Toedienen van een hormonale injectie bij een afrijpende aal die voor de helft uit eieren bestaat 

Glasaal
De paling staat op het punt van uitsterven. Sinds de jaren '50 loopt de aalstand sterk terug. De instroom van glasaal, jongbroed dat vanuit de oceaan de rivieren opzwemt, zit de laatste jaren al onder de 1% van het niveau van 1950. In de jaren vijftig begonnen dioxines in grote hoeveelheden in het milieu terecht te komen.

Hormoonhuishouding
Dioxine-achtige verbindingen zijn niet alleen giftig, ze hebben ook een verstorend effect op de hormoonhuishouding en op gentranscriptie-mechanismen. Van veel diersoorten was al bekend dat dit heeft gezorgd voor een sterke teruggang van de vruchtbaarheid en de voortplanting. Ook voor de aal blijkt dit nu het geval. Van den Thillart: 'Alleen blijkt deze soort nog kwetsbaarder'.

gezond embryo 30-35 uur na de bevruchting

ongezond embryo met deformaties en oedeemvorming op hetzelfde moment

Sargasso Zee
Om de gevolgen van dioxines op palingembryo's te onderzoeken onderschepten de onderzoekers alen in de Grevelingen en de Loire, die net waren begonnen aan hun reis van 5500 km naar - waarschijnlijk - de Sargasso Zee waar ze uiteindelijk zouden paren. Palingen worden pas in de loop van die tocht volledig geslachtsrijp. De onderzoekers brachten echter in het lab alen tot rijping met hormooninjecties, en bevruchtten de eitjes kunstmatig. Ze maten de dioxinewaarden in het vet van de dieren, en volgden de ontwikkeling van de embryo's. Hun conclusie: er is een zeer sterke negatieve correlatie tussen de embryonale ontwikkeling en het gehalte aan dioxine-achtige stoffen. Al bij dioxinewaarden die 10 keer lager liggen dan de consumptienorm bleek geen embryonale ontwikkeling meer plaats te vinden; embryo's kregen ernstige misvormingen en gingen dood.

Zoetwatersystemen
De aal leeft op de bodem van alle zoetwatersystemen van Noorwegen tot Marokko en Egypte. Het zijn vooral die bodems waar dioxine-achtige verbindingen zich ophopen. Binnen Europa kennen alleen Sardinië en West-Ierland lagere waarden dan in de experimenten van de biologen werden gemeten. Het ligt daarom voor de hand te veronderstellen dat dioxines een hoofdrol spelen in het verdwijnen van de aal.

Promovendus Arjan Palstra: 'Tot nu toe waren er alleen bewijzen voor kwantitatieve oorzaken van de teruggang. Wij houden ons bezig met de kwaliteit van de schieraal. Daarmee is het bijzonder slecht gesteld.'

Dooier
Dioxines worden opgeslagen in vet. De aal bouwt veel vet op, ongeveer 20% van zijn lichaamsgewicht. Dat is zijn reserve om onder meer de lange tocht naar de Sargasso Zee te kunnen maken waar, zo denken biologen, de voortplanting plaatsvindt. Vet is dus ten eerste brandstof voor het zwemmen. Maar in de loop van de reis gaat er ook veel vet in de eicellen van de vrouwtjes zitten, vertelt promovendus Arjan Palstra. 'In die eicellen wordt eerst veel vet ingebouwd, en daarna proteïnen. Dat vet en die proteïnen worden vervolgens het materiaal van de dooierzak van de larve.'

Bloedarmoede
Palstra: 'Tot nu toe waren er alleen bewijzen voor kwantitatieve oorzaken van de teruggang van de paling. Overbevissing bijvoorbeeld.

Maar wij houden ons bezig met de kwaliteit van de schieraal, dat zijn palingen die nog net niet geslachtsrijp zijn. Schieralen trekken weg uit het zoete water en zwemmen de oceaan over. We kwamen er allengs achter dat het met die kwaliteit bijzonder slecht is gesteld. Zo blijken schieralen als gevolg van een virus bloedarmoede te krijgen als ze een eind onderweg zijn, en een flinke inspanning hebben geleverd. Daarnaast hebben ze last van een parasiet die hun zwemblaas beschadigt. En dan heb je dus ook nog die hoge concentratie PCB's in hun vet, waardoor de vruchtbaarheid heel sterk vermindert.'