Project Runway en videogames voorbeeld voor journalistiek
 Mark Deuze: 'Stagiaires en burgerjournalisten worden aangenomen omdat ze niets kosten, maar er wordt niet geïnvesteerd in hun individuele ontplooiing. Dat vind ik walgelijk.' |
Het sterk gefragmenteerde medialandschap waarin het publiek niet langer publiek wil zijn, biedt grote uitdagingen voor de journalistiek. Deuze: 'Helaas zie je dat redacties op al die nieuwe ontwikkelingen in paniek reageren. Journalisten moeten als een gek gaan podcasten en krijgen camera's in hun handen gedrukt om internetfilmpjes te maken.'
Toverwoord
Volgens de hoogleraar moet het spel echter anders worden gespeeld. Het stimuleren van journalistiek creatief talent is daarbij de toverstok. 'Niet de technologie, maar het journalistieke talent is hetgeen de journalistiek onderscheidt van andere media-uitingen en haar plaats in de democratische samenleving rechtvaardigt. Door alleen maar te investeren in technologie en te beknibbelen op talent, wordt die eigen dynamiek uit het oog verloren.'
Het is een hardnekkig vooroordeel dat journalisten zelf niet willen veranderen. Deuze: 'Ik voer veel gesprekken op uiteenlopende redacties en geloof me, iedereen is bezig met de rol van journalistiek binnen de veranderende mediacontext. Het probleem ligt echter bij het journalistieke bedrijf dat, vooral in Nederland, statisch is en waar creativiteit niet wordt gestimuleerd. Het algemene beeld is dat beslissingen van bovenaf worden opgelegd en dat journalisten zich daar maar naar hebben te schikken.'
Videogames
'Wat dat betreft kunnen we een voorbeeld nemen aan de videogame-industrie', vindt Deuze. 'Daar is het publiek van het begin af aan onderdeel van het productieproces. Ingebouwde software geeft gamers de gelegenheid om zelf aanpassingen door te voeren en mee te werken aan de ontwikkeling van het spel. Gamers worden op die manier collega's. De journalistiek heeft weliswaar een andere functie in de samenleving, maar moet zich ook zien te schikken in een realiteit waarin iedereen journalist kan zijn.'
Burgerjournalistieke projecten als skoeps.nl benadert Deuze dan ook met optimisme: 'Je kunt natuurlijk heel cynisch doen over het uiteindelijke journalistieke product van zo'n initiatief, maar je kunt ook de creatieve toepassingen bestuderen, en proberen uit te vinden wat de voorwaarden voor het succes van zo'n product zijn. Dat is interessant, daar kun je van leren.'
 Sommige actualiteitenprogramma's laten hun kijkers zelf nieuwsfilmpjes insturen die andere kijkers dan weer op internet kunnen bekijken. Hier de betreffende pagina van het programma Goedemorgen Nederland van de KRO. |
Bizar
'Ik word wel eens uitgenodigd door hoofdredacteuren die 'iets met nieuwe media' willen. Mijn eerste vraag is steevast of ze hun werknemers hebben gevraagd naar ideeën. Het antwoord is bijna altijd nee, dat vind ik bizar. De realiteit is dat ook freelancers geen stem hebben binnen de redactie en dat de ombudsman helemaal onderaan staat in de redactiehiërarchie. Stagiaires en burgerjournalisten worden aangenomen omdat ze niets kosten, maar er wordt niet geïnvesteerd in hun individuele ontplooiing. Dat vind ik walgelijk. Bovendien blijft op die manier een groot creatief potentieel onbenut.'
 Project Catwalk is de Nederlandse versie van het programma waar jonge modeontwerpers die uitgedaagd worden tot het uiterste te gaan, beoordeeld worden door een vakjury. |
De kritiek is meer dan een pleidooi voor een betere werkomgeving. Er is een omslag nodig om te kunnen overleven, vindt Deuze. 'Het publiek belang versnippert, en zal uiteindelijk niet veel meer zijn dan een verzameling particuliere belangen. De toekomst van de journalistiek ligt in de individuele ideeën van individuele journalisten. Daarom moeten de flexwerker en de freelancer het uitgangspunt worden, en niet langer een statische redactie die nooit meer van zijn plek afkomt.'
Project Runway
In lezingen gebruikt hij daarom vaak de oneliner 'Talent, not technology'. Inspiratie komt uit onverwachte hoek. Het televisieprogramma Project Runway (de Amerikaanse voorloper van het Nederlands Project Catwalk) heeft zijn interesse. 'Jonge modeontwerpers worden uitgedaagd tot het uiterste te gaan. Anders dan bij Idols is niet de sms doorslaggevend, maar het oordeel van een vakjury. 'Make it work', zijn de woorden waarmee mentor Tim Gunn elk advies afsluit.'
'Dat klinkt natuurlijk heel Amerikaans, maar eigenlijk willen we met de master Journalistiek en Nieuwe Media hetzelfde doen. Behalve het stimuleren van onderzoek naar nieuwe media, willen we studenten opleiden die nadenken over de veranderende rol van journalistiek in de samenleving, zodat ze een unieke stem op de redacties kunnen laten horen. Daar is behoefte aan, al weten de redacties dat soms zelf nog niet.'
Oratie prof.dr. M.J.P. Deuze:
Guerilla Stores, the Soco Experiment, and a next Big Bang: Over de Rol van Nieuwe Media en de Toekomst van Journalistiek in een Vloeibaar Moderne Samenleving
Vrijdag 18 januari 2008, 16:15 uur
Academiegebouw, Rapenburg 73 in Leiden
Oratietekst
(15 januari 2008/Marl Pluijmen)