Krankzinnig: inmiddels zijn er meer mensen te dik dan er honger lijden. Louise Fresco roept op tot een nieuwe ethiek over voedsel. Zaterdag 11 februari debatteert ze met gastronoom Johannes van Dam, een notoire tegenstander, met een vertegenwoordiger van de voedingsindustrie, Hans Eenhoorn, en een vertegenwoordiger van de voedseldistributie, Fons Schmid.

De debaters
	Louise Fresco Fresco is adjunct-directeur-generaal landbouw van de FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties in Rome. Het is de missie van de FAO om de honger de wereld uit te helpen. Fresco schrijft ook romans en essays. Dit collegejaar is professor Fresco Cleveringa-hoogleraar aan de Universiteit Leiden.
	Johannes van Dam Johannes van Dam is niet alleen een van Nederlands bekendste culinair journalisten - hij schrijft in Het Parool, de Elsevier en in De Morgen - maar hij is ook cultuurfilosoof en culinair specialist. Hij is beroemd om zijn kennis en berucht om zijn kritische geest. Onlangs publiceerde hij Dedikkevandam. Van aardappel tot zwezerik, een lijvig boekwerk met een groot aantal beschouwingen en overpeinzingen over eten.
	Hans Eenhoorn Hans Eenhoorn is voormalig topman van Unilever. Hij is al geruimte tijd lid van de VN-taskforce on Hunger. Hij wil de honger in de wereld aanpakken door meer samen te werken en minder cynisch te zijn. Sinds zijn pensioen bij Unilever (2001) zet hij zich in voor een miljard hongerenden. Het is volgens hem moreel onaanvaardbaar dat in een wereld waarin een miljard mensen in overdaad leven, een even grote groep krepeert van de honger.
	Fons Schmid Fons Schmid is Vice President Food Safety and Consumer Health bij Ahold. Hij vindt dat Albert Heijn een rol kan en moet spelen in de mondiale voedselzekerheid.

Verwarring
Voor het eerst in de geschiedenis, aldus Fresco, is nu de situatie ontstaan dat de overgrote meerderheid van de mensheid geen dagelijkse strijd meer om voedsel levert en dat er meer mensen overgewicht hebben dan er honger lijden. De erfzonde van vandaag is niet zomaar fast food, genetische modificatie of de vrije markt, maar de verwarring over wat we kunnen en mogen eten. Eten is geweten en eten is weten.

Hoogtechnologische voedselvoorziening
Evolutionair gezien zijn wij halsoverkop de hoogtechnologische voedselvoorziening binnengevallen. Ons gedrag en de morele basis van ons handelen zijn hier niet aan aangepast. Het kasjroet (de spijswetten) en vergelijkbare taboes zorgden er voor dat eten een weloverwogen daad van zelfcontrole was, een serie beslissingen over productie, bereiding en consumptie van voedsel. Ook als er weinig regels waren, zoals in het christendom, bestond de neiging tot matiging.

Onpersoonlijke autoriteit
In de loop van de geschiedenis echter is de sanctionering van voedsel door religie verschoven naar de onpersoonlijke autoriteit van nationale en internationale regelgeving en voorlichting. Dit is ten koste gegaan van de individuele verantwoordelijkheid. Ook secularisatie heeft de voedselvoorschriften verdrongen. Handel, verstedelijking en migratie hebben dit verder versterkt.

Overgewicht
Overgewicht wordt zowel in het westen als in ontwikkelingslanden veroorzaakt door een combinatie van factoren: minder fysieke arbeid, de overvloedige beschikbaarheid van voedsel, de ongezonde samenstelling ervan, het ontbreken van regels en de onzekerheid over wat goed en gezond is. Juist in ontwikkelingslanden ontstaat in snel tempo een verschuiving naar duurdere, westerse voedingsgewoontes met meer dierlijke eiwitten, suikers en vetten. Het gevolg van dit voedselpatroon is een dramatische toename van chronische aandoeningen zoals hart- en vaatziekten. Kennis en economie blijken ambigue krachten: voedsel is voor velen overvloedig en goedkoop geworden, maar honger en vetzucht gaan hand in hand.

Nieuw paradigma
In de laatste twintig jaar wisselen baanbrekende studies en verklaringen van politieke leiders elkaar af. Op het gebied van voedsel blijven de resultaten achter, ondanks twee wereldvoedseltoppen. Dat ligt niet aan de politieke instrumenten, want al in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens is voedsel als individueel recht en collectieve verantwoordelijkheid beschreven. We hebben een nieuw paradigma nodig, een coherent stelsel van gedragsregels voor individuen, overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties om voedsel weer centraal te stellen in een duurzame, rechtvaardige wereldsamenleving.

Nieuwe spijswetten
Fresco stelt de invoering van Nieuwe spijswetten voor, niet in juridische zin maar in de betekenis van een seculiere ethiek. In de relaties tussen staten, in de verhouding tussen overheid en samenleving en in individueel gedrag stellen de nieuwe spijswetten voedsel weer centraal. De nieuwe spijswetten zijn geen voorstel tot religieus reveil of juridische bemoeizucht, maar een aanzet tot een sociaal contract over voedsel. Zoals de oude, religieuze wetten het doel hadden voedsel te sanctioneren, zo pogen de nieuw spijswetten voedsel te ontdoen van zijn vanzelfsprekendheid en het weer centraal te stellen in onze toekomstige ontwikkeling. In tegenstelling tot de strikte voorschriften uit het verleden gaat het niet om moderne taboes. Dit is dus geen poging tot een dieet voor de eenentwintigste eeuw, dat slaafs gevolgd kan worden door wie het morele gelijk aan zijn kant wil hebben. Maar het is wel een aanzet tot bewustwording over wat er op tafel verschijnt, hier en elders.

LUF-dies
Op zaterdag 11 februari organiseren het Leids Universiteits Fonds en de Universiteit Leiden de dies natalis voor alumni. 

Deze 431^ste dies wordt gehouden in het Kamerlingh Onnes Gebouw (Steenschuur 25). De diesviering voor alumni begint om 12.00 met een lunch en posterpresentaties door de faculteiten. Vanaf 13.45 kunnen de alumni een keuze maken uit verschillende lezingen. Het diesdebat met Louise Fresco begint om 15.30 uur en is toegankelijk voor alumni en andere belangstellenden.

Link
Oratie Louise Fresco (pdf)

31 januari 2006/DH