Juridisch adviseur van Condoleeza Rice gaf lezing in Leiden

Dialoog met studenten over 'War on Terror'

'Vijf jaar lang hebben we gedacht dat Amerika niet gebonden is aan de regels van de Geneefse Conventies bij de behandeling van mensen die in de War on Terror gevangen zijn genomen', zei John B. Bellinger gisteren, 10 oktober, tegen een volle zaal Leidse studenten internationaal publiekrecht. Hij kwam, in gezelschap van onder anderen de Amerikaanse ambassadeur in Nederland, uitleggen waarom dat terecht was, en waarom de regels van de Geneefse Conventies nu wel van toepassing zijn.

John B. Bellinger III is de Juridische Adviseur van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Condoleeza Rice. De afgelopen maanden heeft hij diverse landen in Europa bezocht om in een 'constructieve dialoog' begrip te kweken voor de wijze waarop Amerika de War on Terror voert. Het accent ligt daarbij op de manier waarop gevangenen worden vastgehouden, ondervraagd, en berecht. Voor een tweedaags bezoek is hij nu in Nederland. Niet alleen om topoverleg te voeren, maar ook om met studenten in discussie te gaan, waarbij hij hard questions niet uit de weg wilde gaan. Zijn baas, minister Rice, zo vertelde hij, hecht daar, mede door haar eigen academische achtergrond, bijzonder aan.

De berichtgeving in Europa is ongenuanceerd en overtrokken, zo begon Bellinger zijn betoog. Hij zag het daarom als zijn taak een aantal misverstanden uit de weg te ruimen. Anderzijds wilde hij overbrengen hoezeer de Verenigde Staten de zorgen van Europese critici delen. 

Gevangenen
Bellinger spitste zijn betoog toe op een aantal kritieke punten, zoals de status van het conflict tussen de VS en Al Qaeda (een 'legal state of armed conflict'), het dilemma tussen het eindeloos vasthouden van gevangenen en het terugsturen naar een thuisland dat ze niet wil hebben, of waarschijnlijk zal vervolgen, en de berechting van gevangenen door militaire commissies in plaats van militaire rechtbanken.

Rechtssystemen
Hij legde onder meer uit dat mensen die gevangen zijn genomen in een trainingskamp van Al Qaeda in Afghanistan, en nu vastgehouden worden in bijvoorbeeld Guantánamo Bay, juridisch tussen wal en schip vallen. Ze worden niet verdacht van misdaden op Amerikaans grondgebied, dus kunnen niet vervolgd worden binnen het Amerikaanse strafrechtssysteem. Maar ook zijn het geen krijgsgevangenen volgens de definitie van de Geneefse Conventies. Er kan dus ook geen sprake zijn van schending van het internationale recht, als Amerika deze gevangenen in militaire commissies wil berechten, dan wel ze zonder proces gevangen houdt, zo betoogde Bellinger. Niet dat Amerika gelukkig is met de situatie, zo benadrukte hij. Maar het kan niet anders.

Wetgeving militaire commissies

De afgelopen drie weken is de wetgeving over de militaire commissies uitgewerkt. In juni oordeelde het Amerikaanse Hooggerechtshof nog dat deze militaire commissies ongrondwettelijk en in strijd met het internationale recht waren.
Bellinger vond dat de verbeteringen van nieuwe Amerikaanse wetgeving van de afgelopen weken in Europa niet goed over het voetlicht zijn gekomen. Er is nu bijvoorbeeld wel degelijk beroep mogelijk tegen beslissingen. Ook heeft het Hooggerechtshof bepaald dat artikel 3 van de Geneefse Conventies, dat eigenlijk betrekking heeft op conflicten van niet-internationale aard, in bepaalde opzichten wel van toepassing is. 'Niet-internationaal' wordt dan niet opgevat als een intern conflict zoals een burgeroorlog, maar is toch van toepassing, omdat Al Qaeda geen natie is, zo verklaarde Bellinger in antwoord op een vraag uit de zaal.

Discussie

Uit het internationale gezelschap van studenten en stafleden kwamen vragen naar voren als 'Hoe markeer je het einde van het conflict?' 'Wie is een terrorist?' en 'Hoe definieer je een gewapend conflict?'. Maar ook kritischer vragen als: 'Al Qaeda heeft zelf geen territorium. Schendt Amerika niet het territorium van de natie waarbinnen het Al Qaeda aanvalt?' en 'Waarom is er geen derde optie naast het eindeloos vasthouden van gevangenen of ze terugsturen naar een land waar het niet veilig is? Waarom worden vrijgelaten gevangenen niet gewoon naar de Verenigde Staten zelf gestuurd?' Of: 'Is het doden van burgerslachtoffers in Irak geen terrorisme?' en 'Kweekt Amerika juist geen terroristen door niet te willen praten met partijen als Hezbollah en Hamas?'

'Jee, he was exactly right'

'Mensen die betrokken en bezorgd zijn stellen goede vragen', zo complimenteerde Bellinger zijn publiek. En:'Ik had echt niet gedacht dat iedereen aan het eind van de sessie zou zeggen: "Jee, he was exactly right". Met behulp van een aimabel soort demagogie pareerde hij de vragen kunstig, in de trant van: 'We kunnen niet anders. Natuurlijk wil Amerika geen Chinezen vasthouden in Guantánamo Bay, zodra gebleken is dat ze geen bedreiging voor de VS zijn, maar tegen China willen vechten. Als ze echter naar China worden teruggestuurd zijn ze hun leven niet zeker. En we willen geen mensen terugsturen naar thuislanden waar ze niet veilig zijn.'

Universitaire Nieuwsbrief - 11 oktober 2006

Link:

Een goede bron voor achtergrondinformatie is http://www.asil.org/, de website van de American Society for International Law.  Zoek op onderwerp onder News -> Insights.