Subtiele discriminatie ondermijnt vrouw

'Vrouwen lijden meer onder subtiel seksisme dan onder openlijke sekse discriminatie. De subtiele vormen van discriminatie tasten het zelfbeeld aan, waardoor prestaties verslechteren. Slachtoffers kunnen daardoor het idee krijgen dat ze terecht zijn afgewezen', stelt sociaal-psycholoog Sezgin Cihangir. Dinsdag 17 juni verdedigt hij zijn proefschrift.


Sezgin Cihangir: 'Met de vrouwen die openlijk op grond van hun geslacht werden afgewezen, was in principe niets aan de hand.'
'In situaties waarin subtiel gediscrimineerd wordt, is voor het slachtoffer niet helemaal duidelijk of er daadwerkelijk sprake is van discriminatie', zegt Cihangir. 'In een sollicitatiegesprek word je bijvoorbeeld afgewezen op seksistische gronden, maar als reden wordt gegeven dat je niet over de gewenste kwaliteiten beschikt, of dat een andere kandidaat beter bij de functie past.'

Sexy kleding
Cihangir was benieuwd naar de gevolgen van discriminatie voor de slachtoffers. Hij wilde weten of zij anders reageren op subtiele dan op openlijke discriminatie. Om dat te onderzoeken simuleerde hij sollicitatiegesprekken waarin vrouwen solliciteerden naar een managementfunctie. Tijdens het gesprek kregen zij tien seksistische vragen voorgelegd, zoals 'Kleed je je wel eens sexy om iets van anderen gedaan te krijgen?' en 'Denk jij dat het moeilijk voor je wordt om een carrière te combineren met een gezinsleven?'. Vervolgens werd iedereen afgewezen. De ene groep kreeg te horen dat ze verkeerde antwoorden had gegeven, de andere groep dat ze waren afgewezen om hun vrouw-zijn.

Vicieuze cirkel
'Met de vrouwen die openlijk op grond van hun geslacht werden afgewezen, was in principe niets aan de hand', zegt Cihangir. 'Zij wisten dat ze waren afgewezen om hun geslacht en niet om hun vaardigheden. Hun reactie richtte zich dan ook op de interviewer, de dader van discriminatie. Van de vrouwen die zogenaamd werden afgewezen omdat ze foute antwoorden hadden gegeven, kregen we een heel ander beeld. Ze zochten de oorzaak van hun afwijzing bij zichzelf, met als gevolg een slecht zelfbeeld en slechtere prestaties op bijvoorbeeld IQ-testen. Vooral mensen die een lage zelfwaardering hebben, vertoonden deze reactie. Het gevaar hiervan is dat slachtoffers in een vicieuze cirkel terecht komen: door subtiele discriminatie presteren ze slecht, waardoor de daders van discriminatie hun vooroordelen bevestigd zien.'

Sociale normen
Het proefschrift laat ook zien hoe de negatieve gevolgen van subtiele discriminatie kunnen worden tegengegaan. Opvallend is dat Cihangir zich daarbij niet richt op de daders van (subtiele) discriminatie, maar op de factoren die de waarneming van slachtoffers beïnvloeden, zoals de sociale normen en sociale omgeving. 'Slachtoffers zijn geneigd te ontkennen dat ze gediscrimineerd worden. Als je zegt

dat je gediscrimineerd wordt, erken je immers dat je tot een sociale groep behoort die anderen als negatief evalueren. Bovendien worden klachten over discriminatie vaak als aanstellerij gezien. Dat zijn redenen waarom mensen vermoedens van discriminatie voor zich houden. Uit mijn experimenten blijkt echter dat een ontvankelijke omgeving heel belangrijk is. Als het immers sociaal geaccepteerd is om je af te vragen of je gediscrimineerd wordt, zijn de gevolgen in termen van zelfwaardering en prestaties voor het slachtoffer minder desastreus.'

Sociale Steun
Ook zijn slachtoffers erbij gebaat dat mensen in hun omgeving erkennen dat discriminatie misschien een rol heeft gespeeld bij de sollicitatie. Dat helpt hen om zichzelf positief te blijven presenteren. Opvallend is dat het oordeel van mensen van buiten de groep daarbij belangrijker is dan het oordeel van mensen binnen de groep. Als mannen bevestigen dat er seksisme in het spel is, zijn vrouwen eerder geneigd om te protesteren dan als vrouwen vermoedens van seksisme bevestigen. Cihangir: 'Je zou dus kunnen zeggen dat vrouwen in hun strijd tegen seksisme mannen nodig hebben, veel meer nog dan vrouwen.'

Sezgin Cihangir, The Dark Side of Subtle Discrimination: How targets respond to different forms of discrimination
Promotie: dinsdag 17 juni
Promotor: prof.dr. N. Ellemers

(17 juni 2008/Marl Pluijmen)