Het nieuwe Chili in twaalf weken
Exact een jaar geleden, op 4 april 2005, wijdde de Chileense schrijfster Isabel Allende in het Academiegebouw een nieuwe Leidse wisselleerstoel in: de Andrés Bello Visiting Professor Chair on Chilean Culture and Society. Het is de eerste en tot nu toe de enige leerstoel aan een Europese universiteit die uitsluitend gewijd is aan Chili. Prof.dr. Patricio Silva, hoogleraar contemporaine geschiedenis van Latijns-Amerika, nam hiervoor het initiatief.
 |
|
Professor Pablo Oyarzún: 'Ik heb het als heel waardevol ervaren om met Europeanen over de Chileense geschiedenis te discussiëren.' |
Een jaar geleden was nog niet bekend wie de eerste bekleder van deze stoel zou worden. Inmiddels is professor Pablo Oyarzún, decaan van de Faculteit der
Pablo Oyarzún kwam begin februari naar Nederland en zal in april weer naar Chili vertrekken. Met pijn in het hart, want hij is zich in de korte periode van zijn verblijf hier heel erg thuis gaan voelen. Hij heeft het hier meer naar de zin gehad dan in enig ander Europees land waar hij tot dusver verbleef. De Nederlanders vindt hij aangenaam informeel, open-minded en ontspannen. En dat geldt ook voor zijn studenten. Dat heeft hem verrast, omdat hij op grond van ons calvinistische verleden verwacht had een nogal starre, formele samenleving aan te treffen. Lachend: 'Ik zou nog eens flink in de Nederlandse geschiedenis moeten duiken om te begrijpen hoe dat zit!'
Chili in twaalf weken
Hoe kun je studenten in een tijdsbestek van slechts twaalf weken een goed beeld geven van het huidige Chili? Oyarzún: 'Of mij dat lukt, zou u de studenten zelf moeten vragen. Maar ik heb wel goed nagedacht over de methodologie van deze cursus. Ik heb twaalf belangrijke gebeurtenissen in de recente geschiedenis van Chili uitgekozen en in ieder college stond één zo'n gebeurtenis centraal. Door er veel omheen te vertellen, leerden de studenten die gebeurtenissen steeds beter in hun context begrijpen. Ik moest aan mijn Nederlandse studenten natuurlijk veel meer uitleggen dan voor Chileense studenten nodig zou zijn geweest, maar dat was voor mij ook heel leerzaam. Ik heb het als heel waardevol ervaren om met Europeanen over de Chileense geschiedenis te discussiëren. Ik denk overigens dat ik deze cursus nu ook in Chili ga geven, als een soort Studium Generale serie, toegankelijk voor iedereen die geïnteresseerd is.'
Chili na de dictatuur
In 1990 kwam een einde aan zeventien jaar militaire dictatuur onder generaal Pinochet. Sindsdien maakte het land een intensief democratiseringsproces door, dat gepaard ging met grote economische en sociale veranderingen. Chili wordt algemeen beschouwd als het meest succesvolle land - in economisch en politiek opzicht - van Latijns-Amerika. Waar komt dat succes vandaan? Oyarzún: 'Het land heeft een soort 'poldermodel' ontwikkeld waarin het grootste deel van de Chileense bevolking zich kan vinden. Critici wijzen er vaak op dat de huidige regeringscoalitie verschrikkelijk voorzichtig is bij het doorvoeren van veranderingen. Toch is die geleidelijkheid naar mijn mening juist cruciaal. Een land moet vóór alles regeerbaar blijven, en als je te veel te snel wilt veranderen, is de kans dat het uit de hand loopt veel groter.'
De eerste vrouwelijke president van Latijns-Amerika: Michelle Bachelet.
Michelle Bachelet: eerste vrouwelijke president van Zuid-Amerika
Begin maart werd Michelle Bachelet geïnstalleerd als president van Chili; zij is de eerste vrouwelijke president in Zuid-Amerika. Wat verwacht Oyarzún van haar? Oyarzún: 'De verwachtingen in het land zijn zeer hoog gespannen. Ze is immens populair. Tijdens de dictatuur is ze gemarteld en heeft ze in de gevangenis gezeten. Haar vader, een generaal van de luchtmacht die trouw gebleven is aan de democratie, is door zijn wapenbroeders vermoord. Haar moeder is gemarteld door het militaire regime. Dat maakt haar tot een symbool, de verpersoonlijking van de noodzaak tot blijvende verandering. Maar Bachelet is vooral een opmerkelijke vrouw: progressief in een conservatief land, agnost in een religieus land, vrouw in een land met een macho-cultuur. En toch is ze met een overtuigende meerderheid van stemmen gekozen! Ze zal natuurlijk niet iedereen tevreden kunnen stellen, maar ik denk dat ze zal slagen. Ze is een ervaren politicus en een sterke leider. Ik denk dat ze in staat is om de Chileense maatschappij in de basis democratischer te maken, en dat is essentieel voor de toekomstige ontwikkeling van het land.'
Collateral damage
Oyarzún is decaan van de Faculteit der
Vijduizend Chilenen liepen op 30 juni 2002 naakt door de straten van Santiago.
Vijfduizend naakte Chilenen op de foto
Een interessante gebeurtenis die de veranderde functie van de kunst in Chili illustreert, waren de fotosessies in Santiago die de bekende Amerikaanse fotograaf Spencer Tunick organiseerde. Op 30 juni 2002 wist hij vijfduizend Chilenen ertoe aan te zetten naakt door de straten van Santiago te lopen. Niemand had verwacht dat zovelen gehoor zouden geven aan Tunicks oproep. Maar dat gebeurde wel; het werd een spontane actie die voor heel veel Chilenen bevrijdend heeft gewerkt en tal van seksuele taboes ontkrachtte.
De armen worden iets rijker, de rijken véél rijker
Nergens in Latijns-Amerika is de welvaart de laatste twee decennia zo gestegen als in Chili. Mooi, zou je denken, maar er is een keerzijde aan deze medaille. Want nergens is de groei ook zó ongelijk verdeeld als daar. De armen zijn rijker geworden, zeker, maar de rijken zijn héél erg veel rijker geworden. Terwijl de rijkste 10 procent van de Chilenen 47 procent van het nationale product incasseren, ontvangst de armste 10 procent van de bevoling slechts 1,2 procent van het nationale product. Dat levert een interessante paradox op, namelijk dat veel Chilenen ontevredener zijn dan vroeger, hoewel hun levensstandaard erop vooruit is gegaan. Het thema 'groei en gelijkheid' levert veel discussie op, zowel op straat als in de politiek. Zelfs de meest rechtse politici in Chili geven toe dat het nu wel een beetje al te gek wordt met de inkomensverschillen.
Dubbellezing: Chili en Brazilië
Oyarzúns lezing op 11 april gaat over groei en (on)gelijkheid. Oyarzún gaat in op de culturele aspecten daarvan. Hij houdt de lezing samen met professor André Cunha, de houder van de wisselleerstoel Braziliaanse Studies. Ook in Brazilië zijn er grote verschillen in de mate waarin van de stijgende welvaart geprofiteerd wordt. Wat dat betreft is Brazilië dus vergelijkbaar met Chili. Cunha gaat in zijn lezing in op de economische aspecten.
|
11 april 2006 Growth with Equity: Two Visions from South America Pablo Oyarzún en prof. André Cunha
Een gezamenlijke lezing van prof. André Cunha (Universidade Federal do Rio Grande do Sul, houder van de Visiting Chair of Brazilian Studies 2006) and prof. Pablo Oyarzún (decaan van de Faculteit der |
Links
- Interview met Pablo Oyarzún in Forum, nieuwsbrief van de Faculteit der Letteren
- Informatie over Andrés Bello Chair
- Fotoverslag inauguratie Andrés Bello-leerstoel