Gebruik je hersens!
|
|
Draagvlak
'Door de vergrijzing wordt wetenschappelijk onderzoek naar de hersens en hersenaandoeningen steeds belangrijker', zegt Jos Zandvliet, coördinator van de tentoonstelling en werkzaam bij ZonMw, een organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. 'Met dit initiatief willen we jong en oud laten zien wat er bekend is over de werking van het brein. Op die manier hopen we bij te dragen aan een breed maatschappelijk draagvlak voor hersenonderzoek.'
Panelen
Zes panelen met interactieve spellen laten de bezoeker zien en ervaren hoe onze hersens bepalen wat we voelen, denken en doen.
De expositie bestaat uit zes grote panelen die samen een hoofd vormen. Elk paneel belicht een specifiek aspect van de hersenen, van de vroege ontwikkeling tot aandoeningen. Interactieve spellen brengen de materie tot leven. Met een simpel testje kunnen bezoekers bijvoorbeeld hun reactiesnelheid meten, om die te vergelijken met het gemiddelde van hun eigen leeftijdsgroep en andere leeftijdsgroepen. De expositie maakt daarmee de gevolgen van hersenveroudering voelbaar. 'Dat maakt het leuk voor (groot)ouders en hun (klein)kinderen om samen de expositie te bezoeken', aldus Zandvliet.
Onderzoek
De tentoonstelling geeft bezoekers bovendien de kans om kennis te maken met het hersenonderzoek van het LUMC. Drie vooraanstaande wetenschappers van het medisch centrum leverden een bijdrage aan de expositie: prof.dr. Gert van Dijk (neurologie), dr. Irene van Vliet (psychiatrie) en drs. Peter van Vliet (ouderengeneeskunde). Hun onderzoek laat zien wat er allemaal mis kan gaan in de hersenen en wat de gevolgen daarvan kunnen zijn voor ons dagelijkse gedrag.
Neurologie
Hersenziekten vormen het onderzoeksterrein van Gert van Dijk. Wat kenmerkt in zijn ogen de Leidse neurologie? 'Het LUMC loopt voorop in het onderzoek naar aanvalsgewijze aandoeningen, zoals migraine, narcolepsie en flauwvallen', zegt hij. 'Dankzij Vici-winnaar Michel Ferrari en zijn collega's zijn we de laatste jaren bijvoorbeeld veel te weten gekomen over hoofdpijnaanvallen. We doen daarnaast onderzoek naar minder bekende stoornissen, zoals kataplexie. Iemand die hieraan lijdt kan door een lachbui ineen storten en tijdelijk niet tot bewegen in staat zijn. Hoe kan dat? Wat gaat er op zo'n moment mis in de hersens? Dat soort vragen proberen wij te beantwoorden.'
Psychiatrie
Nauw verwant aan de neurologie is de psychiatrie, de tak van wetenschap die zich richt op de diagnostiek en behandeling van psychische ziekten. 'Vaak zijn voor deze ziekten oorzaken aan te wijzen in de hersens', vertelt chef de (poli)clinique Irene van Vliet. Haar afdeling is gespecialiseerd in stemmings- en angststoornissen. 'Met behulp van de nieuwste scantechnieken kunnen we een vrij nauwkeurig beeld krijgen van de activiteit in verschillende hersengebieden,' vertelt Van Vliet. Bij patiënten met een depressie zien we bijvoorbeeld onderactiviteit in bepaalde gebieden.' Is door dit soort kennis de beeldvorming over psychische stoornissen veranderd? Van Vliet meent van wel. 'Patiënten voelen zich tegenwoordig minder schuldig over hun psychische problemen. Ze zien die nu meer als een ziekte dan patiënten dat twintig jaar geleden deden.'
Veroudering
De hersens van een foetus (onder) en die van een volwassene. (Bron: Museum Naturalis)
Door de opkomst van moderne scantechnieken en andere onderzoeksmethoden zijn de neurologie en de psychiatrie binnen het LUMC steeds meer naar elkaar toegegroeid, stellen Van Dijk en Van Vliet. Op het raakvlak van beide disciplines houdt Peter van Vliet zich bezig met de ouderengeneeskunde. Wat gebeurt er als de hersens verouderen? 'Grof gezegd komt het erop neer dat zenuwcellen afsterven en het brein krimpt', legt de promovendus uit. 'Hoe meer het brein krimpt, hoe sterker de cognitieve functies daaronder lijden. Mensen worden trager en onthouden minder.' Van Vliet en zijn collega's onderzoeken wat risicofactoren voor cognitieve achteruitgang zijn. Mensen van middelbare leeftijd met een hoog cholesterolgehalte en een hoge bloeddruk lopen bijvoorbeeld een groter risico om dement te worden.
Publieksvoorlichting
De onderzoekers van het LUMC zijn het er over eens: jong of oud, gezond of aangetast, onze hersens bepalen wat we voelen, denken en doen. 'Gebruik je hersens!' is een initiatief van NWO (Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek), ZonMw, de stichting Bio-Wetenschappen en Maatschappij (BWM), het LUMC, de Hersenstichting Nederland en museum Naturalis. Deze organisaties geven daarmee het startschot voor meer gezamenlijke publieksvoorlichting over wetenschappelijk onderzoek. Na Leiden zal de expositie elke drie maanden in een ander academisch of algemeen ziekenhuis te zien zijn. 'Gebruik je hersens!' eindigt eind 2010 in museum Naturalis.
Links
(30 oktober 2007/Tristan Lavender)