Kans voor kinderen met Duchenne

Leidse onderzoekers van het LUMC en het biotechbedrijf Prosensa hebben met succes een eerste proef gedaan met een nieuw medicijn tegen Duchenne spierdystrofie. Het artikel in het New England Journal of Medicine waarin ze eind vorig jaar verslag deden van hun onderzoek heeft wereldwijd de aandacht getrokken.

Dystrofine
Duchenne spierdystrofie is een ernstige spierziekte die in de kindertijd optreedt en ernstige verzwakking veroorzaakt. De ziekte komt voor bij één op de 3500 pasgeboren jongens. De jonge patiëntjes lijden aan een progressief verlies van spierkracht doordat het eiwit dystrofine ontbreekt. Daardoor komen ze nog voor hun twaalfde jaar in een rolstoel terecht en de meeste van hen overlijden als jongvolwassene aan ademhalingsproblemen en hartfalen. Er is tot op heden nog geen behandeling die de fatale afloop kan voorkomen. De aandoening wordt veroorzaakt door mutaties van het zogenoemde DMD-gen.

Exon-skipping Het meest veelbelovend voor de behandeling van Duchenne spierdystrofie zijn momenteel de op RNA gebaseerde geneesmiddelen, met name de antisense oligonucleotiden die exon-skipping bewerkstelligen. Deze antisense oligonucleotiden hebben het vermogen om een stukje van het gen over te laten slaan en daarmee het uitlezen van de dystrofinecode te corrigeren, waardoor de synthese van een grotendeels functioneel dystrofine-eiwit kan plaatsvinden. Verschillende mutaties van het gen zullen met verschillende oligonucleotide-geneesmiddelen moeten worden behandeld. PRO051, het eerste middel van deze groep, zal geschikt zijn voor 13% van alle Duchennepatiënten, omdat het een groep van mutaties kan behandelen.

PRO051
Vier patiënten met Duchenne spierdystrofie - jongens van tien tot dertien jaar - kregen een eenmalige injectie met het RNA geneesmiddel PRO051. Het middel werd toegediend in een klein gebied van een spier in het onderbeen. In een biopt dat vier weken later werd genomen, lieten de meeste spiervezels nieuwe aanmaak van dystrofine zien.

Pilotstudie
Deze pilotstudie is de eerste studie die werd uitgevoerd met een op RNA gebaseerd geneesmiddel voor Duchenne spierdystrofie. Het succes betekent een grote stap voorwaarts in de behandeling van deze ernstige ziekte waarvoor tot nog toe geen behandeling beschikbaar is. Nu er een eerste bewijs voor het werkingsmechanisme is gevonden, zijn de Leidse onderzoekers begonnen met de voorbereidingen voor een vervolgstudie naar de werkzaamheid en veiligheid van herhaalde injecties met PRO051.

Robuust effect
'Deze eerste klinische studie toont aan dat PRO051, gebaseerd op onze 'exon-skipping'-technologie, de genetische fout kan corrigeren in lokaal geïnjecteerd spierweefsel van patiënten met Duchenne spierdystrofie', zegt Gerard Platenburg van Prosensa. 'De 

Helemaal boven links een foto van door Duchenne spierdystrofie aangetast spierweefsel. Daarnaast een foto van gezond spierweefsel. De onderste vier foto's zijn van het (gedeeltelijk) herstelde spierweefsel van de vier proefpatiënten.

op RNA gebaseerde geneesmiddelen zijn veelbelovend als het gaat om de ontwikkeling van een geheel nieuwe groep van innovatieve geneesmiddelen en wij zijn er klaar voor om deze gelegenheid aan te grijpen.' Volgens prof.dr. Gertjan van Ommen, die samen met zijn collega's dr. Judith van Deutekom - eerste auteur van het artikel - en dr. Jan Verschuuren verantwoordelijk is voor het onderzoek in het LUMC, is er geen betere beloning denkbaar voor acht jaar voorbereidend werk. 'De sterke aanmaak na slechts één eenmalige injectie bij alle vier de patiënten, die bovendien verschillende mutaties hadden, wijst op een robuust effect. Deze resultaten vormen een uitstekende basis voor verdere studies.'

Gepersonaliseerde, moleculaire geneeskunde
Prof.dr. Eric Hoffman, een van de pioniers die in 1987 dystrofine aanwees als het ontbrekende eiwit bij Duchenne spierdystrofie, merkt in een becommentariërend artikel op dat 'het artikel van Van Deutekom et al. het tijdperk van de gepersonaliseerde, moleculaire geneeskunde kan inluiden'. Zijn enthousiasme wordt gedeeld door Elizabeth Vroom, voorzitter van Duchenne Parent Projects: 'Overal ter wereld zijn de ouders van Duchennepatiënten ongelooflijk enthousiast over de veelbelovende resultaten. Wij waarderen de door het onderzoeksteam verrichte inspanningen in deze studie geweldig en wij hopen vurig dat de volgende fase eveneens positieve resultaten op gaat leveren.'

Links

• Prosensa
• Duchenne Parent Project
• Bekijk de video over dit onderzoek die het Erfocentrum heeft gemaakt (15 min.)

(15 januari 2008/SH)