Prof.dr. Frans van Lunteren benoemd tot hoogleraar Geschiedenis van de Natuurwetenschappen


Prof.dr. Frans van Lunteren
Prof.dr. Frans van Lunteren bezet sinds 1 september bij de Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen de Teylers Leerstoel Geschiedenis van de Natuurwetenschappen. Deze leerstoel is in 1928 ingesteld door de uit de achttiende eeuw stammende Teylers Stichting.

Historische invulling
Deze beheert ook het Teylers Museum in Haarlem. Traditioneel werd de leerstoel bezet door een natuurkundige. Een tiental jaar geleden werd echter besloten de leerstoel een meer historische invulling te geven, hetgeen resulteerde in de benoeming van de wetenschapshistoricus Rob Visser. Van Lunteren volgt nu Visser op.

Drieledige functie voor Teylers Museum
Lange tijd had Teylers Museum een drieledige functie: het verrichten van wetenschappelijk onderzoek, het opbouwen van collecties (van fossielen, mineralen, instrumenten, boeken, munten en schilderijen) en de bevordering van kennis en waardering van wetenschap bij het brede publiek. Later is de nadruk op de laatste functie komen te liggen.

Geschiedenis Van Teylers en Leidse natuurwetenschappen
Van Lunteren (1958) zal zijn onderzoek richten op de geschiedenis van Teylers Museum - er is hiertoe binnen de leerstoel ruimte voor een promovendus - en op de geschiedenis van de natuurwetenschappen aan de Leidse universiteit. Dit laatste onderzoek zal zich concentreren op de zogenoemde Tweede Gouden Eeuw, oftewel de decennia rond 1900 toen de Leidse natuurwetenschappen wereldfaam genoten dankzij onderzoekers als Lorentz, Kamerlingh Onnes, Zeeman, Ehrenfest en De Sitter. Het onderzoek zal zich tevens richten op de daaraan voorafgaande en de erop volgende periodes, met coryfeeën als Oort en Van de Hulst (sterrenkunde). Voor dit onderzoek zal grotendeels geput worden uit het rijke facultaire archiefmateriaal.

Cum laude
Van Lunteren studeerde in Utrecht in 1983 cum laude af in de natuurkunde, met als hoofdrichting de grondslagen van de natuurkunde. Vanaf 1984 werkte hij aan een promotieonderzoek bij het Utrechtse Instituut voor de Geschiedenis der Natuurwetenschappen (IGN). Dit resulteerde in een proefschrift over opvattingen en theorieën over de zwaartekracht in de periode van Newton tot Einstein. Na zijn promotie was hij enkele jaren aan het IGN verbonden als toegevoegd docent, alvorens in 1991 te worden aangesteld als universitair docent.

(Gast)hoogleraar
In 1997 was Van Lunteren gasthoogleraar aan het Institut für Geschichte der Naturwissenschaften, Mathematik und Techniek van de Universität Hamburg, Daarnaast doceerde hij ook enkele jaren aan het Utrechtse University College. In 2002 werd Van Lunteren bij de Faculteit der Exacte Wetenschappen van de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam aangesteld als deeltijdhoogleraar Geschiedenis van de natuurwetenschappen, wiskunde en informatica en tevens hoofd van de afdeling Algemene vorming.

Onderzoek
Het onderzoek van Van Lunteren richt zich sinds zijn promotie vooral op de Nederlandse natuurwetenschappen tussen 1815 en 1940, in het bijzonder op de natuurkunde. Daarbij gaat het niet alleen om de inhoudelijke ontwikkeling, maar ook om de wisselwerking tussen wetenschap en maatschappij zowel in praktische als in culturele zin. Een voorbeeld hiervan zijn de door Van Lunteren bestudeerde discussies rond 1900 over determinisme en causaliteit binnen verschillende takken van wetenschap en cultuur. Verder is Van Lunteren geïnteresseerd in de rol van instituties als universiteiten, onderzoeksinstituten (bijvoorbeeld het KNMI), de KNAW en Nederlandse overheid, alsmede in de geleidelijke internationalisering van de wetenschap. De laatste jaren is Van Lunteren zich ook gaan bezighouden met de materiële aspecten van de wetenschap, in het bijzonder instrumenten.

Enthousiast en inspirerend docent
De nieuwe hoogleraar staat bekend als een enthousiast en inspirerend docent. Hij ziet het als een van zijn taken om binnen de universiteit de kloof tussen de verschillende vakgebieden enigszins te overbruggen daarbuiten die tussen de academische wetenschap en het brede publiek. Hij houdt regelmatig voordrachten voor een breed publiek over een breed scala van onderwerpen uit de geschiedenis en filosofie van de natuurwetenschappen. Meermaals heeft Van Lunteren zijn medewerking verleend aan programma's op radio en tv over natuurwetenschappen. In die sfeer past ook zijn lidmaatschap van de commissie Dijkgraaf voor de bètacanon van de Volkskrant. Voorts heeft hij enkele symposia en congressen georganiseerd over onderwerpen buiten zijn eigen vakgebied. Zo organiseerde hij bij de VU recentelijk een groot debat over de (gewenste) toekomst van de bètawetenschappen in Nederland en een symposium over de huidige disciplinaire verkaveling van diezelfde wetenschappen.

(11 september 2007/CH)