Individualisering en gezag bij moslims
Het International Institute for the Study of Islam in the Modern World (ISIM) gaat onderzoek doen naar veranderende gezagsverhoudingen en individua-lisering bij moslims in drie Europese landen. NWO kent hiervoor een subsidie toe van 450.000 euro.
Individualisering en gezag
Hoe moet je als moslim in Europa leven en wie bepaalt dat? Dat is de centrale vraag Leidse studentes
waar dr. Nathal Dessing (ISIM, Leiden) en
twee nog aan te stellen aio's zich de komende tijd mee bezig zullen houden. Het onderzoeksprogramma heet 'Individualisering, gefragmenteerde autoriteit en nieuwe organisatievormen bij moslims in Europa'. Dessing vroeg het aan, samen met dr. Thijl Sunier (UvA) en dr. Nico Landman (UU). Nathal Dessing stelt vast dat er onder moslims onmiskenbaar een proces van individualisering plaatsvindt. Ze ziet een toenemende vrijheid voor het individu om op eigen wijze invulling te geven aan het geloof, onafhankelijk van bestaande religieuze gezagsstructuren. Maar ze signaleert evenzeer een behoefte bij Europese moslims om zich te verenigen met gelijkgezinden en met hen in gesprek te gaan.
Secularisering
Uit recent onderzoek blijkt dat er een proces van secularisering gaande is onder moslims in Nederland, maar dat desondanks veel mensen zich moslim blijven noemen. 'Wat houdt dat in als je niet naar de moskee gaat? En wat bepaalt dat je je moslim noemt?', vraagt Dessing zich af. Ze stelt vast dat er onder Nederlandse moslims een sterke behoefte is aan een klankbord onder gelijkgezinden. Juist omdat ze als moslims tot een minderheid behoren, sluiten ze zich graag aan bij een vereniging waar ze in contact kunnen komen met andere moslims. De onderzoekers willen graag weten waarop deze groepen hun visie op de islam baseren. Zoeken ze de informatie zelf op in de koran of krijgen ze die via de imam of een andere autoriteit?
Drie groepen
Het ISIM-onderzoeksprogramma richt zich op de analyse van drie verschillende organisatiestructuren: studentenorganisaties, vrouwengroepen en instellingen van islamitisch hoger onderwijs. Bij deze drie groepen vinden ook de grote veranderingen plaats. Dessing: 'Juist door je te verdiepen in deze organisaties kun je beter zicht krijgen op wat er onder moslims gebeurt. Ze zijn wat dat betreft waarschijnlijk interessanter dan moskeeën. Bij de studentenorganisaties zitten academisch geschoolden. De vrouwengroepen bestaan echter niet per definitie uit intellectuelen. En bij de instellingen van hoger onderwijs gaat het bij het ontwikkelen van de curricula om de vraag hoe men het onderwijs in de islam invult. Hier ontstaan interessante nieuwe definities van wat islam en moslim-zijn inhouden.'
| Koran Dessing: 'De instellingen van islamitisch hoger onderwijs in islamitische landen bestaan al lang en hebben een lange traditie. Hier in het westen moet men nog iets nieuws opbouwen. Binnen de islam is er discussie gaande over wie wel en wie niet een interpretatie mag geven van de koran. In Europa ontstaat bij moslimvrouwen steeds meer het idee dat ze zelf hun eigen oordeel mogen vormen over wat er staat.' |
 |
Drie landen
De onderzoekers richten zich op drie landen: Nederland, Frankrijk en Groot-Brittannië. Nathal Dessing gaat zich in haar eigen postdoc-programma richten op de vrouwengroepen. Voor het onderzoek naar de studentenorganisaties en hoger-onderwijs-instellingen zijn twee promotieplaatsen beschikbaar. Dessing: 'Ik heb voor de vrouwengroepen gekozen met het idee dat ik als vrouw makkelijker toegang tot deze groepen kan krijgen, maar ook omdat ik het heel leuk vind me juist met hen bezig te houden. Die zoektocht van vrouwen vind ik erg interessant. Ik zou graag antwoord vinden op vragen waar zijzelf ook mee worstelen: Mogen vrouwen zelf de koran interpreteren, hoe wordt de kennis overgedragen, waar halen ze de kennis vandaan, als die in de migratiecontext niet direct aanwezig is?'
Etniciteit
Het onderzoek richt zich niet op specifieke etnische groepen in Europa. In Nederland zullen het voornamelijk Marokkaanse, Turkse en Surinaamse organisaties zijn. In Frankrijk zijn er organisaties van Algerijnen en Marokkanen en in Groot-Brittannië de Pakistaanse. Dessing: 'Bij de studentenorganisaties verwachten we een mix van etnische groepen. Maar ook daar zijn er, net als bij de vrouwenorganisaties, groepen die wel voornamelijk naar etnische afkomst zijn georganiseerd. We streven naar een doorsnee van de verschillende etnische groepen.'
NWO-themaprogramma
De subsidie is toegekend is het kader van het NWO-themaprogramma 'De toekomst van het religieuze verleden'. Het is bedoeld ter stimulering van interdisciplinair onderzoek naar de verschijningsvormen van religiositeit in de 21ste eeuw, zowel naar de hernieuwde participatie in traditionele religies als naar nieuwe vormen van persoonlijke spiritualiteit, zoals New Age. De programma-opzet is breed en biedt ruimte voor uiteenlopende onderzoeksonderwerpen, zoals bekeringsverhalen in de Pinksterbeweging, de groeiende belangstelling voor de Mariabedevaart, het religieuze discours aangaande ecologie en genetica, en de opkomst van nieuwe spirituele muziek. Om en nabij de dertien onderzoeks-voorstellen zijn inmiddels gehonoreerd.
Het International Institute for the Study of Islam in the Modern World ISIM (www.isim.nl) houdt zich bezig met interdisciplinair onderzoek naar sociale, politieke, culturele en intellectuele ontwikkelingen en bewegingen in hedendaagse moslimgemeenschappen. Het ISIM is gevestigd in Leiden en werd in 1998 opgericht door vier universiteiten: de Universiteit van Amsterdam, de Universiteit Leiden, de Radboud Universiteit Nijmegen en de Universiteit Utrecht.
(2 augustus 2005)