Persbericht Universiteit Leiden
8 februari 2005
Taal in tijden van crisis
Bij gelegenheid van de 430e dies natalis van de Universiteit Leiden op 8 februari sprak prof. dr. Ineke Sluiter de jaarlijkse diesoratie uit, met als titel: 'Maken en breken. Over taal, identiteit en minderheden'. Sluiter is hoogleraar Griekse taal- en letterkunde.
 |
|
De rede van Sluiter ging over de rol van taal en het publieke discours in tijden van maatschappelijke spanningen met religieuze minderheden. Zij vergeleek de morele paniek en het bijbehorende stereotype idioom in onze dagen van multiculturele troebelen met de reacties van Grieken en Romeinen op nieuwe oosterse religies die op gezette tijden de gemoederen beroerden, en de machthebbers deden vrezen voor chaos en ondergang. |
In situaties van - reële - maatschappelijke dreiging zoeken mensen overkoepelende 'frames', modellen om de werkelijkheid te interpreteren en enig zicht op de toekomst te hebben, betoogt Sluiter in haar diesrede. Haar eigen klassieke oudheid blijkt daarbij steeds een dankbaar referentiekader. Het model bij uitstek echter is de Tweede Wereldoorlog.
Het interessante is, zo meent Sluiter, dat alle deelnemers aan het maatschappelijk 'discours', ook de allochtone subculturen, daarbij hetzelfde culturele 'frame' blijken te delen. Het 'blijf met jullie rotpoten van onze rotjoden af' wordt in alle, ook allochtone, kringen dankbaar geparafraseerd, met wisselende rolbezetting.
Voorstellen om de vrijheid van meningsuiting in te perken wijst Sluiter af. Taal is weliswaar potentieel gevaarlijk, maar heeft ook een zelfreinigend vermogen - getuige de ontwikkeling van het woord 'rotjoden' van scheldwoord naar moeiteloos begrepen angel-uit-de-staart-halend idioom. Het is de taak van de wetenschapper in de humaniora, zo besloot Sluiter, om de werking van taal onder een vergrootglas te leggen en zo inzicht te krijgen in maatschappelijke en historische processen.
Ineke Sluiter
Tekst van de diesrede