'Pijnstillers veroorzaken chronische hoofdpijn'

Natalie Wiendels: 'Als je iedere dag een aspirientje neemt, puur om de hoofdpijn voor te zijn, is de kans groot dat gewone hoofdpijn chronisch wordt en je verslaafd raakt aan pijnstillers.'

'De belangrijkste oorzaak van chronische frequente hoofdpijn (CFH) is het overmatig gebruik van pijnstillers', zegt Natalie Wiendels. 'Daarom zou je bij iedere reclame voor pijnstillers een waarschuwingsblok moeten zetten, net als bij sigaretten'. Woensdag 20 februari verdedigt ze haar proefschrift.

Vragenlijsten
Aan de hand van een groot vragenlijstenonderzoek beschrijft Wiendels de prevalentie en spreiding van chronische hoofdpijn onder het volwassen deel van de Nederlandse bevolking. Dit zogeheten epidemiologisch onderzoek geeft inzicht in de risicogroepen en de gevolgen van de volksziekte, waar maar liefst vier procent van de Nederlanders aan lijdt. Een aanzienlijk groter deel dan altijd gedacht werd.

Pijnstillers
Er is sprake van CFH als je meer dan veertien keer per maand hoofdpijn hebt over een periode van minstens drie maanden. Het is de vraag wanneer 'gewone' hoofdpijn, die een paar keer per week de kop op steekt, overgaat in chronische hoofdpijn. Volgens Wiendels heeft dat voor een groot deel te maken met het overmatig gebruik van pijnstillers (analgetica). Meer dan zestig procent van de mensen die lijdt aan CFH, gebruikt immers te veel analgetica.

Aspirientje
'Het paradoxale van pijnstillers is dat ze op de lange termijn hoofdpijn veroorzaken of verergeren, het rebound effect', zegt Wiendels. 'Mensen grijpen snel naar paracetamol of ibuprofen. Dat is begrijpelijk, de producten zijn eenvoudig verkrijgbaar en in veel gevallen zeer effectief. Maar als je iedere dag een aspirientje neemt, puur om de hoofdpijn voor te zijn, is de kans groot dat gewone hoofdpijn chronisch wordt en je bovendien verslaafd raakt aan pijnstillers.'

Onethisch
Wiendels onderzoek laat zien dat CFH geassocieerd wordt met overmatig pijnstillergebruik. Dat betekent niet dat er een oorzakelijk verband is aangetoond. Dat biedt stof voor wetenschappelijke discussie. Wiendels is echter stellig: 'Bij patiënten die worden onttrokken aan pijnstillers neemt de frequentie van de hoofdpijn af. Het is onethisch en onuitvoerbaar om aan de hand van placebo-experimenten een causaal verband aan te tonen. Met dit epidemiologisch onderzoek komen we heel dichtbij.'

Onderhoudsmedicijn
In plaats van pijnstillers zouden patiënten met CFH onderhoudsmedicijnen moeten slikken (profylactica), al dan niet gecombineerd met medicijnen die de aanvallen behandelen (triptanen). Op die manier wordt de frequentie en de hevigheid van de aanvallen gereduceerd. Opvallend is dat slechts negen procent van de patiënten deze profylactica slikt.

Onwetendheid
Is CFH daarmee slechts een gevolg van onwetendheid? Wiendels: 'Hoewel het probleem steeds serieuzer wordt genomen, is het voor huisartsen vaak moeilijk om de juiste diagnose te stellen. Verschillende symptomen van verschillende hoofdpijnen lopen door elkaar en dat maakt het gecompliceerd om de juiste medicijnen voor te schrijven.'

Bijsluiter
'Aan de andere kant toont mijn onderzoek ook aan dat zelfs patiënten die door de huisarts geadviseerd worden om te stoppen met pijnstillers hun medicijngebruik nauwelijks aanpassen. Ze moeten het van verschillende kanten horen. Van de huisarts, van de neuroloog, maar ook op de bijsluiter van pijnstillers moet staan dat je een arts moet raadplegen als je vaker wel dan niet hoofdpijn hebt.'

Allochtonen
Behalve overmatig pijnstillergebruik worden ook andere factoren geassocieerd met chronische hoofdpijn, zoals psychiatrische comorbiditeit, roken, slaapproblemen en een laag opleidingsniveau. Opvallend is dat CFH aanzienlijk vaker voorkomt onder niet-westerse allochtone dan onder autochtone Nederlanders.

Vatbaarder
'Dat kan te maken hebben met de migrantenstatus en met een lagere socio-economische status', zegt Wiendels. 'Over het algemeen zijn mensen met een lage socio-economische status vatbaarder voor chronische aandoeningen. Het gaat echter te ver om dat te koppelen aan psychosociale stress. Ik heb niet onderzocht of allochtonen meer stress ervaren en of dat leidt tot chronische hoofdpijn.'

Borstkanker
Het promotieonderzoek laat verder zien dat CFH-patiënten de kwaliteit van leven veel lager beoordelen dan mensen die  minder vaak last hebben van hoofdpijn. Aan de hand van de zogeheten RAND-36 methode, een scorelijst waarmee de kwaliteit van het leven op acht verschillende vlakken wordt gemeten, scoren mensen met CFH even laag als vrouwen met

borstkanker. Een verontrustende score, vindt Wiendels. 'Deze ziekte moet daarom niet onderschat worden'.

Depressiviteit
Wat het leven van een hoofdpijnpatiënt vaak nog lastiger maakt, is dat CFH vaak gepaard gaat met psychische klachten, zoals depressiviteit. Tot op heden wordt hoofdpijn voornamelijk monodisciplinair behandeld. Wiendels pleit voor een multidisciplinaire aanpak, waarin psychiaters, psychologen en neurologen samenwerken aan een behandeling. Het LUMC heeft onlangs geld gekregen om de genetische relatie tussen depressie en hoofdpijn nader te onderzoeken. Ook is er een samenwerkingsverband opgezet om het effect van een multidisciplinaire benadering te gaan meten.

(19 februari 2008/Marl Pluijmen)