Op zoek naar het verband tussen overgewicht en sterfte
'Het is bekend dat dikkere mensen vaker ziek worden en sneller overlijden', zegt voedingsdeskundige Renée de Mutsert. 'Het is alleen onduidelijk waarom de ene persoon met overgewicht wel ziek wordt en de andere niet.' De Mutsert gaat met een Rubiconsubsidie naar de Harvard School of Public Health om meer te weten te komen over de risico's van overgewicht bij jonge mannen.
Multidisciplinaire onderzoeksgroep
Renée de Mutsert: 'Ik heb gewoon een mailtje gestuurd naar de onderzoeksgroep in Harvard. Dat kan ik echt iedereen aanraden.'
Momenteel werkt ze in het LUMC aan het opzetten van een groot cohortonderzoek waarbij specialisten van verschillende afdelingen samenwerken om de oorzaken van een groot aantal ziekten bij mensen met overgewicht bestuderen. Een dergelijke multidisciplinaire onderzoeksgroep is uniek in het LUMC. 'Het is bekend dat dikkere mensen vaker ziek worden en sneller overlijden', zegt De Mutsert. 'Het is alleen onduidelijk waarom de ene persoon met overgewicht wel ziek wordt en de andere niet. Daar hopen we op deze manier meer licht op te kunnen werpen.'
Paradox
Tussen de bedrijven door moet ze ook nog haar proefschrift afronden. Dat gaat over de relatie tussen de voedingstoestand van dialysepatiënten en hun overleving. De sterfte onder dialysepatiënten is erg hoog, jaarlijks komt zo'n vijftien procent vroegtijdig te overlijden. De Mutsert: 'Over het algemeen geldt dat hoe dikker de persoon, des te groter de kans op ziekte en overlijden. Echter, bij sommige kwalen zoals nierfalen, is er sprake van de zogeheten reverse epidemiology paradox. Dat betekent dat de kans op overleving toeneemt naarmate de patiënt een hoger BMI of cholesterolgehalte heeft. Ik heb een stukje van die paradox proberen te verklaren. Een groot deel van de dialysepatiënten die ik onderzocht, bleek ondervoed te zijn en ondervoeding bleek weer een sterke voorspeller van sterfte te zijn. Het is dus van belang dat de voedingstoestand van de dialysepatiënten goed in de gaten wordt gehouden.'
Goeroe
De voedselpiramide van Walter Willet.
De Mutsert wilde altijd al onderzoekservaring in het buitenland opdoen. 'Ik heb gewoon een mailtje gestuurd naar de onderzoeksgroep in Harvard. Dat kan ik echt iedereen aanraden. Binnen een mum van tijd had ik antwoord: ik was welkom!' De Harvard School of Public Health is een bijzonder prestigieus instituut, niet in de minste plaats omdat Walter Willet er aan verbonden is. 'Dat is echt een goeroe voor voedingsdeskundigen', zegt De Mutsert. 'Hij was het die de bekende voedselpiramide heeft bedacht. Zijn publicaties zijn wereldberoemd, niet alleen onder wetenschappers, maar ook onder leken.'
Schommelingen
'In Amerika ga ik me ook bezig houden met overgewicht. Dat is wereldwijd een steeds groter wordend probleem, dat mogelijkerwijs de gezondheid van toekomstige generaties zal beïnvloeden. Verschillende studies hebben aangetoond dat zwaarlijvigheid bij adolescenten geassocieerd wordt met voortijdig overlijden. Het gewicht kan echter ook veranderen in de loop van de tijd. De afzonderlijke effecten van overgewicht op jonge leeftijd en daaropvolgende schommelingen (aankomen of afvallen) op sterfte zijn vooralsnog onbekend. Daar wil ik dus meer over te weten komen.'
Follow-up Study
De Mutsert gaat gebruik maken van de zogeheten Health Professionals Follow-up Study, een grootschalig en langlopend vragenlijstenonderzoek dat werd uitgevoerd tussen 1986 en 2006 onder 51.529 mannen tussen de 40 en 75 jaar. Bij dit onderzoek was ook de eerder genoemde Walter Willet nauw betrokken. 'Veel van wat we nu weten over de effecten van voeding op kanker, cholesterol en overgewicht komt uit die studie', vertelt De Mutsert. 'De onderzochte mannen hebben onder andere hun gewicht gedurende twintig jaar bijgehouden, en hebben uitleg gegeven over hun levensstijl, zoals bijvoorbeeld roken en lichaamsbeweging. Wat voor mijn onderzoek van belang is, is dat ze ook hebben aangegeven wat hun gewicht op 21-jarige leeftijd was. In Amerika ga ik met deze gegevens rekenen, gewoon achter de computer, en leer ik nieuwe analysemethoden, zogenoemde marginal structural models, waarmee je rekening kunt houden met veranderingen in gewicht gedurende een bepaalde tijdspanne.'
Ziektevrije levensjaren
'Ik ga bestuderen wat de onafhankelijke effecten zijn van gewicht en overgewicht op jonge leeftijd en gewichtsschommelingen die daar op volgen. Ik verwacht dat overgewicht en gewichtstoename beide niet bevorderlijk zijn voor de levensduur. In die zin lijkt het misschien geen baanbrekend onderzoek', zegt ze lachend. 'Aan de andere kant bestaat er veel controverse over de relatie tussen obesitas en sterfte. Er zijn de afgelopen tijd studies gepubliceerd waaruit blijkt dat het overlijdensrisico van mensen met overgewicht altijd overschat werd. Maar je kunt je ook afvragen wat sterftecijfers nu helemaal zeggen als je weliswaar langer blijft leven, maar wel eerder ziek wordt. Ik zal dan ook naar ziektevrije levensjaren kijken.'
(29 april 2008/Marl Pluijmen)