Drie Vici's en elf Veni's voor Leiden

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) heeft dinsdag 18 december bekend gemaakt naar wie de jaarlijkse Vici-subsidies voor excellente wetenschappers gaan, en naar wie de Veni-subsidies voor jonge, recent gepromoveerde wetenschappers. Drie van de dertig Vici's en elf van de 89 Veni's gaan naar Leidse onderzoekers. Twee van de Vici's zijn vrouw; bij de Veni's is de man-vrouwverhouding zes/vijf. De Vici's zijn voor prof.dr. Corinne Hofman van Archeologie, prof.dr. Judith Pollmann van Geschiedenis en dr. Bart Roep van het LUMC.

Eigen onderzoeksgroep opbouwen
De Vici-subsidies, bestemd voor excellente, zeer ervaren onderzoekers die met succes een vernieuwende onderzoekslijn hebben ontwikkeld, bedraagt maximaal 1.250.000 euro. Hiermee kan de laureaat in vijf jaar tijd een eigen onderzoeksgroep opbouwen. De wetenschappers behoren tot de top van hun onderzoeksveld. Daarnaast hebben ze bewezen dat ze jonge onderzoekers kunnen coachen. 221 Onderzoekers schreven een beknopte vooraanvraag. Van hen nodigde NWO er 85 uit om hun aanvraag verder uit te werken en deze te komen toelichten voor een beoordelingscommissie. Op basis van internationale en nationale adviezen werden uiteindelijk 30 voorstellen voor honorering geselecteerd. Onder de geselecteerde kandidaten bevinden zich tien vrouwen, dat is 33 procent.

Opvallend en origineel talent
De Veni-subsidie bedraagt maximaal 208.000 euro. Hiermee kan de onderzoeker drie jaar lang onderzoek doen en ideeën ontwikkelen. In totaal schreven 530 onderzoekers een onderzoeksvoorstel. De aanvragen werden beoordeeld door wetenschappers in binnen- en buitenland. De succesvolle kandidaten werden geselecteerd vanwege hun opvallend en origineel talent voor het doen van vernieuwend wetenschappelijk onderzoek, aldus NWO.

Verder maakte NWO bekend dat de Veni-, Vidi- en Vici-subsidies in 2007 positief zijn geëvalueerd. De evaluatie wordt verwerkt in het nieuwe stelsel dat vanaf 2009 ingaat. In 2008 wordt alvast de eigen bijdrage voor onderzoeksinstellingen afgeschaft. Dit jaar draagt elke universiteit nog ruim dertig procent van de subsidie zelf bij.

De drie Leidse Vici's

De elf Leidse Veni's

Dr. Ilze Bot, Biofarmacie
Mestcellen in hart- en vaatziekten
 
Destabilisatie van een atherosclerotische plaque kan leiden tot een hartinfarct of beroerte. In dit onderzoek wordt de bijdrage van de mestcel aan plaquedestabilisatie onderzocht en zullen nieuwe interventies voor plaquestabilisatie worden ontwikkeld om een acuut hart- of herseninfarct te voorkomen.

Dr. Bert Botma, Taalwetenschap/Engels
De status van 'ambivalente' spraakklanken
 
Het klanksysteem van een taal bestaat uit natuurlijke klassen van klanken die soortgelijk gedrag vertonen. Zulke klanken worden meestal ook op een soortgelijke manier gemaakt, maar niet altijd. Dit onderzoek betreft 'ambivalente' klanken, waarvan het gedrag niet strookt met hun productie. 

Dr. Remco Breuker, Koreanistiek
Een nieuwe kijk op Noordoost-Azië
 
Middeleeuws Korea en Mantsjoerije zijn vergeten gebieden. Dit onderzoek kijkt naar hoe belangrijk zij zijn geweest in de wereldgeschiedenis. Zonder deze staten zou China geen China hebben geheten en was Marco Polo waarschijnlijk nooit op reis gegaan.

Dr. Elisa Costantini, UvA/UL

The interstellar dust seen through the X-rays

 

Stof is overal in het heelal: van kometen tot aan de verste melkwegstelsels, maar de eigenschappen zijn niet volledig begrepen. Het doel van dit onderzoek is om een globaal beeld te krijgen van de eigenschappen van stof in ons melkwegstelsel.

Dr. Kyra Gelderman, LUMC - Nierziekten
Een radicale preventie van afstoting
 
Zuurstofradicalen worden meestal als schadelijk beschouwd, maar kunnen bij lage hoeveelheden juist ontsteking onderdrukken. De onderzoekers gaan nu in een ratmodel voor niertransplantatie bestuderen of productie van radicalen door specifieke immuuncellen gebruikt kan worden, om afstoting van een transplantaat te voorkomen.

Dr. Irena Ivanovska, Natuurkunde
Kunnen we het lot van een stamcel veranderen?
 
Volwassen stamcellen zijn cellen in het menselijk lichaam die zich tot verschillende celtypen kunnen ontwikkelen. Het is grotendeels onbekend hoe deze differentiatie verloopt. In dit project zal met behulp van een AFM (atomic force microscope) de rol van mechanische stimulatie bij deze celdifferentiatie worden ontrafeld.

Dr. Geert Janssen, Geschiedenis
Katholieken in de zestiende eeuw

 
Tijdens de Nederlandse opstand van de zestiende eeuw vluchtten duizenden katholieken voor de rebellen van Willem van Oranje. Veel katholieke mannen en vrouwen radicaliseerden tijdens hun ballingschap en ontwikkelden een nieuwe, militante identiteit. Dit proces had ingrijpende gevolgen voor het ontstaan van verschillende culturen in Nederland en België. 

Dr. Simone Joosten, LUMC - Infectieziekten
Hoe wordt de afweer
geremd?

 

Ziekteverwekkers zetten het afweersysteem aan, maar dit proces moet ook tijdig gestopt worden als de infectie opgeruimd is om schade te voorkomen. Hiervoor bestaan speciale regulator T cellen. Dit onderzoek zal kijken naar hoe deze cellen werken, en hoe ze geactiveerd worden gedurende infectie.

Dr. Alwin Kloekhorst, Vergelijkende Indo-Europese Taalwetenschap
Het achterhalen van drieduizend jaar oude klemtonen

 
Ondanks dat het Hittitisch al meer dan drieduizend jaar een dode taal is, geven de spijkerschrifttekens waarin het is opgeschreven allerlei aanwijzingen over hoe het precies uitgesproken werd. Het enige dat we nog niet weten is waar de klemtoon in het Hittitisch lag. Dit onderzoek probeert het laatste stukje van deze uitdagende puzzel te vinden.

Dr. Peter Putman, Klinische, Gezondheids en Neuro Psychologie
Aandacht voor Emotie trainen

 
Angstige mensen richten hun aandacht te veel op mogelijk bedreigende zaken. Dit verergert de stress weer en zo ontstaat een vicieuze cirkel. Dit project onderzoekt de rol van psychologische, psychofysiologische en hormonale factoren bij het afleren van dit patroon.

Dr. Marlies Reinders, LUMC - Nierziekten
Voorloper beenmergcellen na orgaantransplantatie

 
Endotheelcellen bekleden de bloedvaten van alle organen. Schade aan endotheelcellen na orgaantransplantatie kan hersteld worden door voorloper beenmergcellen van de ontvanger. Dit onderzoek gaat na of het milieu in het getransplanteerde orgaan de functie en differentiatie van de voorlopercellen beïnvloedt.

Prof.dr. Corinne Hofman, Archeologie van Indiaans Amerika
 
Praten over water
 
'Het onderhouden van sociale contacten was ook vanaf de allereerste menselijke gemeenschappen een vereiste om te kunnen overleven. Deze contacten kregen vorm in netwerken waarin mensen, goederen en ideeën over een steeds grotere afstand circuleerden. Vanaf 6000 voor Christus tot aan het begin van de koloniale tijd was de Caribische Zee het toneel van het heen en weer gaan van mensen uit verschillende delen van de Amerika's. In hun kano's gingen de oorspronkelijke indiaanse bewoners op zoek naar nieuwe woongebieden en huwelijkspartners, maar ook naar grondstoffen voor het maken van potten, werktuigen, sieraden en rituele voorwerpen.
  
Prehistorische Caribische gemeenschappen onderhielden veelvuldige contacten onderling om hetgeen dat buiten hun directe bereik was via uitwisseling te verwerven. Ze zetten handelsnetwerken op om in hun behoeften te voorzien, maar ook om status te verwerven en uit het verlangen naar exotische materialen en producten. Door de tijd heen ontstonden er, zoals elders in de wereld, complexe overzeese netwerken waarin mensen zich verplaatsten, en goederen en ideeën circuleerden.
 
Archeologisch onderzoek op de Caribische eilanden en langs de kusten van Centraal- en Zuid-Amerika zal licht werpen op de herkomst en verspreiding van voorwerpen van aardewerk, steen en goud door deze te onderwerpen aan vernieuwende onderzoeksmethoden uit de aard- en natuurwetenschappen. Het zo ontstane beeld wordt aangevuld door isotopenonderzoek van menselijke skeletresten dat inzicht geeft in de mobiliteit van deze gemeenschappen. De leef- en ideeënwereld van de Caribische Indianen wordt gedestilleerd uit de geschriften van Columbus en allen die in zijn kielzog volgden.
 
Dit multi-disciplinaire en pan-Caribische onderzoek levert een beeld op van de articulatie van mobiliteit, uitwisseling en een gedeeld wereldbeeld op een regionale schaal met relevantie voor uitwisselingssystemen in andere werelddelen en in andere tijden.
 
Dit onderzoek heeft grote maatschappelijke betekenis omdat het bodemarchief waarin de getuigenissen van deze netwerken zijn opgeslagen onder grote druk staat door grootschalige bouwactiviteiten en groeiende toeristenindustrie langs de Caribische kusten en op de Antilliaanse eilanden.' 
 

Prof.dr Judith Pollmann, Geschiedenis
Het oorlogsverleden van de Gouden Eeuw
 
'De Opstand tegen het Spaanse gezag die in 1566 uitbrak, rukte de Nederlanden uiteen en creëerde twee staten die uiteindelijk zouden uitgroeien tot de koninkrijken Nederland en België. Aan weerszijden van de grens speelden herinneringen aan de Opstand een grote rol in politieke en religieuze debatten. Maar die herinneringen liepen wel sterk uiteen. In de Republiek vergat men graag dat de Opstand een burgeroorlog was geweest, waarin stads- en dorpsgenoten tegenover elkaar hadden gestaan. Veel stedelingen en adellijke families in de Zuidelijke Nederlanden herinnerden zich liever niet dat ze ooit de Opstand hadden gesteund. Dit proces van selectieve herinnering leidde in de zeventiende eeuw tot het ontstaan van twee radicaal tegenovergestelde 'canons' van het verleden, en daarmee tot de ontwikkeling van cultuurverschillen tussen Noord en Zuid die tot vandaag voortduren. Dit project heeft tot doel om in kaart te brengen hoe dit proces in de eerste eeuw na het begin van de Opstand nu eigenlijk verliep. Wie hield de herinneringen levend, en waarom? Wat voor doel dienden de vele herdenkingen, toneelstukken, schilderijen en wonderverhalen waarin het verleden werd opgerakeld? Bleef dat steeds hetzelfde? En wat gebeurde er met de herinneringen van de mensen die het allemaal nog hadden meegemaakt?
 
Uit onderzoek naar herinneringen aan recente geschiedenis, bijvoorbeeld die aan de Tweede Wereldoorlog, weten we dat de herinneringen van ooggetuigen niet stabiel zijn, maar in de loop van de tijd veranderen. Dat komt niet alleen door het natuurlijke vergeten dat we allemaal uit ervaring kennen, maar ook omdat onze herinnering wordt beïnvloed door de maatschappelijke omgeving waarin we leven. Het idee achter dit project is dat dit ook in de zeventiende eeuw het geval zal zijn geweest. We gaan daarom niet alleen onderzoeken hoe de 'publieke' herinneringen aan de Opstand zich ontwikkelden, maar ook kijken hoe de verhalen die mensen over de Opstand vertelden in de loop van de tijd veranderden. Pas als we beter weten wat er met zulke persoonlijke herinneringen gebeurde, kunnen we laten zien op welke manier individuele burgers zich gingen identificeren met de nieuwe 'nationale' identiteiten die zich in de loop van de zeventiende eeuw in de Lage Landen ontwikkelden.' 

Dr. Bart Roep, LUMC - Immunohematologie & Bloedtransfusie
Van oorzaak naar genezing van type 1 diabetes

Bart Roep wil de overstap maken van symptoombestrijding bij type 1 diabetes - zoals het bekende insulinespuiten - naar de uiteindelijke genezing met celtherapie.
 
'In de afgelopen tien, twintig jaar is duidelijk geworden hoe type 1 diabetes ontstaat', vertelt Roep. 'Nu kunnen we gaan werken aan het genezen.' Type 1 diabetes ontstaat - in tegenstelling tot de leefstijlziekte type 2 diabetes - door een vergissing van het afweersysteem. Daardoor vernietigt het afweersysteem de insulineproducerende cellen in de eilandjes van Langerhans. 'Ik wil bepaalde cellen van het afweersysteem, die uiteindelijk de rol van afweerdirigent gaan spelen, uit het lichaam van de patiënt halen. Vervolgens gaan we die cellen in het lab kweken in aanwezigheid van bepaalde stoffen: vitamine D3 of dexamethason. De verwachting is dat de cellen na terugplaatsing in het lichaam van de patiënt de verstoorde balans van het afweersysteem kunnen herstellen.' Als de ziekte nog niet gevorderd is en de patiënt nog insulineproducerende cellen overheeft, kunnen die zich na celtherapie gaan vermenigvuldigen en gaat de patiënt zelf weer insuline produceren. Zijn er geen insulineproducerende cellen meer over, dan zou een transplantatie van de eilandjes van Langerhans uitkomst kunnen bieden. Celtherapie moet er dan voor zorgen dat het afweersysteem de nieuwe cellen niet opnieuw vernietigt.
 
Volgens immunoloog Roep is het LUMC een goede locatie voor zijn onderzoek. 'We hebben vanuit het onderzoek van onder andere prof. dr. Cees Melief en prof. dr. Wim Fibbe veel ervaring op het gebied van celtherapie. Onze partner Sanquin kan daarnaast zorg dragen voor het kweken van de cellen. Ten slotte beschikken we over een grote diabetespoli waar we patiënten kunnen vinden die aan dit onderzoek willen deelnemen.'

(18 december 2007/SH)