Turkije Instituut is geen lobby-instituut

Vandaag, 27 november, wordt in Den Haag het Turkije Instituut geopend. Mede-initiatiefnemer is prof.dr. Erik-Jan Zürcher, Leids hoogleraar Turks. Het instituut is erop gericht de kennis over Turkije in Nederland op wetenschappelijke gronden te verbeteren. 'Er bestaan veel misverstanden.'

Onafhankelijk
Aanleiding voor prof.dr. Erik-Jan Zürcher om over de oprichting van een Turkije Instituut na te denken was de vloedgolf van vragen die het departement Talen en culturen van het Midden-Oosten (TCMO) van de Leidse universiteit begon te overspoelen. 'In toenemende mate, inmiddels vrijwel dagelijks, komen bij ons de meest uiteenlopende vragen over Turkije binnen. Dat is niet meer te behappen. Dat gaf voor mij aan dat er iets als een Turkije Instituut moest komen. De overheid wil daar, onder meer onder invloed van politici als Wilders, haar vingers niet aan branden. Dus moest het een particulier initiatief worden.' Zürcher vond een bondgenoot in drs. Lily Spranger, zakelijk directeur van het Duitsland Instituut in Amsterdam. Zij is nu directeur van het Turkije Instituut (TI).

Prof.dr. Erik-Jan Zürcher.

Onafhankelijk en objectief
Het TI is een onafhankelijke instelling die objectieve, op wetenschappelijke basis verkregen informatie over Turkije wil verspreiden in Nederland, vanuit Nederlands perspectief. Zürcher: 'Aan de informatievraag over Turkije moet worden voldaan. Daarnaast bestaan er te veel misverstanden over Turkije. Een voorbeeld is dat in Turkije de islamitische wetgeving zou gelden. Nou, die is al in 1926 door Atatürk afgeschaft. En een heel ander voorbeeld: het idee dat Arabisch de taal van Turkije zou zijn - wat je regelmatig hoort - is onjuist. Wel wordt in enkele provincies Arabisch gesproken.'

Het TI zal zelf activiteiten organiseren maar zoekt bij het uitdragen van de kennis over Turkije nadrukkelijk ook samenwerking met anderen: debatcentra, onderwijsinstellingen, studentenverenigingen, uitgeverijen en media. Het TI wil voorts fungeren als platform voor vraag en aanbod in de informatievoorziening over Turkije. Het stimuleert uitwisseling tussen Nederland en Turkije en kan daaraan bijdragen door mee te denken over de inhoud van uitwisselingen en door het zoeken van geschikte gesprekspartners in Turkije.

Mustafa Kemal Atatürk, de eerste president van Turkije schafte in 1926 de islamitische wetgeving af.

Lobbyen voor toetreding tot EU?
Her en der wordt het TI neergezet als een instituut dat Nederland warm moet maken voor de toetreding van Turkije tot de Europese Unie (EU). 'Dat vooroordeel zie ik als een gegeven dat we al doende moeten weerleggen', zegt Zürcher. 'We zijn géén lobbyinstituut.' In de Elsevier van 17 november stond een pittig commentaar van columnist Syp Wynia die het bewijs van het tegendeel vond in het feit dat het TI vooral door een aantal grote bedrijven wordt gefinancierd - naast een bijdrage door de gemeente Den Haag. Wynia betoogde dat gemiddeld genomen het bedrijfsleven helemaal niet zit te wachten op de toetreding van Turkije tot de EU. Niet in Nederland en niet in Turkije. Zürcher is persoonlijk voor toetreding maar beschouwt de discussie daarover als irrelevant voor het TI. 'Hoe je het ook wendt of keert, Turkije is een belangrijk land voor Nederland. Door zijn ligging in relatie tot onze veiligheid, door zijn belangrijke positie als doorvoerland voor gas en olie uit Centraal-Azië en door de grote Turkse migrantenpopulatie in Nederland. Daar heeft wel of niet toetreden tot de EU niets mee te maken. Bovendien heeft de EU al een douane-unie met Turkije en de handelsbelemmeringen die er nog zijn kun je ook zonder EU-lidmaatschap uit de weg ruimen.' Zürcher trekt een vergelijking met China: 'Vriend en vijand zijn het erover eens dat China erg belangrijk aan het worden is dus de belangstelling voor dat land groeit navenant. En dat zonder dat toetreding tot de EU aan de orde is. In Turkije worden door Nederlandse en andere Europese landen miljarden geïnvesteerd omdat het in meerdere opzichten een interessant land is.'

In Turkije kwam in 2006 een van de langste (doorvoer)oliepijpleidingen ter wereld gereed. De pijpleiding is ongeveer 1750 km lang. Aan een gasleiding wordt gewerkt.

Thema's

Thema's die het Turkije Instituut via onder meer lezingen en debatten voor het voetlicht wil brengen zijn: de betrekkingen tussen Nederland en Turkije, de relatie EU-Turkije, de strategische ligging en de betekenis van Turkije in de regio,  het snel groeiende belang van de Turkse economie en de verhouding tussen de Turkse migranten in Europa en hun moederland; het gaat om de politieke, economische en sociale ontwikkelingen van de laatste decennia, en de gevolgen die deze in Turkije hebben. Het instituut wil hierover informeren en discussies voeren op grond van de in Nederland, Europa en Turkije aanwezige expertise.

Modern Turkije: Ankara.

'Complex Turkije'
Zürcher, die in 2005 door de Turkse overheid werd onderscheiden voor zijn inspanningen om vooroordelen en  misverstanden over het land weg te nemen, is trots op wat in Leiden de laatste jaren met betrekking tot de Turkse taal en cultuur tot stand is gebracht: 'Na de opheffing van de opleiding Turks in Utrecht en overheveling van het personeel naar Leiden, werd in december 2006 het Nederlandse Hoger Onderwijs Inst ituut in Ankara geopend waarin Leiden participeert. En nu hebben we het TI in Den Haag. Er is sprake van een heel complex rond Turkije, waar de Leidse universiteit de spil van is.' Dat brengt het gesprek op de betrokkenheid van de Leidse universiteit bij het TI. Die is klein, nu de knellende financiën tot bezuinigingen nopen, erkent Zürcher - vandaar het beroep op het bedrijfsleven. 'Maar de universiteit heeft zich wel bereid verklaard om de accountancy op zich te nemen. Dat was een forse post geweest voor zo'n klein instituutje als het TI, maar die wordt nu in het grote geheel van de universiteit meegenomen. Daar zijn we heel blij mee.'

Leverancier van kenniswerkers
Zürcher opent ten slotte nog een interessant perspectief op Turkije, namelijk als leverancier van kenniswerkers. Dit lijkt haaks te staan op de Turkse populatie die we in Nederland hebben. 'Ja, maar dan hebben we het over de eerste immigratiegolf. Te weinig mensen realiseren zich dat zich in Turkije in snel tempo een hoogopgeleide generatie aan het vormen is. Het land heeft een jonge bevolking, dat gaat dus heel snel. Die nieuwe generatie is gretig en mobiel en kan belangrijk zijn voor ons. Ook dit soort kennis moet worden verspreid in Nederland. Het wordt hoog tijd dat de percepties van Turkije in overeenstemming worden gebracht met de werkelijkheid.'

Website
Bekijk de site van het Turkije Instituut

Over de stichting Turkije Instituut Het Turkije Instituut (TI) is een stichting met een Dagelijks bestuur en een Algemeen bestuur en heeft daarnaast een Wetenschappelijke Adviesraad, waarvan Zürcher voorzitter is. Diverse wetenschappelijke en andere zwaargewichten hebben zich aan het TI verbonden. Opvallend is de grote vertegenwoordiging van de Leidse Faculteit der Rechtsgeleerdheid. 'Het zijn allemaal mensen die bezorgd zijn over de beeldvorming over Turkije', zegt Zürcher. De samenstelling van de organen weerspiegelt overigens het Nederlandse perspectief waarvoor het instituut geeft gekozen. Een aantal wetenschappers, promovendi en studenten zijn nu al bij TI betrokken en hun aantal zal groeien, meent Zürcher. Zij leveren bijdragen aan de website of geven lezingen en spreekbeurten. Op het bureau van het Turkije Instituut zijn vier stafleden werkzaam.

(27 november 2007/CH)