Cd-rom ontsluit Egyptische graven

Met de presentatie dinsdagmiddag van MastaBase, een database van Egyptische elitegraven op cd-rom, wordt een langdurig project dat in 1980 begon met een kaartenbak, voltooid. ‘Een enorme tijdwinst’, zegt dr. René van Walsem, ‘met een paar muisklikken krijg je nu resultaten waarvoor je anders maandenlang moest bladeren in de bibliotheek.’

Noordwand van het graf van Hetepherakhty

Kaartenbak
MastaBase maakt 337 elitegraven uit het Oude Egypte voor iedereen toegankelijk. De database is een cd-rom die beschrijvingen en hiëroglifische bijschriften van het dagelijks leven uit mastaba-graven bevat. Onderzoek naar die elitegraven wordt met gebruik van de cd-rom een stuk makkelijker. Van Walsem begon al in 1980 met het systematisch ordenen van de gegevens over de graven die verspreid in de Egyptologische literatuur te vinden waren. Die kaartenbak was aanvankelijk slechts voor zijn eigen gebruik. ‘Het project Computer Ondersteund Onderwijs (COO) van de Faculteit Letteren in 1998 bracht me op het idee hem te digitaliseren’, vertelt Van Walsem. Na tien jaar is het dan zover.

Kleuren
Voor een diepgaande analyse van de graven is het van groot belang om er zeker van te zijn dat men rekening houdt met al het beschikbaar, gepubliceerd materiaal. Dit doel is bereikt door het creëren van een digitaal archief voor elk van de 337 gepubliceerde elitegraven: het Leids Mastaba Project. In de Leidse aanpak krijgen de hoofdthema's verschillende kleuren. Subthema's staan met een afkorting in de gekleurde hoofdthemavelden. Zo is de thematische layout (omvang en plaats op de muur) in één oogopslag duidelijk. Via uitgebreide zoekmogelijkheden is het nu mogelijk om snel een overzicht te krijgen van deze tombes.

Muurschema van het graf van Hetepherakhty zoals te vinden in de bestaande literatuur.

Monnikenwerk
De database is gebouwd door Hans van den Berg en de invoering van alle gegevens is gedaan door Marije Vugts. Beiden zijn oud studenten van Van Walsem. Het was een monnikenwerk dat zeer tijdrovend bleek te zijn.Het hele project werd aanvankelijk gefinancierd door de Faculteit der Letteren en de opleiding Egyptologie. NWO financierde in 2000-2001 en tenslotte kwam er twee maal geld van het LUF en de Gratama Stichting. Ook Van Walsem zelf heeft geld in het project gestoken door het verzorgen van avondcolleges.

Muurschema van de dezelfde wand van het graf van Hetepherakhty in MastaBase. De kleuren tonen in één oogopslag de verdeling van de hoofdthema's op de wand. In de kleuren staan afkortingen voor de subthema's. Als je in de cd-rom met de muis boven de kleuren beweegt, verschijnt de naam van het subthema in een pop-up.

Onderzoeksvragen
De cd-rom bevat gegevens over 337 graven, 581 kamers, 2366 muren, 6943 registers en 11.558 teksten. Onderzoeksvragen kunnen met de MastaBase makkelijker beantwoord worden. Hierbij moet gedacht worden aan vragen zoals Hoe vaak komen offerscènes voor in de tombes? Van Walsem: ‘Om een antwoord te krijgen op zo'n vraag moeten verschillende graven met elkaar vergeleken worden. Met de MastaBase kan snel een antwoord worden verkregen op zulke vragen en behoort het zeer tijdrovende, op goed geluk, doorbladeren van publicaties tot het verleden.’

Westmuur
Van Walsem heeft al op een aantal vragen antwoord gekregen. ‘Een van de meest duidelijke symbolieken in het oude Egypte is het westen. Gezien de ligging van de woestijn op de westoever van de Nijl, wordt het westen beschouwd als het gebied van de dood, het hiernamaals, de onderwereld. Je kunt dus verwachten dat in graven op de westwanden begrafenisscènes zijn opgenomen. Maar uit de database komt een heel ander beeld naar voren. De schijndeur, die de overgang van hiermaals naar hiernamaals symboliseert, zit weliswaar altijd in de westmuur van een graf, maar er zijn andere westmuren die juist heel levendige scènes tonen, zoals de geboorte van vee of keukentaferelen.’

Topje
Van Walsem benadrukt dat de database geen pasklare verklaringen biedt. ‘Wetenschappers zullen altijd zelf de gegevens moeten blijven interpreteren. Daar komt nog bij dat de 337 graven een periode van meer dan 450 jaar bestrijken, dus minder dan een graf per jaar. Deze graven vormen echt het topje van de Egyptische samenleving uit die tijd.’

De cd-rom is vanaf 13 mei te bestellen via de boekhandel.

MastaBase – René van Walsem, Peeters publishers, Leuven. ISBN: 978 90 429 1826 9, prijs: € 80,00.

(13 mei 2008/SH)