Afrika voor de wetenschap geen verloren continent
|
|
In het blad Nature Materials beschrijven Jeroen van de Brink, hoogleraar theoretische fysica, en promovendus Izak Snyman, de bijzondere en succesvolle formule van het African Institute of Mathematical Sciences.
Infrastructuur
Het is droevig gesteld met de wetenschap en het universitaire onderwijs in Afrika. De 700 universiteiten die het werelddeel telt zijn ernstig verwaarloosd, en connecties met de internationale wetenschap zijn er nauwelijks. Wat nodig is, is een infrastructuur en een hele generatie Afrikaanse wetenschappers.
Contacten
Toch zijn ze er wel, zij het zeer dun gezaaid: de Afrikaanse centers of excellence, zo zegt Izak Snyman, Leids promovendus in de theoretische natuurkunde. Alleen: we kennen ze hier niet. Snyman: 'De internationale wetenschappelijke gemeenschap is erg gesloten. Om serieus te worden genomen heb je vaak de juiste contacten nodig. Ik heb het idee dat er wel degelijk goede wetenschap uit Afrika komt - gebrek aan talent is er zeker niet - maar dat die te weinig exposure krijgt, omdat Afrikaanse wetenschappers outsiders zijn.'
AIMS
Izak Snyman studeerde af aan de Universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika. Samen met Jeroen van den Brink, Leids hoogleraar theoretische natuurkunde, schreef hij een commentary voor het blad Nature Materials van november, nu al op de website van het blad te vinden. De wetenschappelijke situatie is inderdaad zorgwekkend, maar niet volledig hopeloos, zo benadrukken de auteurs. Onder de kop Advancing science in Africa beschrijven en propageren ze de bijzondere en succesvolle formule van het African Institute of Mathematical Sciences (AIMS) in Zuid-Afrika, aan de oceaan vlakbij Kaapstad.
'Teach the teachers'
AIMS is opgericht in 2003, onder het motto: als Afrika zich wil ontwikkelen zal het in wetenschap en technologie moeten investeren. En vooral in Afrikaanse wetenschappers. 'Teach the teachers' is de achterliggende filosofie. Excellente studenten uit heel Afrika kunnen er solliciteren naar een plaats in een postgraduate opleiding van negen maanden. Ze krijgen een beurs en wonen en werken onder één dak met de docenten en tutors. Docenten zijn vooraanstaande wetenschappers uit Afrika en de rest van de wereld.
Top-masters
'Het is een soort top-masters', aldus Jeroen van den Brink (per e-mail uit Santa Barbara), die in 2006 op aanraden van Snyman drie weken aan het AIMS heeft gedoceerd. Snyman zelf was er in 2004 tutor. De decaan van zijn Science faculteit in Stellenbosch speelde een actieve rol bij de oprichting van AIMS, en is er nu directeur van.
Nieuwste ontwikkelingen
Studenten worden grondig getraind in de wiskunde en in computervaardigheden. Daarnaast biedt AIMS zijn studenten een overzicht van nieuwste ontwikkelingen in de wetenschap. Ieder onderwerp wordt behandeld in een zeer intensief blok van drie weken. Van den Brink: 'Tegelijk met mijn college 'kwantummechanica en symmetriebreking' liepen twee ander cursussen: een over klimaatfysica van twee docenten van Harvard en MIT, en een over computeralgoritmes door een wiskundige uit Edinburgh.' De voorzieningen in AIMS zijn eenvoudig, maar toereikend, weet Van den Brink.
|
|
Studenten
De studenten in AIMS zijn streng geselecteerd uit alle Afrikaanse landen. Ook zijn ze buitengewoon gemotiveerd, benadrukken zowel Van den Brink als Snyman. Van den Brink: 'Ik heb ze een natuurkundig probleem gegeven waar ze drie weken zelf aan moesten werken, Ik heb daar zelf het eerste half jaar van mijn promotie op gezwoegd. Ik stond perplex van sommige oplossingen, en van de computerprogramma's die studenten geschreven hadden om tot de oplossingen te komen.' Snyman: 'Ook doordat studenten en docenten onder één dak wonen, heerst er een grote academische spirit. Ze zijn twaalf uur per dag met een onderwerp bezig. Ze willen er echt alles uit halen.'
Nelson Mandela Fonds
De afgestudeerden van AIMS gaan bijna allemaal de wetenschap in. De meesten blijven in Afrika, sommigen gaan naar Europa of de VS. Van den Brink zou sommige studenten graag als promovendus in Leiden willen hebben. 'We hebben hier het Nelson Mandela Fonds, dat Zuid-Afrikaanse studenten de mogelijkheid biedt een tijdje in Nederland komen studeren. Als het aan mij lag zouden we best kunnen bekijken of we dat niet uit kunnen breiden tot promotiebeurzen voor Afrikaanse studenten. Sommigen van hen gaan nu voor een promotie naar Cambridge of Oxford. Het aantrekken van dat soort talent zou voor de universiteit en voor de studenten een win-win situatie zijn.
Pan-Afrikaans
Nu is Zuid-Afrika misschien niet helemaal representatief voor Afrika. Toch kan dit ook in andere Afrikaanse landen, zo schrijven Van den Brink en Snyman, hoewel de kans van slagen sterk af zal hangen van locaal leiderschap en overheidssteun. Het recent opgerichte African Mathematical Institutes Network wil vergelijkbare instituten, allemaal pan-Afrikaans, opzetten in andere Afrikaanse landen. De auteurs noemen twee veelbelovende initiatieven in Ghana en Oeganda.
Taal van de wiskunde
De pijlers onder het succes van AIMS zijn de hoge kwaliteit van de geselecteerde studenten en de wiskunde, zo schrijven de auteurs. Wiskunde is niet alleen breed toepasbaar, en een brug tussen de natuurwetenschappen, maar slecht, als taal van de wetenschap, ook bestaande taalbarrières.
Experimenten
Wiskunde werkt misschien het best binnen een instituut als AIMS, maar de formule verdient toch ook navolging in de natuurkunde, zo betogen Van den Brink en Snyman in het artikel. Natuurlijk, bij natuurkunde horen meestal experimenten, en de infrastructuur voor experimenten is duur. Maar omdat er bijna niets is, kan er ook met simpele middelen al een enorme vooruitgang geboekt worden. En briljante studenten in contact brengen met de beste wetenschappers uit hun vakgebied, uit Afrika of uit de rest van de wereld, en met de nieuwste ontwikkelingen in de wetenschap, dat werkt net zo goed voor natuurkunde als voor wiskunde.
Deeltjesversneller
Snyman: En vergeet niet: ook in Afrika wordt aan experimentele natuurkunde gedaan. Ik ken van alle Afrikaanse landen Zuid-Afrika natuurlijk het best. Zuid-Afrika is bezig een infrastructuur in de astronomie te ontwikkelen. Er staat al een van de grootste telescopen ter wereld, omdat het een van de beste plaatsen is om de hemel boven het Zuidelijk halfrond te observeren. Maar in Kaapstad staat ook een deeltjesversneller, die door internationale onderzoeksgroepen gebruikt wordt. Die kopen er onderzoekstijd, en het instituut kan de vraag niet aan.'
Armoede en ontwikkeling
Van den Brink kreeg van de redacteur van Nature Materials het verzoek dit artikel te schrijven als onderdeel van een 'Global Theme Issue' op de website van Nature Materials. Dit blad is een van de 235 wetenschappelijke tijdschriften die door de Amerikaanse Council of Science Editors zijn gemobiliseerd om op 22 oktober 2007 simultaan aandacht te besteden aan armoede en ontwikkeling.
Links
(23 oktober 2007/HP)