweetkamertje zetten. De kerk vulde zich ondertussen met veel hoge gasten onder wie prinses Juliana en prins Bernhard en minister-president W. Schermerhorn. De hoogleraren waren tweehonderd in getal. En natuurlijk was de pers toegestroomd; met vijftig man sterk, waarvan dertig uit het buitenland.

'We will win, we shall win'
Rector magnificus prof.dr. B.G. Escher somde de gronden op waarop een eredoctoraat kan worden uitgereikt. De derde, en meest zelden aangeroepen grond, had betrekking op Churchill: het doctoraat kan worden toegekend aan een persoon die door karakter en hoogstaande moraal de loop van de geschiedenis in gunstige zin heeft beïnvloed.Cleveringa refereerde in zijn lezing aan de hoop die hij en zoveel andere Nederlanders hadden geput uit Churchills woorden, te horen op de radio medio juni 1940: 'We are going on; we will win; we shall win.'

Churchills handtekening in het zweet-<br>kamertje
Churchills handtekening in het zweet-kamertje

Vervolgens werd aan Churchill de bul uitgereikt. De annalen vermelden dat 'deze was uitgevoerd op perkament door de hand van mej. Erna van Osselen te Amsterdam en voorzien was van een blauw lint, waaraan bevestigd was een rond zilveren doosje, vervaardigd door de firma van Rossem du Chattel en Driessen te Leiden'.

Grootzegel
En voorts: 'In het doosje stond in rode was het grootzegel van de universiteit afgedrukt. Bij het document hoorde een ronde koker. Deze was uitgevoerd in leer en karton door mej. Elisabeth Menalda te Amsterdam.'
Na de uitreiking sprak Churchill zelf. Hij memoreerde in zijn toespraak dat hij op de dag dat Nederland onder de voet was gelopen, 10 mei 1940, premier van Engeland was geworden. Dat was óók op een woensdag. Verder hield Churchill het tamelijk algemeen. Zo zei hij dat hij zich met zijn derde eredoctoraat 'the most learned man in the world' voelde. Hij had er eerder niet alleen in Oxford, maar ook een in Leuven gekregen.

Op bezoek bij Minerva
Na de promotieplechtigheid bracht Churchill een bezoek aan studentensociëteit Minerva, in 1946 nog alleen toegankelijk voor mannen. Prinses Juliana en de dames Churchill gingen daarom op de thee bij de vrouwelijke pendant van Minerva, de VVSL (Vereniging van Vrouwelijke Studenten Leiden).

Bij Minerva hield Churchill, staand op de grote leestafel, een korte rede. De niet bepaald presentabele staat van sociëteit en interieur en het roerige studentenvolk ontlokte hem de uitspraak: 'I feel tremendous forces in this room'. Deze uitspraak werd in de sociëteit op de muur geschilderd.

Stoepje
Toen Churchill Minerva verliet, was de auto die hem zou ophalen nog niet ter plekke. Waarop de staatsman zich rustig op een stoepje voor de sociëteit zette. Althans. Volgens Mixtamorfose, het lustrumboek uit 1974 ging Churchill op de stoep zitten alvorens hij de sociëteit binnen ging.

Churchill verbleef een week in ons land, van 8 tot 13 mei 1946. De Nederlanders beschouwden hem als een van 's lands bevrijders en overal werd hij als een held toegejuicht door grote menigten mensen. Churchill stond ervan te kijken: hij dacht dat het Nederlandse volk 'nuchter en onaandoenlijk was'.

Veel cadeaus
De immense populariteit van de Britse staatsman werd nog eens onderstreept door de vele cadeaus die de genereuze Nederlandse bevolking hem tijdens zijn verblijf in Nederland toestuurde: ze hadden een gezamenlijke waarde van ongeveer 300.000 gulden, ruim 136.000 euro.

Bekijk het fotoverslag uit 1946

Bronnen van tekst en foto's

  • De zegetocht van Churchill (32 pagina's, 50 cent, verdere gegevens onbekend)
  • Winston Churchill in ons midden; zijn zegetocht door ons land, 8-13 mei 1946 (Scheltens en Giltay, Amsterdam, 16 pagina's, verdere gegevens onbekend).
  • Mixtamorfose, Lustrumuitgave van Minerva, 1974
  • Sociëteit Minerva 1875-1965, Commissie tot samenstelling van het Gedenkboek Sociëteit Minverva 1875-1965

(9 mei 2006/ch)