Herke Kranenborg: 'Burgers hebben het recht tot toegang tot documenten én op bescherming van hun persoonsgegevens.'

Bavariazaak
Kranenborg illustreert het probleem van de conflicterende grondrechten met de zogenoemde Bavariazaak. Andrew Ronnan, een Engelse importeur van Duits bier, diende een klacht in bij de Europese Commissie tegen de Engelse regering vanwege bepaalde importbeperkingen. De door de Commissie gestarte procedure werd gestaakt nadat in een vergadering met Commissie-ambtenaren, vertegenwoordigers van de Engelse regering en van een brancheorganisatie van bierbrouwers, verbetering was beloofd. Ronnan die niet aanwezig mocht zijn bij deze vergadering, vroeg vervolgens de vergaderstukken ter inzage. Dit verzoek werd afgewezen, omdat er namen in de vergaderstukken voorkwamen, en de regels over bescherming van persoonsgegevens volgens de Commissie openbaarmaking verboden. Ronnan diende een klacht in bij de Europese Ombudsman.

Corruptie
'Eigenlijk wilde Ronnan alleen weten wie er namens de brancheorganisatie bij de vergadering waren geweest', vertelt Kranenborg. 'Hij had namelijk het vermoeden dat sommige aanwezigen in het verleden in verband waren gebracht met corruptie. De Ombudsman vroeg daarom om een lijst met namen, maar vervolgens werd alleen een lijst geopenbaard van personen die daartoe toestemming hadden gegeven. Na een vruchteloze discussie tussen de Ombudsman en de Commissie legde de Ombudsman de zaak voor aan het Europese Parlement. Het parlement bevestigde het standpunt van de Ombudsman, maar ook dat kon de Commissie niet overtuigen.'

Gerecht van eerste aanleg
Toch was het hier niet mee afgelopen. Kranenborg: 'Ronnan had nog niet al zijn kaarten uitgespeeld. In 2003 vroeg hij op basis van nieuwe regelgeving over toegang tot documenten, om inzage in de gehele lijst met namen. Dit keer was de weigering van de Commissie vatbaar voor beroep bij het Gerecht van eerste aanleg in Luxemburg, dat krachtiger middelen ter beschikking heeft dan de Ombudsman. Deze zaak loopt op dit moment bij het gerecht en ik verwacht binnen nu en twee à drie maanden een uitspraak.'

Belangenafweging
Juridisch gezien heeft de Commissie wel een punt, meent Kranenborg. 'Het probleem is dat het recht op toegang tot documenten en het recht op bescherming van persoonsgegevens in de Europese wetgeving niet goed op elkaar afgestemd zijn. Het vervelende is dat de Commissie daarom op goede argumenten een betoog kan opbouwen. Het is uiteindelijk een interpretatiekwestie. Voor een goede afstemming van grondrechten is een belangenafweging nodig. Burgers hebben het recht tot toegang tot documenten én op bescherming van hun persoonsgegevens. Ik onderzoek die belangenafweging: welke belangen spelen een rol en welke moeten worden meegewogen. Wat de Commissie nu doet is het recht op het beschermen van persoonsgegevens gebruiken om zaken geheim te houden, terwijl dat niet gerechtvaardigd is. Wat de Commissie moet doen is het algemeen belang afwegen tegen het persoonlijk belang en dan zou zij wat mij betreft tot een andere interpretatie van de huidige regels moeten komen. Hoe dan ook pleit ik ervoor dat de Europese wetgeving aangepast wordt.'

Anoniem

Het Gerecht van eerste aanleg te Luxemburg

Kranenborg legt uit: 'Als jij bij de Europese Commissie solliciteert heeft de Commissie je cv in handen. Als ik dan een verzoek indien om die gegevens in te zien dan weigert de Commissie dat op grond van de regels over bescherming van persoonsgegevens. En dat is terecht. Maar het gaat om de grensgevallen, in de Bavariazaak gaat het alleen maar om de namen van personen.' Juist in het geval van personen in openbare functies zouden de namen, contactgegevens en informatie over waar iemand uit hoofde van zijn functie geweest is, vrij toegankelijk moeten zijn, vindt Kranenborg. 'De Ombudsman zegt dat het wel lijkt of er in Europa een grondrecht bestaat om anoniem aan publieke activiteiten deel te nemen. Dat is natuurlijk niet zo. Integendeel.'

Privacy
Kranenborg stelt dat de volgende regel moet gelden voor Euroambtenaren en andere personen die bij het Europese besluitvormingsproces betrokken zijn: namen en bewegingen uit name van de functie zijn openbaar, tenzij er een zwaarwegende reden tégen is, bijvoorbeeld persoonlijke veiligheid. 'En die reden moet niet te snel worden ingeroepen.' Het recht op bescherming van persoonsgegevens is nauw gerelateerd aan het recht op privacy. Kranenborg: 'Ik constateer dat er een verschil is tussen die twee. Het recht op bescherming van persoonsgegevens strekt zich soms verder uit dan het recht op privacy. En dat is precies in die situaties waarvan iedereen het gevoel heeft dat het niet klopt als daarvoor zo'n zwaarwegend recht als het recht op toegang tot documenten moet wijken. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens zou waarschijnlijk oordelen dat dit van zo'n gering belang is, dat het buiten de reikwijdte van het recht op privacy valt.'

PhD-fellow
Donderdag 20 september hoopt Kranenborg te promoveren op zijn proefschrift Toegang tot documenten en bescherming van persoonsgegevens in de Europese Unie. Over de openbaarheid van persoonsgegevens. Hij is de eerste zogenoemde PhD-fellow die bij de Faculteit der Rechtsgeleerdheid promoveert. Zes jaar geleden werd bij rechten het aio-stelsel afgeschaft ten gunste van de PhD-fellows. Het traject van de fellows duurt zes jaar. In totaal besteden de fellows, net als aio's, netto drie jaar aan onderzoek. Het systeem levert veel voordelen, vindt Kranenborg: 'Er zijn twee extra ijkmomenten, na anderhalf en na drieënhalf jaar. De fellows geven meer onderwijs en zijn daardoor meer betrokken. Ze hebben meer kans om buiten hun onderzoek te kijken en zich verder te ontwikkelen. Het PhD-fellow systeem levert all-round opgeleide wetenschappers op die een volwaardige plek in de faculteit innemen.' Als nadeel van dit systeem wordt wel het feit genoemd dat promoveren weer langer duurt, terwijl dat al zo'n klus is. Kranenborg: 'Maar daar staat tegenover dat een traditionele promotie vaak toch langer duurt dan de vier jaar die ervoor staan.'

(18 september 2007/SH)