Nieuw middel tegen dikkedarmkanker?


Veni-winnaar James Hardwick: 'Bestaande behandelmethoden voor dikkedarmkanker zijn niet gericht op de kern van het probleem'.

In Nederland krijgt 1 op de 20 mensen er vroeg of laat mee te maken: dikkedarmkanker. Omdat de ziekte vaak in een te laat stadium gedetecteerd wordt, overlijdt 50% van de patiënten. De roep om effectievere preventie en behandeling is dan ook groot. Gastro-enteroloog James Hardwick, sinds januari van dit jaar werkzaam bij het LUMC, heeft een Veni-subsidie gekregen om de werkzaamheid van het middel statine te onderzoeken.

Onvolwassen
'Ik ben vooral geïnteresseerd in de moleculaire basis van dikkedarmkanker,' vertelt de van oorsprong Britse Hardwick. 'Traditioneel wordt kanker vooral toegeschreven aan cellen die niet dood gaan en zich onbestendig voortplanten. Ik denk dat de kern van het probleem dieper ligt, namelijk in de verstoorde ontwikkeling van de cellen. Kankercellen blijven onvolwassen en differentiëren zich niet zoals gezonde cellen dat doen.'

Ongedifferentieerd
Hardwick probeert de moleculaire basis van dikkedarmkanker te begrijpen door te kijken naar zogenoemde morfogenetische paden ('pathways') in cellen. Dat zijn series van reacties die uiteindelijk genen aan of uit zetten en er daardoor voor zorgen dat de juiste eiwitten worden geproduceerd die nodig zijn voor de opbouw van het organisme. Dankzij morfogenetische paden ontwikkelen nieuwe  cellen zich tot cellen met een specifieke functie binnen een deel van het lichaam. De ene cel ontwikkelt zich tot haarcel, terwijl de andere eindigt als darmwandcel. 'Bij kankerpatiënten zien we vaak dat het ergens misgaat in de ketting van reacties die voorafgaat aan deze specialisatie,' zegt Hardwick. 'En als er iets mankeert aan één schakel, dan werkt de hele ketting niet meer. Daardoor ontstaat overmatige groei van onvolwassen, ongedifferentieerde cellen.'

Statines


Tumor in de dikke darm. Bron: KWF Kankerbestrijding

Bestaande behandelmethoden voor kanker, met chemotherapie voorop, zijn volgens Hardwick niet gericht op de kern van het probleem. 'Je kunt gif gooien op kankercellen om ze vernietigen, maar misschien kunnen we de ziekte nog beter bestrijden door te voorkomen dat de ontwikkeling van cellen verstoord raakt.' Een mogelijk middel daartoe zijn statines. Hoewel die oorspronkelijk vooral als cholesterolverlagers worden gebruikt, heeft een grootschalige Israëlische studie aangetoond dat zij er ook voor zorgen dat het risico op dikkedarmkanker met 50% afneemt. Hardwick gaat onderzoeken of dit positieve effect verklaard kan worden door het inwerken van de statines op het zogenaamde bone morphogenetic protein pathway, een morfogenetisch pad waarvan bekend is dat het een rol speelt in het ontstaan van dikkedarmkanker. Muizen zullen daarbij als testmateriaal fungeren.

Embryologie
Hardwick is enthousiast over de manier waarop zijn vakgebied zich ontwikkelt in verhouding tot gerelateerde vakgebieden. 'Gastro-enterologen hielden zich vroeger zelden bezig met dikkedarmkanker. Na diagnose van de ziekte werden patiënten standaard doorverwezen naar de chirurg of oncoloog. Terwijl de gastro-enteroloog er


Hardwick is voorstander van grootschalig bevolkingsonderzoek naar dikkedarmkanker om de ziekte vroegtijdig te signaleren en daarmee de kans op sterfte te verminderen. Bron: KWF Kankerbestrijding
als darmexpert ook iets zinnigs over kan zeggen.' De Veni-winnaar ziet daarnaast een groeiende aansluiting tussen kankeronderzoek en embryologisch onderzoek. 'Omdat verstoorde celontwikkeling een belangrijke rol lijkt te spelen bij het ontstaan van kanker, kunnen we veel leren van embryologen. Die houden zich immers ook bezig met celontwikkeling.'

Bevolkingsonderzoek
Hoewel Hardwick positief is over de vooruitgang in het onderzoek naar dikkedarmkanker, vindt hij dat preventie van de ziekte in Nederland nog onvoldoende prioriteit geniet. 'Andere Europese landen houden al jaren grootschalige bevolkingsonderzoeken om beginnende kanker vroegtijdig te signaleren. Nederland is daar veel terughoudender in. Dat is zonde.' Hardwick is dan ook te spreken over de Stichting Opsporing Erfelijke Tumoren (StOET), gevestigd in het Leidse Poortgebouw. Die stichting zet zich in voor periodiek onderzoek van familieleden die door een erfelijke belasting een verhoogd risico hebben op kanker. 'Dikkedarmkanker is te ernstig en komt te vaak voor om op zijn beloop te laten', aldus Hardwick.

(17 juli 2007/Tristan Lavender)