Zoeken naar het verband tussen de literatuur en evolutieleer
 |
Vijf hoogleraren
Vijf Leidse hoogleraren zijn de laatste tijd allemaal op de een of andere manier geïnteresseerd geraakt in de relatie tussen literatuur en evolutietheorie: Jaap Goedegebuure (moderne Nederlandse letterkunde), Bas Haring (publiek begrip van wetenschap), Frans Saris (oud-decaan Wiskunde en Natuurwetenschappen), Ineke Sluiter (Griekse taal en letterkunde), Arie Verhagen (Nederlandse taalkunde/cognitieve linguïstiek). Ze organiseren van 13 tot en met 15 december de workshop Literature and Evolutionary Theory.
Adaptatie of bijproduct?
Sluiter houdt de eerste lezing, waarin ze onder andere vertelt waar de workshop over gaat. 'We gaan kijken op welke punten de studie van literatuur, of misschien liever het vertellen van verhalen, geraakt wordt door de nieuwe ontwikkelingen op het terrein van de evolutieleer. Is het vertellen van verhalen een 'adaptatie', vergroot het onze 'fitness'? Of is het eerder een bijproduct van ons steeds groter geworden brein en van ons taalvermogen?'
Evolutie van cultuur
En: 'Kun je literatuur gebruiken als een soort laboratorium waarin je menselijk gedrag kunt observeren? En kun je dan hypotheses over menselijk gedrag die je kunt opstellen aan de hand van evolutietheorie op een of andere manier toetsen aan wat je in de wereldliteratuur vindt aan verhalen over menselijk gedrag? En hoe zit het met de evolutie van cultuur zelf? Zijn er bepaalde 'cultuurproducten' die het beter doen in de overlevingsstrijd, en die zich daardoor beter verankeren, en canoniek worden? En wat voor eigenschappen hebben die cultuurproducten dan? Dit soort vragen gaan we aan de orde stellen.'
Evolutieleer is krachtig paradigma
Prof.dr. Ineke Sluiter tijdens de diesoratie in 2005
Evolutieleer gaat allang niet meer alleen over genen, vertelt Sluiter. Ook op hogere aggregatieniveaus wordt nagedacht over de implicaties van de inzichten van Darwin en anderen. Is er een evolutionaire verklaring te geven voor bijvoorbeeld religie of moraal, zaken die traditioneel als typische fenomenen van menselijke cultuur werden beschouwd en waar de scheidslijn tussen de mens en de rest van de levende wezens extra scherp leek? Sluiter: 'De evolutieleer is een heel krachtig paradigma. Het is zeer de moeite waard om over de grenzen van disciplines heen, samen met wetenschappers uit verschillende vakgebieden, na te denken over de impact en bruikbaarheid van de inzichten van zo'n krachtige theorie.'
Onderzoeksprogramma
'We willen tijdens deze workshop onderzoeken of er een goed onderzoeksprogramma te generen is om over dit soort vragen na te denken. Bij de voorbereiding bleek opeens op hoeveel plaatsen en in hoeveel verschillende faculteiten binnen de Leidse universiteit mensen met dit soort thema's bezig waren zonder het van elkaar te weten. We rekenen op een heel vruchtbare uitwisseling. Dat is de kracht van een brede klassieke universiteit als de onze: je kunt als je wilt enorm veel expertise bundelen om opeens een geweldige dynamiek teweeg te brengen.'
Het zou moeten rijmen
'Als er binnen een bepaald vakgebied, in dit geval de biologie, heel krachtige theorieën ontwikkeld worden met een groot verklaringspotentieel, dan moeten idealiter de ideeën en benaderingen van een ander vakgebied daar op een of andere manier mee te rijmen zijn. Als de uitgangspunten van de literatuurwetenschap die van de evolutiebiologen totaal zouden tegenspreken is er iets raars aan de hand. In zo'n geval heeft tenminste één van beide gebieden een probleem. Goede wetenschap zoekt naar dat soort problemen, want in dat spanningsveld kun je nieuwe inzichten ontwikkelen. En als je de gebieden bij elkaar kunt brengen, des te beter natuurlijk!'
Links
(11 december 2007/DH)