Christiaan Huygenswetenschapsprijs 2006
 |
Unanieme beslissing
De leden, prof.dr.ir. W. van Saarloos, voorzitter, prof.dr. J. E. Mooij en prof.dr. M. J. van der Wiel, kwamen unaniem tot de conclusie dat het proefschrift van Hendriksen de andere inzendingen in innovatie, originaliteit, breedheid en relevantie overtrof. Hendriksen heeft met zijn proefschrift een belangrijke impuls gegeven aan onderzoek in de katalyse. Het heeft geleid tot nieuw inzicht in de werking van katalysatoren onder praktische procesomstandigheden en bijgedragen aan de huidige, grote interesse in de katalytische rol van edelmetaaloxides.
Suikerklontje
Voor zijn onderzoek bouwde Hendriksen, tegenwoordig werkzaam als postdoctoral fellow bij het Lawrence Berkeley National Laboratory in Berkeley, Verenigde Staten, een reactorcel ter grootte van een zesde van een suikerklontje. Door deze reactorcel zelf weer in te bouwen in een normale hoogvacuüm onderzoeksopstelling, slaagde hij er als eerste ter wereld in om onder realistische omstandigheden te volgen wat er aan het oppervlak van een katalysator gebeurt tijdens de katalysereactie.
Katalysator
Een katalysator maakt bepaalde chemische reacties mogelijk, die zonder katalysator te langzaam zouden verlopen of helemaal niet zouden plaatsvinden. De bekendste katalysator is die in auto's, die schadelijke uitlaatgassen omzet in minder schadelijke gassen. Om technische redenen worden de experimenten met katalysatoren vrijwel altijd uitgevoerd bij ultralage gasdruk en lage temperatuur, terwijl praktische katalysatoren zoals in een auto of in de chemische industrie juist werken bij een druk die hoger ligt dan die van de atmosfeer en bij temperaturen van enkele honderden graden Celsius.
Filmen
Hendriksens werk slaat een brug tussen het fundamentele oppervlakteonderzoek en toegepaste katalyse door katalytische oppervlakken te bestuderen onder, voor de toepassing, zo realistisch mogelijke omstandigheden. Hiervoor integreerde hij een zogenoemde scanningtunnelmicroscoop in een miniatuurreactor. Dit instrument maakte het als eerste mogelijk een metaaloppervlak te 'filmen' op moleculaire schaal terwijl deze als katalysator zijn werk deed in een gasstroom bij atmosferische druk en hoge temperatuur. Op deze manier ontdekte Hendriksen dat oppervlakken tijdens katalytische reacties voortdurend van structuur en samenstelling veranderen en dat daardoor ook de katalytische activiteit sterk varieert. Een voorbeeld hiervan is het oxideren van een platinaoppervlak dat een verrassend positief effect blijkt te hebben op de katalytische prestaties.
Christiaan Huygenswetenschapsprijs
De Christiaan Huygenswetenschapsprijs wordt sinds 1998 jaarlijks toegekend aan een onderzoeker die in een recent verdedigd proefschrift een vernieuwende bijdrage aan de wetenschap heeft geleverd, met bij voorkeur ook een duidelijke maatschappelijke relevantie. De prijs bestaat uit een belastingvrij geldbedrag van tienduizend euro, een 40 cm hoog bronzen beeld van Christiaan Huygens en een oorkonde. De jury wordt ieder jaar samengesteld door de KNAW.
(17 oktober 2006/SH)