Turkse socialisten vergisten zich in jaren '60 in het leger


Özgür Ulus: 'Linkse bewegingen moeten werken aan een sterke eigen organisatie, en hun beleid, ideologie en politiek goed ontwikkelen.'

De Turkse onderzoeker Özgür Ulus onderzocht de houding van acht radicaal-linkse bewegingen in Turkije ten opzichte van het leger in de periode 1960-1971. Zij koos voor deze periode omdat de socialistische beweging in de jaren zestig in opkomst was en er zowel in 1960 als in 1971 militaire staatsgrepen plaatsvonden die werden gesteund door de radicaal-linkse bewegingen.

Interviews met hooggeplaatsten
Met behulp van bronnenonderzoek en interviews met enkele hooggeplaatsten bij de onderzochte bewegingen probeerde Ulus uit te zoeken waarom de bewegingen dachten dat ingrijpen van het leger het politieke systeem zou kunnen veranderen. Ook onderzocht ze de verschillen en overeenkomsten in de houding van de bewegingen in de periode tussen de staatsgrepen van 1960 en 1971.

Leger als breekijzer
Uit het onderzoek blijkt dat de bewegingen het leger steunden omdat ze dat nodig dachten te hebben om hun doel te bereiken. 'Veel linkse bewegingen stonden ver af van de arbeiders die de gehoopte socialistische revolutie tot stand zouden moeten brengen', zegt Ulus. 'Bovendien kregen ze het niet voor elkaar om een stabiele organisatie neer te zetten die de arbeiders goed kon vertegenwoordigen. Dus hadden ze het leger nodig om de poort naar een socialistische revolutie voor ze te openen.'

Mobiliseren van potentiële achterban
De radicaal-linkse bewegingen, met uitzondering van de arbeiderspartij TIP, waren dus overtuigd van het nut van militair ingrijpen om de socialistische maatschappij te bewerkstelligen. Bovendien zou het leger volgens de bewegingen een belangrijke rol kunnen spelen bij het opleiden van het grote analfabetische deel van de bevolking en het industrieel ontwikkelen van Turkije.


De staatsgrepen van 1960 en 1971 brachten niet de socialistische transformatie waar de radicaal-linkse bewegingen op hadden gehoopt.

Kiezen na verandering
Als die veranderingen eenmaal waren doorgevoerd, zouden de arbeiders volgens de linkse bewegingen in staat zijn om een politieke keuze te maken. 'De bewegingen waren ervan overtuigd dat de arbeiders partij zouden kiezen voor de socialisten als ze eenmaal opgeleid zouden zijn', zegt Ulus. Met hulp van het leger hoopten de bewegingen hun potentiële achterban via een omweg te mobiliseren; op eigen kracht lukte dat nauwelijks.

Steun zonder resultaat
Het geloof in het revolutionaire potentieel van het leger speelde een belangrijke rol in de steun van de radicaal-linkse bewegingen aan het leger tussen 1960 en 1971. Ook de grondwetswijziging van het leger in 1961, waardoor socialistische bewegingen officieel werden toegestaan, was belangrijk voor de houding van de linkse bewegingen ten opzichte van het leger.

Misvatting
Helaas voor de bewegingen leverden de steun aan het leger en de coups van 1960 en 1971 niet de gewenste socialistische transformatie op. Na de staatsgreep van 1960, die de naar dictatuur neigende macht van de regering van de Democratische Partij afstopte, wisselden de instabiele regeringscoalities elkaar in hoog tempo af, wat uiteindelijk leidde tot een nieuwe militaire interventie in 1971. Aanvankelijk werd in linkse hoek gedacht dat die staatsgreep het werk was van een linkse samenzwering onder militairen, maar naar later bleek had de samenzwering een rechtse signatuur. In plaats van de gehoopte socialistische koers ging er een rechtse wind waaien en in de periode na de staatsgreep werden alle linkse sympathisanten op hardhandige wijze vervolgd.

Werken aan eigen ontwikkeling
Volgens Ulus moeten de linkse bewegingen die nu nog bestaan hun lessen trekken uit het verleden. 'Linkse bewegingen moeten werken aan een sterke eigen organisatie, en hun beleid, ideologie en politiek goed ontwikkelen. Ze moeten werken aan hun eigen ontwikkeling in plaats van te steunen op andere krachten zoals het leger en te verwachten dat die krachten het zware werk voor ze verzetten.'

Özgür Mutlu Ulus: 'The attitudes of the radical left in Turkey towards the army (1960-1971)'. Promotie 18 december 2007.

(18 december 2007/Jamie Tio)