Kleine planeet vernoemd naar Willem de Zwijger

De planetoïde (kleine planeet) met nummer 12151 draagt vanaf deze maand de naam Oranje-Nassau. Hij is op voordracht van dr. Ingrid van Houten-Groeneveld van de Leidse Sterrewacht vernoemd naar Stadhouder Willem I (1533-1584), prins van Oranje-Nassau en leider van de Nederlandse opstand tegen het Spaanse gezag. Willem de Zwijger komt daarmee in een select gezelschap van Nederlandse wetenschappers, ontdekkingsreizigers, schrijvers en anderen van wie de naam eerder op deze manier is vereeuwigd in het zonnestelsel.


Dr. Ingrid van Houten-Groeneveld die samen met haar man dr. Kees van Houten en dr. Tom Gehrels meerdere planetoïden ontdekte.

Rotsachtig object
Kleine planeten zijn rotsachtige objecten die voor het merendeel bewegen in banen om de Zon, gelegen tussen de banen van de planeten Mars en Jupiter. Er zijn vele honderdduizenden kleine planeten. De allergrootste hebben diameters van enkele honderden kilometers, maar het grootste deel van de gecatalogiseerde planetoïden heeft afmetingen van slechts enkele kilometers. De planetoïde (12151) Oranje Nassau is geen uitzondering. Hij lijkt ongeveer vijf kilometer groot te zijn, maar dat kan ook wel een paar kilometer meer of minder zijn. Hij beweegt bijna tweeënhalf keer verder van de Zon dan de Aarde, en

hij doet drie jaar en negen maanden over een omloop om de Zon. Hij bevindt zich op dit moment in het sterrenbeeld de Steenbok, maar is met een helderheid van 18.8 magnituden slechts met een krachtige astronomische telescoop te zien.

Voorlopige aanduiding
Bij hun ontdekking krijgen planetoïden een voorlopige aanduiding. Wanneer er voldoende plaatsbepalingen aan de hemel zijn en hun baan door het zonnestelsel nauwkeurig is vastgesteld, krijgen ze een definitief nummer. Een speciale commissie van de Internationale Astronomische Unie kan dan ook een officiële naam toekennen, vaak op voordracht van de oorspronkelijke ontdekker van het object. De naam 'Oranje-Nassau' is door deze commissie aan planetoïde 12151 toegekend op voordracht van Van Houten-Groeneveld verbonden aan de Leidse Sterrewacht.

Trio
De kleine planeet Oranje-Nassau is al op 25 maart 1971 ontdekt door Kees van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld en Tom Gehrels als object 1220 T-1 op fotografische platen die zij op de Amerikaanse sterrenwacht van Mount Palomar hadden opgenomen. Het duurde echter meer dan dertig jaar voor zijn baan voldoende goed bekend was. Het trio van onderzoekers was zeer productief in het ontdekken van kleine planeten; ze hebben er tussen 1960 en 1977 vijftig ontdekt.

Prins Willem
Prins Willem zal nooit vermoed hebben dat zijn naam nog eens aan een hemellichaam verbonden zou worden. Wellicht vernam hij tijdens zijn leven iets over de revolutionaire theorie van Copernicus (1473-1543), die niet de aarde maar de zon in het middelpunt van het planetenstelsel plaatste. Maar de bewegingswetten van de planeten moesten bij zijn dood nog door Kepler (1571-1630) afgeleid worden. En het zou nog eeuwen duren voor de eerste planetoïde, Ceres, in 1801 ontdekt werd.

(22 januari 2008/SH)