In de voormalige wollendeken-fabriek van Scheltema uit 1817 komen de de Changing Faces-foto’s uitstekend tot hun recht.

Changing Faces; Work
IPR Commissions Year #2
Faculty of Creative and Performing Arts / Masters in Photographic Studies – Leiden University, Paradox en IPRN
192 pp.
Veenman Publishers, € 19,50
ISBN 978-90-86900-65-7
Verkrijgbaar bij museum De Lakenhal in Scheltema en in de boekhandel

In het boek Changing Faces / Work, volume 2, geven zes hedendaagse Europese fotografen hun visie op het thema ‘werk’, in het bijzonder op de verschuivingen en veranderingen binnen de nieuwe Europese grenzen. Het boek fungeert als catalogus bij de gelijknamige tentoonstelling  die tot 14 mei in 'Museum De Lakenhal in Scheltema' is te zien. Het fotoboek is samengesteld door de Faculteit der Kunsten in samenwerking met Paradox, in opdracht van het International Photography Research Network (IPRN).

Nederland aan de beurt
Changing Faces is een drie jaar durend, door de EU gefinancierd project. Elk jaar geven de vijf participerende Europese partners (zie kader), waaronder de Faculteit der Kunsten, zes fotografen een opdracht rond het thema ‘werk’. Het boek Changing Faces / Work, IPRN Commissions Year # 2 toont het werk dat in het tweede jaar van het project is gemaakt. Elk jaar is een ander land aan de beurt om de tentoonstelling te organiseren en het boek te maken. Dit jaar is dat Nederland.

Vreemde ogen
De fotografen worden uitgezonden naar een ander Europees land dan waar ze zelf vandaag komen: voor Work, # 2 fotografeerde Tuomo Manninen (Finland) in Frankrijk, Vincent Debanne (Frankrijk) in Slowakije, Luigi Gariglio (Italië) in Finland, Tomoko Yoneda (Groot Brittannië) in Italië en Ulrich Gebert (Duitsland) in Spanje. Xavier Ribas (Spanje) kwam naar Nederland. Alle fotografen kijken dus met ‘vreemde ogen’ naar een land.

De catalogus, samengesteld door de Leidse Faculteit der Kunsten en Paradox, biedt méér dan alleen foto’s. Het bevat bijvoorbeeld ook geschreven portretten van de fotografen en essays over ‘werk’ in de fotografie.

Werk is vloeibaar geworden
In de introductie verbreden de samenstellers het thema nog verder. De verschuivingen en veranderingen die sinds de industriële revolutie plaatsvonden, zo schrijven ze, zijn niet alleen nauw verbonden met de economische ontwikkelingen, maar hebben ook hun sporen nagelaten in de identiteit van mensen.

Het boek, maar meer nog de tentoonstelling, confronteert de kijker met de continuïteit en discontinuïteit tussen verleden en heden. Werk is meer gestandaardiseerd, uitwisselbaar en mobiel geworden. En als gevolg van de informatie- en communicatietechnologie bestaan er in deze tijd van globalisering verbindingen die er nooit eerder waren; er is geen verleden om op terug te vallen. Werk is door de snelle eb- en vloedbewegingen van vraag en aanbod, bijna vloeibaar geworden. De schrijvers verzuimen hier, hoewel dat wel in de foto’s tot uiting komt, te vermelden dat niet alleen het werk zelf, maar ook grote groepen mensen op zoek naar werk als water over de wereld vloeien. Ook over Europa.

De Spaanse fotograaf Xavier Ribas fotografeerde kantoorkolossen in Hoofddorp

Onmiskenbaar Hollands
De Faculteit der Kunsten verkoos, samen met Paradox en ondersteund door de Mondriaan Stichting, in het tweede Changing Faces-jaar de Spaanse fotograaf Xavier Ribas als gastfotograaf voor Nederland. Ribas maakte foto’s in Hoofddorp, in een gebied met nieuwe kantoorkolossen, en verbeeldde daarmee de suburbanisatie van bedrijven. Hoewel Ribas zich kan voorstellen dat er veel redenen zijn om niet meer in het drukke en overvolle centrum van Amsterdam gevestigd te willen zijn, zo tekende Margot Knijn op uit zijn mond. De bedrijven lijken in Hoofddorp echter elke connectie met het verleden te hebben willen vermijden. Maar toch… Ribas concentreerde zich op de openbare ruimte tussen de gebouwen. En die is, met zijn - weliswaar nieuw aangelegde - plassen en bruggen, onmiskenbaar Hollands.

Video
Waar Ribas wel de connectie tussen verleden, heden en zelfs de toekomst aantrof, was in Medemblik. Ribas zag er oude huizen naast spiksplinternieuwe kascomplexen staan. Om de immense kassen van honderden meters lang te kunnen vastleggen in relatie tot de artefacten uit het verleden, koos hij voor het eerst voor het gebruik van video. In het boek staan foto’s, op de tentoonstelling is zijn video-installatie te zien.

Geen idyllische natuurfoto’s maar de sinaasappelpluk door Afrikaanse immigranten nabij Valencia in Spanje, gefotografeerd door Ulrich Gebert.

Vervreemding
Wat opvalt in Changing Faces / Work is dat werken kennelijk geen vrolijke bezigheid is; in bijvoorbeeld het werk van Ribas komen nauwelijks mensen voor, hetgeen al tekenend is. Maar op de foto’s van de andere fotografen lacht het werkende volk bijna nergens en waar het wel gebeurt, werkt dat door de enscenering vervreemdend. Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap van boek en tentoonstelling: dat het vloeibare werk van vandaag vervreemding in de hand werkt.

Op dit moment werkt in het kader van Work # 3 de Russische fotograaf Anastasia Khoroshilova in Nederland, en de Nederlandse fotograaf Ralph Kämena in Rusland. De tentoonstelling Work # 3 is eind 2007 in Finland te zien.

Link
Aan het project is gedurende de looptijd jaarlijks een conferentie verbonden. Dit jaar vindt die in oktober plaats in Slowakije.

(17 april 2007/CH)