Socrates exponent van het nieuwe leren
 Socrates, Louvre, Parijs |
Waarom zouden wij ons in deze tijd nog in Socrates verdiepen? Hebben hedendaagse filosofen ons niet meer te zeggen? Sluiter: 'Tja, dat zou best kunnen. Maar vraag op straat maar eens naar wat namen van 'hedendaagse filosofen' en kijk wat er gebeurt. En vraag dan naar 'filosofen' zonder meer, en kijk wat er gebeurt. Socrates zit verankerd in onze culturele herinnering. We kennen de opvattingen van Socrates vooral via Plato, want Socrates zelf heeft niets geschreven. Socrates' leven, natuurlijk vooral in de versie van Plato, roept vragen op waarover we het kennelijk nog steeds de moeite waard vinden om na te denken. In het geval van Socrates hangt dat ook heel sterk samen met zijn dood, die aan het hele leven betekenis lijkt te geven en er een enorme authenticiteit aan verleent.'
Jacques Louis David: De dood van Socrates (1787).
Exponent van het 'nieuwe leren'
Wat houdt die beroemde 'Socratische methode' precies in? En hebben we daar ook nu nog iets aan? Sluiter: 'Die term dekt verschillende dingen. Maar het belangrijkste is de techniek van het onderzoekende gesprek. In zo'n gesprek test je iemands meningen, en zo nodig weerleg je ze. Als alles goed gaat, heeft zo'n gesprek een positieve uitwerking, iemand wordt gestimuleerd om actief na te gaan denken, aan filosofie te gaan doen. Als we het op onze tijd toepassen, hebben we in Socrates zowaar een exponent van het 'nieuwe leren', al denk ik dat de tegenstanders daar niet per se gelukkig van worden. Socrates is meer coach dan instructeur, hij helpt mensen te onderzoeken wat ze denken te weten, en te ontdekken of ze iets weten of niet. Meestal komen ze tot de ontdekking dat ze het niet weten.'
Waarheidszoeker en provocateur
Socrates is een opmerkelijk filosoof, vindt Sluiter. In haar colleges wil ze naar hem op zoek gaan, hoewel ze weet dat het moeilijk is om tot de 'historische Socrates' door te dringen. Sluiter: 'Uit het portret dat Plato van hem geeft komt iemand naar voren die hartstochtelijk op zoek is naar de waarheid, en die dat zoeken samen met anderen wil doen, in gesprek. Op zijn beste momenten legt hij een vervaarlijke intellectuele moed aan de dag, op zijn slechtst treitert en provoceert hij zijn gespreksgenoten. Hij kan behoorlijk irritant zijn, en niet per se op de leuke manier van de uitdagende leraar.'
 Stanza della Segnatura: Scuola di Athene |
Wat vindt u van het boek van Connie Palmen: Het weerzinwekkende lot van de oude filosoof Socrates? Sluiter: 'Dit werk is een filosofisch essay waarin Palmen onder meer het gevolg onderzoekt van het feit dat Socrates niets geschreven heeft. Zijzelf is natuurlijk juist geïnteresseerd in het grensgebied van filosofie en literatuur; zij schrijft wel. Dat Socrates dat niet doet, betekent dat hij veroordeeld is tot een bestaan als 'personage' in andermans werk. Ik denk dat de manier waarop zij met de problematiek omgaat wel heel sterk samenhangt met haar eigen issues en belangstelling, maar het is zeker leuk om te lezen.'
Stay away from it!
Zijn er recente romans aan Socrates gewijd? Sluiter: 'Een recente roman, zogenaamd over Socrates, heet The Plot to Save Socrates van Paul Levinson. Vooral niet lezen! Het is een flauw en slecht geschreven science fiction werkje, waarin mensen met tijdstoelen aldoor in
 Prof. Ineke Sluiter: 'Je zou Socrates als een exponent van het nieuwe leren kunnen zien.' |
Varkenssnoet
Klopt het dat Socrates ook wel 'de filosoof met de varkenssnoet' genoemd wordt? Sluiter: 'Ik ken die bijnaam niet. Hij klinkt niet zo aardig, maar dat kan het bezwaar niet zijn. Als bedoeld wordt dat Socrates een stompe neus had, dan klopt dat wel, dat weten we ook uit bronnen uit de oudheid. De enige verdienste van zo'n frase is dat ook Plato veel werk maakt van het opvallende contrast tussen Socrates' innerlijk en zijn uiterlijk.'
Link
Studium Generale-serie 'Op zoek naar Socrates'
(20 maart 2007/DH)