Forumdiscussie over Kosmologie, Evolutie en Intelligent Design

Vrijdag 28 april, 20.00 uur
Gorlaeus Laboratorium Einsteinweg 55 te Leiden
Organisatie: Nederlandse Natuurkundige Vereniging, Belgische Natuurkundige Vereniging en Universiteit Leiden

Deelnemers
Prof. dr. Cees Dekker (fysicus, Technische Universiteit Delft)
Prof. dr. Jan Boersema (bioloog, Vrije Universiteit/Universiteit Leiden)
Prof. dr. Ed van den Heuvel (astronoom, Universiteit van Amsterdam)

Voorzitter
Prof. dr. Frans Saris (decaan faculteit Wiskunde & Natuurwetenschappen Universiteit Leiden)

De recente maatschappelijke discussie over de vraag of aan de biologische evolutie al dan niet een doelgericht ontwerp ten grondslag ligt (Intelligent Design/ID) heeft de kritiek op het Darwinistische evolutiemodel weer doen opleven. Binnen de kosmologie zijn vergelijkbare vragen gesteld over toeval of doelgericht ontwerp.

Doelgericht Ontwerp?
Aanhangers van de ID-gedachte (maar ook anderen) betwisten de claim dat de evolutie van het leven volledig te verklaren zou zijn uit blinde toevalsprocessen en natuurlijke selectie. Zij zien in bijvoorbeeld de ontwikkeling van onherleidbaar complexe organen als zintuigen, bloedsomloop, en ademhalingsysteem duidelijk sporen van doelgericht (intelligent) ontwerp.

Van ontwerp naar ontwerper?
Van 'ontwerp' naar 'ontwerper' is echter maar een kleine - volgens sommige zelfs onvermijdelijke - stap. Belangrijke vraag is dus of "teleologisch" (= doelgericht) denken inderdaad noodzakelijkerwijs voert naar "theologisch" (religieus) denken. Zou het kunnen zijn dat doelgerichtheid een fundamentele eigenschap van de natuur zelf is (naast het causaliteitsbeginsel), waarvan wij alleen de oorsprong nog niet kennen. Of moeten we gewoon toegeven dat wij heel veel dingen gewoon nog niet weten.

Kosmologie
In dit verband is van belang dat binnen de kosmologie vergelijkbare vragen over mogelijke doelgerichtheid zijn gesteld toen men ging inzien dat de waarden van de natuurconstanten en de fundamentele fysische eigenschappen allen uiterst fijn op elkaar moeten zijn afgestemd om ontstaan en evolutie van ons heelal (en dus van leven) mogelijk te maken. Dit heeft geleid tot het formuleren van het zogeheten antropisch principe (van antropos=mens): Wat wij kunnen verwachten waar te nemen in het universum, wordt beperkt door de voorwaarden die noodzakelijk zijn voor onze aanwezigheid als waarnemers.

Veelwerelden-hypothese
Deze gedachte heeft de weg geopend naar een intrigerend nieuw idee dat momenteel sterk in de belangstelling staat: de veelwerelden-hypothese: Ons heelal zou er slechts één zijn uit oneindig vele paralllelle heelallen, welke uit de oerknal zijn ontstaan uit even zovele mogelijke combinaties en waarden van de fysische natuurconstanten. Uit dit multiversum kunnen wij echter alleen ons eigen universum waarnemen, omdat nu juist in ons heelal die combinatie van fundamentele eigenschappen tot stand kwam, die het ontstaan van het leven mogelijk maakte.

 

Meer over de deelnemers:

  • Prof. dr. Cees Dekker (1959) is experimenteel fysicus en hoogleraar moleculaire biofysica aan de TU Delft, waar hij onderzoek doet op het grensgebied van nanotechnologie, biologie en natuurkunde. Hij was medeauteur van het boek Schitterend ongeluk of sporen van ontwerp? Over toeval en doelgerichtheid in de evolutie (Cees Dekker, Ronald Meester en René van Woudenberg , Uitgeverij Ten Have Kampen 2005, ISBN 90 259 5483 9).
    In de jaren negentig deed Dekkers onderzoeksgroep groep wereldleidend onderzoek rond koolstof nanobuisjes. Recent richt hij zich in het bijzonder op de moleculaire nanotechnologie van de levende cel. In 2003 werd hij benoemd tot lid van de KNAW. Hij verkreeg onder meer de Agilent Europhysics Prize 2002 en een Spinozapremie in 2003. Kortgeleden benoemde de TU Delft hem tot universiteitshoogleraar.
  • Prof. dr. Jan J. Boersema (1947) studeerde biologie (hoofdvak ethologie) aan RU-Groningen en promoveerde in de theologie aan diezelfde universiteit. In 1994 werd hij algemeen secretaris van de Raad voor Milieubeheer (ministerie VROM) en docent bij het Centrum voor Milieukunde van de UL. In maart 2002 werd hij bijzonder en in 2005 strategisch hoogleraar, aan de VU (faculteit Aard- en Levenswetenschappen) met als leeropdracht de Culturele en levensbeschouwelijke dimensies van de relatie mens natuur. Hij is tevens verbonden aan het Blaise Pascal Instituut van de VU.
  • Prof. dr. Ed van den Heuvel (1940) is emeritus hoogleraar Sterrenkunde aan de UvA, waar hij tot november 2005 directeur was van het Astronomisch Instituut 'Anton Pannekoek'. Hij kreeg in 1995 een Spinozapremie en in 2002 de EU-Descartesprijs. Sinds 1982 is hij lid van de KNAW. Hij is pionier op het gebied van dubbelsterevolutie, röntgenastronomie en de studie van neutronensterren en zwarte gaten.

(25 april 2006)