Ruiken aan de wetenschap

Maria Schoenmakers (l) en Anne Wisman, Murmellius Gymnasium in Alkmaar, zochten een onderwerp waar zowel Grieks als biologie aan te pas kwam.

Op 30 maart organiseert de Universiteit Leiden het eerste wetenschappelijke congres voor scholieren. Vijf teams van twee leerlingen, en één leerling alleen presenteren hun profielwerkstuk. De beste presentaties winnen ook nog een prijs. 'Of wij in het Engels presenteren? Dat kan.'

Oppervlaktestructuur meten
Het zijn niet bepaald kinderachtige onderwerpen waar de leerlingen zich in hebben verdiept. Zo kozen Maria Schoenmakers en Anne Wisman van het Murmellius Gymnasium in Alkmaar voor De zetel van het verstand. Sjoerd Huininga en Noud Brasjen, Veurs Lyceum in Leidschendam, ontwierpen Navioscan, een systeem dat de oppervlaktestructuur van een bodemoppervlak onder water in kaart brengt. Bijvoorbeeld de bodem van een meer.

Een congres hoort erbij
Het congres is een initiatief van het Aansluitingsprogramma vwo-wo, onderdeel van het ICLON. In het project maken vwo'ers in het kader van hun studiekeuze op verschillende manieren alvast kennis met de universiteit, vooral met het wetenschappelijk onderzoek. Ook geven universitair docenten gastlessen in het vwo om de leerlingen een inkijkje te geven in de wijze van doceren in het wetenschappelijk onderwijs.

Hanny Gijsman is een van de organisatoren van het congres. 'Congressen horen echt bij de wetenschap als manier om kennis uit te wisselen', zegt ze. 'Zo'n activiteit, gekoppeld aan het profielwerkstuk, hadden we nog niet. Vandaar.' Het congres kan worden bezocht door leerlingen uit 5 en 6 vwo, vertegenwoordigers van scholen en medewerkers van de universiteit die nieuwsgierig zijn naar de scholieren die richting universiteit komen. Daarbij denken we in het bijzonder aan voorlichters en docenten die in het eerste jaar van de bachelor college geven, aangezien zij direct te maken hebben met de aansluiting vwo-wo.

Het gaat om de presentatie
Gijsman vertelt dat geworven is onder leerlingen die hun profielwerkstuk al af hebben en de beoordeling al binnen. 'Die beoordeling van de inhoud is iets van de school, daar moeten wij vanaf blijven. Het gaat bij ons om de presentatie. Wij ondersteunen de leerlingen daarbij met een voorbereidingsmiddag.'

Volgens Gijsman heeft het Aansluitingsprogramma expres ingezet op een vroege werving, zodat de snelle en betere leerlingen zich zouden aanmelden. De aanmelding moest worden gesteund door de school, en voorzien zijn van een motivatiebrief van de inzender. 'Daar hebben we goed naar gekeken, en inmiddels hebben we zoveel ervaring dat we weten waar we op moeten letten', aldus Gijsman. 'Het niveau van de inzendingen bood weinig houvast want dat was over de hele linie buitengewoon hoog.'

Er kwamen dertien inzendingen binnen. 'Niet slecht voor een eerste keer', vindt Gijsman. 'En ze waren heel netjes verdeeld over de diverse profielen, de 'afstudeerrichtingen' in het vwo.' Twee medewerkers hebben uit de inzendingen er zes geselecteerd, drie uit de profielen met natuur (Natuur en techniek en Natuur en gezondheid) en drie uit de profielen met maatschappij (Cultuur en maatschappij en Economie en maatschappij).

Hanny Gijsman: 'Een activiteit als een congres, waarbij we de profielwerkstukken kunnen betrekken, hadden we nog niet.'

Denken: hoofd en hart
Maria Schoenmakers en Anne Wisman zochten voor hun profielwerkstuk De zetel van het verstand een onderwerp waaraan zowel Grieks als biologie te pas kwam. Ze kwamen op 'het denken': wat is dat eigenlijk en waar gebeurt het? Over dit onderwerp is in de Griekse oudheid al veel nagedacht en de link met het hoofd (biologie) was eveneens snel gelegd. 'Maar eveneens de link met het hart', vult Maria aan. 'Er is ook gedacht dat denken met het hart was verbonden.' Uiteindelijk is hun werkstuk zeer multidisciplinair geworden: het had niet alleen raakvlakken met de twee beoogde vakken maar ook met filosofie, Engels en geschiedenis. De scholieren werkten in eendrachtige samenwerking ieder ongeveer 100 uur aan hun werkstuk, en kregen als beoordeling 'goed', uit de drie smaken 'onvoldoende, voldoende en goed'. Vanaf komend schooljaar worden er overigens weer cijfers gegeven, zo heeft het ministerie verordonneerd.

Anne en Maria zagen in de Nieuwsbrief voor vwo'ers van de Universiteit Leiden de oproep en reageerden erop. 'Dat we ermee klaar waren kwam omdat de school het werken aan de profielwerkstukken vroeg had gepland', zegt Maria. Tegen de presentatie zien ze niet op. 'We hebben wel vaker voor een groter publiek gestaan.'

Ook geïnteres-seerde medewerkers van de Universiteit Leiden worden van harte uitgenodigd om deel te nemen aan het congres.

Sjoerd en Noud gebruikten wiskunde, natuurkunde en (het keuzevak) informatica. Ze wilden iets maken met maatschappelijke relevantie. Hun nogal begrotelijke werkstuk konden ze volbrengen dankzij sponsoring van Fugro in Leidschendam dat wereldwijd bodemdata verzamelt en interpreteert, voornamelijk ten behoeve van de olie- en gasindustrie en de mijnbouw. Het bedrijf tekende voor de apparatuur.

Vanwege de maatschappelijke relevantie van hun onderwerp zoeken ze er wijdere publiciteit voor, vandaar hun aanmelding voor het congres. Ze willen een demonstratieproject bouwen en daar op 30 maart opnamen van tonen. Hun onderwerp is het enige met een Engelstalige titel. 'Het systeem heet nu eenmaal zo', zegt Sjoerd. 'Of wij in het Engels presenteren? Dat kan als men dat graag wil.'

Het systeem dat Sjoerd Huininga (r) en Noud Brasjen ontwierpen, brengt de oppervlaktestructuur van een gebied dat onder water ligt in kaart. Hier presenteren ze het op school, het Veurs Lyceum in Leidschendam.

Workshops voor iedereen
Het congres begint met een lezing over wetenschap. Wie daarvoor wordt gestrikt, is te zijner tijd te lezen op de site van het congres. Na de lunch is er een ronde workshops, verschillende voor leerlingen uit 5- en 6-vwo, vertegenwoordigers van scholen en medewerkers van de universiteit. Daarna volgen de presentaties, met aansluitend de uitslag van de competitie.

Meer informatie, het programma en aanmelden

(20 februari 2007/CH)