Zien hoe het echt is

Malawi ligt in het zuid-oosten van Afrika, tussen Zambia, Tanzania en Mozambique in. Het land is 800 kilometer lang en 80 tot 160 kilometer breed. Het is drie keer zo groot als Nederland en telt bijna 13 miljoen mensen. De bevolking groeit erg snel: recentelijk met een derde in zeven jaar. De belangrijkste talen zijn Engels en Chichewa. Malawi, sinds dertien jaar een democratie, hoort tot de armste landen ter wereld. De meeste inkomsten komen uit de (weinig stabiele) verkoop van landbouwproducten en uit internationale hulp.

Negentien studenten van uiteenlopende opleidingen keerden op 8 mei terug van een studiereis naar Malawi, georganiseerd door Studentenvereniging Ontwikkelingssamenwerking Leiden, SOL. Ze zagen hoe op allerlei manieren geprobeerd wordt het land op gang te krijgen. Maar: 'Ontwikkelingssamenwerking is complex.'

Praktische vaardigheden
SOL is een actieve vereniging die de 150 leden, afkomstig van alle faculteiten, laten kennismaken met de (on)mogelijkheden van ontwikkelingssamenwerking. De vereniging doet dat door middel van onder meer workshops, netwerkbijeenkomsten en trainingen. En nu dan door middel een reis naar Afrika.

De reis was georganiseerd om geïnteresseerde studenten in contact te brengen met de 'werkvloer' van de ontwikkelingssamenwerking. Wat gebeurt er nu echt in de projecten die het westen steunt? Zo kunnen de studenten beter beslissen of een stage in een ontwikkelingsland iets voor hen is, en of ze hun studie willen toespitsen op de ontwikkelingsproblematiek.

De studenten wacht een warm en hartelijk welkom in Dickisoni, ook wel Dickson genoemd. NRC-journalist Dick Witteman vindt het dorp representatief voor de dagelijkse armoede in Afrika. Hij verbleef in 2005 twee weken tussen de dorpsbewoners en schreef een indrukwekkende reportage waarmee hij diverse prijzen won.

Rwanda
'Bovenaan ons lijstje stond Rwanda', zegt SOL-bestuurslid Kelly Schut, 'maar onze sponsor ICCO, Interkerkelijke organisatie voor ontwikkelingssamenwerking, raadde ons dat af omdat je niet alles mag zien. Terwijl Malawi erg open is, ook over zaken die niet goed gaan.'  De SOL-commissie die de reis samenstelde, werkte nauw samen met Margriet Sacranie, de Nederlandse consul in Malawi. Zij bracht de SOL in contact met onder meer de Witte Paters die Malawi goed kennen en er ontwikkelingsprojecten uitvoeren.

Stage bij Spaanse ngo
Maryse Groen volgde een hbo-opleiding Europese studies en legt nu in haar masteropleiding Bestuurskunde het accent op de bestuurskunde van de ontwikkelingssamenwerking. Op het HBO volgde ze een stage bij een ngo (non-gouvernementele organisatie) in Spanje en wilde nu wel eens zien hoe westerse hulp in Afrika landt. De reis voldeed precies aan haar verwachtingen. 'Het was een breed programma waarin we met allerlei vormen en aspecten van de ontwikkelingssamenwerking in aanraking kwamen.'

Bezoek aan het Centre for Social Concern, opgezet door de Witte Pater Jos Kuppens. Het centrum probeert door onderzoek in kaart te brengen waar de schoenen wringen en via lobbywerk bij de overheid maar ook in Brussel en bij de Verenigde Naties, verbetering in de leefsituatie van de bevolking te brengen.

Storyworkshop
De reis voerde langs ngo's die zich inspannen voor een beter bestaan in de landbouw of een betere structuur van politieke partijen nastreven, een ziekenhuis, een gevangenis, een ICCO-weeshuis, een Pinkstergemeente, de Story Workshop  die een radiosoap verzorgt waarin voorlichting wordt gestopt, een paprikabedrijf, een aantal dorpen, het economisch centrum van Malawi en een nationaal park.

Van te voren waren drie thema's geformuleerd: democratie, economische ontwikkeling en gender. Het overkoepelende thema was HIV/AIDS, een groot probleem in Malawi. De officiële cijfers over besmetting lopen uiteen van 14% (het officiële cijfer) tot 40 of 60%.

Jonge democratie
Malawi is een nog jonge democratie: sinds 1994. Er is nog geen sprake van verschillende ideologieën waar de bevolking tussen kan kiezen. Weliswaar zijn er meerdere partijen, zo vertellen de reizigers, maar daarin staat een persoon centraal; de inhoudelijke verschillen tussen de partijen zijn niet groot. Ze beloven allemaal hetzelfde: de armoede uitbannen. De studenten hoorden dit tijdens hun bezoek aan het Malawi Institute for Multiparty Democracy.

Simone Olsthoorn, studente geschiedenis, heeft zich in Malawi gerealiseerd dat ontwikkelingssamenwerking een gecompliceerde zaak is. Afschaffen, zoals in het westen wel geroepen wordt, omdat het landen en mensen alleen maar afhankelijk maakt, is in haar ogen geen optie. 'De helft van het bruto nationaal product bestaat uit ontwikkelingshulp. Wat gebeurt er als je die afschaft?' Maar wat moet er dan

ICCO-weeshuis Dzanja la Chifundo, een goed weeshuis. Door de AIDS-epidemie zijn er veel wezen en er wordt een verdere toename verwacht. De Malawese bevolking groeit ondanks de vele AIDS-slachtoffers explosief. Dit komt mede omdat sinds 1990 de kindersterfte met twee derde is teruggebracht.

wel gebeuren?

Te dure diesel
Groen: 'Organisaties die hulp bieden denken niet altijd goed na. Zo schonk een Duitse ngo een oven aan het overigens goed opgezette ziekenhuis, voor de verbranding van afval. Uit hygiënisch oogpunt een mooie gift, alleen kon het ziekenhuis de 40 liter diesel per uur die de oven nodig heeft, niet betalen.' Groen ziet meer heil in initiatieven die zo dicht mogelijk bij de mensen staan: 'Het kan enorm effectief zijn om alleen al mensen met elkaar gesprek te brengen of samenwerking te bewerkstelligen.' 'Het westen is te ambitieus', zegt Schut. 'En te ongeduldig', meent Olsthoorn. 'Projecten hebben een looptijd van vier jaar, terwijl tien jaar veel realistischer is.'

Microfinanciering
Het genderaspect heeft in Malawi ook veel gezichten. In één dorp zag de groep het Afrikaanse cliché: de studenten werd rondgeleid door een dronken man die hen mee naar de bar wilden tronen, terwijl de vrouwen hard aan het werk waren. Water halen, voor de kinderen zorgen, het land bewerken. Sommigen menen dan ook dat de vooruitgang alleen maar via de vrouw kan verlopen. Bijvoorbeeld via microfinanciering.

Introductie in het Majete Game Reserve. Malawi kent verschillende nationale parken. In het Majete park is het slecht gesteld met de stand van de wilde dieren aangezien veel dieren ten prooi zijn gevallen aan de hongerende bevolking. Een van de mensen die zich inzet voor de Malawese wildparken is de Nederlander Paul Fentener van Vlissingen, voormalig mede-eigenaar van de Makrogroothandels.

Roes
Toch zijn de studentes niet somber geworden in Malawi. Alle drie willen ze nog steeds de ontwikkelingssamen-werking in. Groen wil in Nederland bij bijvoorbeeld Buitenlandse zaken gaan werken en ervoor zorgen dat projecten dicht bij de mensen staan. Olsthoorn: 'Tijdens de reis leef je in een soort roes. Thuis je leven weer oppakken is moeilijk, je voelt je snel schuldig omdat je iets koopt dat je al hebt, kleding bijvoorbeeld. Toch vind ik het goed dat ik zoveel kanten van de ontwikkelingssamen-werking heb gezien, juist ook de slechte kanten. Maar ik weet nu ook dat het kan, dat hulp effectief kan zijn.'

De groep is alweer zeven week terug in Leiden. Deze tijd was nodig om weer aan Nederland te wennen, om de Afrikaanse ervaringen te laten bezinken en erop te reflecteren. 'We hebben allerlei problemen van verschillende kanten horen bespreken', zegt Groen. 'En altijd dacht ik: zo is het. Ik moet nu leren om uit al die opinies mijn eigen visie te ontwikkelen.'

(3 juli 2007/CH)