Hersenonderzoek genomineerd voor Academische Jaarprijs

Zaterdag 19 januari zijn de nominaties voor de Academische Jaarprijs 2008 bekend gemaakt. De Universiteit Leiden dingt mee met het voorstel 'Puberende hersenen' van een team van het Leiden Institute for Brain and Cognition (LIBC).

Twee voorstellen
In de eerste ronde van de Academische jaarprijs konden de rectores magnifici van de veertien Nederlandse universiteiten ieder twee voorstellen indienen, waaruit de  jury van de Academische Jaarprijs per universiteit één voorstel zou nomineren voor de tweede ronde. De voorstellen van de Universiteit Leiden waren: 'Sokrates presenteert een Redeneer-wijzer' over logica en 'Puberende hersenen'.

Tweede ronde
Omdat veertien universiteiten kunnen meedingen naar de Academische Jaarprijs, zouden in totaal veertien voorstellen geselecteerd kunnen worden voor die tweede ronde. Toch zijn het er maar elf. Volgens een woordvoerder van de Academische Jaarprijs had niet iedere universiteit voorstellen ingediend en was de kwaliteit van sommige inzendingen niet hoog genoeg naar het oordeel van de jury om mee te kunnen dingen.

Het winnende Leidse voorstel
Het imago van jongeren is weinig positief: ze doen aan coma-drinken, experimenteren met drugs, nemen risico's in het verkeer, spijbelen, zijn soms zelfs crimineel - kortom: ze gedragen zich onvolwassen. Televisieprogramma's die voorzien in

De teamleden van 'Puberende hersenen' Stafleden Dr. Serge Rombouts, Radiologie LUMC en directeur LIBC Dr. Eveline Crone, Ontwikkelingspsychologie en LIBC. Dr. Katrien van Meel, Ontwikkelingspsychologie en LIBC. Drs. Lottie Bullens, Ontwikkelingspsychologie en LIBC. (Promotie)studentleden: Drs. Dietsje Jolles Drs. Linda van Leijenhorst Drs. Wouter van den Bos Drs. Bregtje Gunther Moor Jacqueline Stam Zdeňa Op de Macks Margot Schel

de behoefte aan spanning en sensatie ('Jackass', 'Try before you die', 'Spuiten en slikken', '6-pack') zijn dan ook razend populair onder jongeren. Waarom?

Het rationele en het emotionele brein
Uit MRI-onderzoek naar hersenactiviteit bij jongeren blijkt dat een specifiek deel van de hersenen, de dorsolaterale prefrontale cortex (DLPFC), bij jongeren nog in ontwikkeling is. Dit hersengebied is belangrijk voor rationeel gedrag en stuurt ons bij het maken van overwogen keuzes. Nieuwste inzichten laten zien dat jongeren vaak impulsieve en risicovolle keuzes maken, omdat de 'rationele' DLPFC het niet altijd kan winnen van de impulsen van het emotionele brein. Terwijl gierende hormonen lange tijd verantwoordelijk werden gehouden voor pubergedrag, denken wetenschappers nu dat gebrekkige communicatie tussen rationele en emotionele hersenengebieden de oorzaak is. Hiertegenover staat gelukkig dat deze periode juist buitengewoon geschikt is voor het ontwikkelen van (muzikaal, sportief etc.) talent.

Weinig bekend over puberhersens
De risico's en mogelijkheden van het jongerenbrein zijn nog onvoldoende bekend. Het grote publiek weet weinig over de hersenen, terwijl populaire hersentrainingsprogramma's op de markt worden gebracht die wetenschappelijk slecht onderbouwd zijn. Maar ook is meer kennis over puberhersens belangrijk voor mensen die voor of met jongeren werken. Is het Studiehuis bijvoorbeeld wel de juiste leeromgeving voor mensen van deze leeftijd, die wel veel leerstof kunnen opnemen, maar door hun achterblijvende emotionele hersengebiedje nog niet goed kunnen plannen? En moet een jongere wel even zwaar worden gestraft voor een misdaad als een volwassene?

Bungeejumpen op tv

Het doel van het voorgestelde programma is om de (on)mogelijkheden van het jongerenbrein breed onder de aandacht te krijgen. Het voorstel bestaat uit drie delen:

1. In een televisieprogramma strijden jongeren tegen hun ouders op uiteenlopende onderdelen (wie durft een kakkerlak in te slikken of te bungeejumpen? Wie lost de wiskundevergelijking sneller op? Wie is verliefder, bloost sneller, heeft meer gevoel voor humor? Wie reageert sneller en wie kan verder vooruitdenken? Wie kan andermans gevoelens beter interpreteren?). De vooral onder jongeren populaire presentatoren (we denken aan Sophie Hilbrand of Filemon Wesselink) presenteren het programma. Nederlandse wetenschappers zullen als 'hersenexperts' toelichten waarom jongeren sommige dingen beter of minder goed kunnen dan hun ouders en welke hersengebieden belangrijk zijn voor verschillende vaardigheden.
    
2. De bijbehorende DVD gaat dieper in op wetenschappelijke verklaringen over de werking van de hersenen. Deze DVDs zullen los van het tv-programma ook als educatief materiaal worden aangeboden aan middelbare scholen.
    
3. Een informatieve website geeft achtergrondinformatie over het programma en dient als forum voor uitwisseling van ideeën. Ook hier kan de DVD worden besteld.

Link
Het Leidse voorstel dat het niet gehaald heeft: Sokrates presenteert een Redeneer-wijzer

(22 januari 2008/SH)