Muziek voor de wereldburger
Sinds de jaren '60 is in de geschiedenis voor het eerst sprake van echte samenwerking tussen westerse en niet-westerse musici. Maar in het etnomusicologische onderzoek blijft de muziekpraktijk ook nu nog vaak buiten beeld. Joep Bor wil daar verandering in brengen. Vandaag, 25 maart, houdt hij zijn oratie.
Joep Bor, En toen was er wereldmuziek en werelddans . Rede uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar in de Extra-European Performing Arts Studies, op 25 maart 2008. Leiden: Faculteit der Kunsten (Universiteit Leiden), 2008. (Kunst & Wetenschap 4). Collegereeks Waarom was het nodig voor vrijwel alle muziek van de wereld een nieuw label te verzinnen? Welke rol speelt wereldmuziek in jazz, pop en westerse klassieke muziek? Wat is wereldmuziek? In deze collegereeks wordt de nadruk gelegd op het fenomeen globalisering en receptie en beeldvorming van wereldmuziek en werelddans.
Body
Tekst van de oratie (pdf, Nederlands en Engels).
Op dinsdag 1 april begint in de faculteit der Kunsten de collegereeks: Music in a global perspective | Muziek in een wereldwijd perspectief, door Joep Bor en gastdocenten. Van 1 april tot en met 20 mei.
Wereldmuziek is een omstreden term. 'It groups everything and anything that isn't "us" into "them", zo oordeelde rockster David Byrne. Componist Ton de Leeuw, een groot liefhebber van Indiase muziek, hield ook niet van de naam. Moesten een 'authentieke' muzieksoort als de Indiase en meer recente tradities uit Cuba, Brazilië en Argentinië wel op één hoop worden geveegd?
Joep Bor is hoogleraar in de 'extra-European performing arts studies' aan de faculteit der Kunsten, een leerstoel vanwege het Leids Ethnologisch Fonds. Vanmiddag, 25 maart, hield hij zijn oratie. Bor was ook medeoprichter van de afdeling Wereldmuziek aan het Rotterdams Conservatorium, in 1990.
Marketing concept
De term wereldmuziek was drie jaar daarvoor door een aantal Britse platenlabels bedacht en met succes als marketingconcept de wereld ingestuurd; de naam wereldmuziek laat, in tegenstelling tot termen als volksmuziek, nationale muziek, primitieve muziek of exotische muziek, zien dat we wereldburgers zijn, die wereldliteratuur lezen, volgens de wereldkeuken koken, en dus ook wereldmuziek maken en beluisteren.
Verantwoorden
Wat is wereldmuziek precies? Heeft de term bestaansrecht? Is de belangstelling voor niet-westerse muziek dan zo recent? Het zijn vragen die Bor al een paar decennia steeds opnieuw moet beantwoorden, niet alleen om zich tegenover commissies en critici te verantwoorden, maar ook omdat de term nogal ruim is.
Youssou N'Dour
Zeker is dat sinds de jaren zestig van de twintigste eeuw musici als Ravi Shankar, Astor Piazolla, Youssou N'Dour, Salif Keita en Nusrat Fateh Ali Khan steeds meer succes kregen in het westen, en dat westerse en niet-westerse musici steeds meer gingen samenwerken. Popconcerten, de lp en musici als Yehudi Menuhin, John Cage, John Coltrane en George Harrison hebben daarbij een belangrijke rol gespeeld.
Het imaginaire oosten
Dit was een revolutionaire verandering. De westerse belangstelling voor muziek uit andere culturen is weliswaar verre van nieuw, benadrukt Bor, maar het grote verschil met eerdere perioden is dat niet-westerse collega's voor het eerst een stem hebben. De belangstelling voor 'het Oosten', die hij bij Marco Polo laat beginnen, en die culmineerde in de periode van de grote wereldtentoonstellingen van het eind van de 19e eeuw, was vaak - niet altijd - een fascinatie met een imaginair oosten.
De 'ander'
Als wetenschapper is Bor echter minder optimistisch over recente ontwikkelingen in zijn vak dan als musicus. Musici mogen dan nu wel mondiaal samenwerken, maar veel etnomusicologen kijken nog steeds met wat hij een 'dikke Amerikaanse bril' noemt naar de muziek van de 'ander'; in het onderzoek blijven de musici en muziekpraktijk van vandaag vaak buiten beeld. De opdracht die hij zich als hoogleraar heeft gesteld is dan ook tweeledig: de geschiedenis van de westerse fascinatie met 'wereldmuziek' en 'werelddans' analyseren, en de hedendaagse praktijk van die muziek bestuderen.
Joep Bor
Joep Bor, bioloog van origine, was oprichter van de afdeling Wereldmuziek van het Rotterdams Conservatorium. Hij is een internationaal erkend deskundige in de Indiase raga-muziek (spreek uit: raag-muziek). Hij maakte carrière als uitvoerend musicus en als onderzoeker, en is gepromoveerd op een proefschrift over Indiase snaarinstrumenten. In zijn onderzoek streeft hij ernaar het perspectief van de musicus te verenigen met dat van de onderzoeker. In oktober 2006 werd hij benoemd tot hoogleraar 'extra-European performing arts studies' aan de faculteit der Kunsten van de Universiteit Leiden, een leerstoel vanwege het Leids Ethnologisch Fonds.
Links
-
Interview met Joep Bor (pdf) in de Nieuwe K van (25 maart 2008)
(25 maart 2008/HP)