Rino steelt show in Potsdam

Bij de Staatskanzlei in Potsdam

Donderdag 13 september begon als een normale Rino-dag: we verzamelden ons in het Huygenslaboratorium en stapten vervolgens in een bestelauto van de faculteit. Precies hetzelfde als de tientallen keren per jaar dat we een middelbare school ergens in Nederland bezoeken om met onze show Freezing Physics te laten zien hoe leuk de natuurkunde is.

Deze keer stonden er echter toilettassen naast de vacuümpomp: we waren door de Duitse tak van de Europese organisatie Science on Stage uitgenodigd om een show te geven in Potsdam, vlak onder Berlijn. Dit naar aanleiding van een optreden op een conferentie van dezelfde organisatie eerder dit jaar in Grenoble, Frankrijk.

Geen Engels
De reis begon met een rit die vanwege een enorme file veel langer duurde dan de geplande zeven uur. De twee bijrijders vermaakten zich prima door zo ongeveer alle Oost-Europese nummerborden op de foto te zetten, en het rijgedrag van de chauffeur te analyseren met behulp van de versnellingsmeter in onze laptop. Je bent tenslotte natuurkundestudent.

Toen we ons contact in Potsdam van de vertraging op de hoogte wilden stellen, ontdekten we wat we later nog vele malen zouden merken: in de regio Potsdam spreekt men nauweljks Engels. We bedachten al snel dat Engels voor de val van de muur in 1989 kennelijk geen hoge prioriteit had. Gelukkig hadden we ons steenkolenduits achter de hand.

Eenmaal aangekomen en geïnstalleerd in Potsdam, aten we op aanraden van de receptioniste van ons hotel in een typisch Duits restaurant. En hoewel we nog steeds niet precies weten wat we nou hebben gegeten, zijn we nu fan van de Duitse keuken, ook de vegetariër.

Cadeautje
Onze show was onderdeel van een prijsuitreiking op vrijdag voor Duitstalige natuurkundedocenten uit veertien Europese landen, met als thema Spannung in die Schule. We hoefden vrijdag pas om half zeven 's avonds te beginnen, dus hadden we ruim de tijd om te repeteren in de grote, indrukwekkende Brandenburgsaal van de Staatskanzlei van Brandenburg, de Bondsstaat waar Potsdam de hoofdstad van is.

Een fontein van stikstof

De Universiteit van Potsdam had een cadeautje voor ons klaargezet: een mooi vat vol vloeibare stikstof. Deze vloeistof, met een kookpunt van 77K (196 graden onder nul), gebruiken we voor het lagetemperaturengedeelte van onze show. Een ideale oplossing want zo'n vat meenemen over de landsgrenzen heen is niet altijd even praktisch.

's Avonds begon het dan echt: wij openden de avond met een demonstratie van de vlammenbuis, een apparaat waarmee je met behulp van vuur geluidsgolven zichtbaar kunt maken. De officiële opening kwam pas daarna, door de minister van Onderwijs van Brandenburg, gevolgd door een lezing van prof.dr. Georg Bednorz, winnaar van de Nobelprijs in de natuurkunde in 1987, voor zijn onderzoek naar hogetemperatuursupergeleiding. We bevonden ons dus in goed gezelschap.

Heike Kamerlingh Onnes
Prof.dr. Bednorz noemde een ons zeer bekende Nobelprijswinnaar: Heike Kamerlingh Onnes, die in Leiden als eerste helium vloeibaar wist te maken en en passant het fenomeen supergeleiding ontdekte. Helaas hadden we in onze show niet de demonstratie van supergeleiding opgenomen, maar gelukkig weer wel Kamerlingh Onnes' techniek om helium vloeibaar te maken. In plaats van vloeibaar helium - daar heb je toch nog een aardig lab voor nodig - gebruikten we vaste stikstof: gewone lucht in vaste vorm, waarschijnlijk toch het koudste dat veel van onze toeschouwers ooit hebben gezien.

Onze show bestond verder nog uit een paar klassiekers met vloeibare stikstof: we lieten een fontein van stikstof opspuiten, deden water zo snel bevriezen dat de straal van de kraan nog te zien was, schoten kurken een meter of acht de lucht in (de kroonluchter overleefde het), zorgden voor lichte bewolking binnenshuis, lieten druppels vloeibare stikstof over de tafel zweven en mepten een spijker in een plankje met behulp van een banaan. Zoals altijd legden we ook de fysica achter deze fenomenen uit.

Louwrens van Dellen doet een nieuw contact op.

Maagdenburg
De reacties op onze presentatie waren geweldig: in de pauze waren we - gelukkig wel in het Engels - constant in gesprek met mensen uit heel Europa, en werden we ook nog geïnterviewd voor de wetenschapsbijlage van Die Welt. Een Tsjech die van 1974 tot 1976 onderzoek deed in Delft, sprak ons aan in het Nederlands met slechts een zeer licht accent. Er werden heel wat adressen uitgewisseld.

Op zaterdag was het weer tijd om terug te rijden, maar niet nadat we Berlijn hadden aangedaan, waar geen van ons nog was geweest. Het Holocaustmonument en de restanten van de Muur waren behoorlijk indrukwekkend.

Tijdens de thuisrit zagen we ineens de borden Magdeburg - Zentrum. Wat voor natuurkundestudent ben je als je niet naar Maagdenburg gaat als je zo dichtbij bent? De Maagdenburger Halve Bollen horen bij de beroemdste natuurkundige experimenten uit de geschiedenis: in 1654 pompte Otto Guericke, die overigens ook in Leiden studeerde, met behulp van zijn zelf uitgevonden luchtpompen de lucht tussen twee halve bollen weg. Zestien paarden bleken niet sterk genoeg om ze uit elkaar te trekken! Aan dit indrukwekkende experiment herinneren in Maagdenburg vele sets halve bollen, door allerlei kunstenaars beschilderd met al dan niet historische Maagdenburger taferelen. Maagdenburg bleek, hoewel in de oorlog platgebombardeerd, een hele leuke stad te zijn.

Anna Baas, Louwrens van Dellen en Jasper Woudenberg  bij een van de vele sets halve bollen die in Maagdenburg in allerlei maten en kleuren te zien zijn.

Gewoon naar huis
De routeplanner stuurde ons door idyllische weilanden om de file heen. De bijrijders vermaakten zich, nauwelijks gehinderd door enige kennis van de tekst, met het zingen van Drs. P.-liedjes, en het fotograferen van grappige plaatsnaamborden. De bestuurder was nog lang niet moe dus eigenlijk wilden we wel meteen door naar Spanje of Italië om ook nog een presentatie te gaan doen, nu we toch onderweg waren. Maar op zondagmiddag moest de bus weer worden ingepakt voor een show op een school in Bussum, dus gingen we maar gewoon naar huis. Het jaar is weer begonnen!

Anna Baas, Louwrens van Dellen, Jasper Woudenberg

Links

• Programma Science on Stage in Potsdam
• Stichting Rino
• Rino is lid van EuroPhysicsFun

Vind jij het ook leuk om jouw verslag van een stage, excursie of een activiteit van je studenten- of studievereniging in de Nieuwsbrief te zien? Neem contact op met de redactie: Nieuwsbrief@leidenuniv.nl of 527 33 46.

(25 september 2007/CH)