Streaming video: nieuwe techniek, nieuwe mogelijkheden

Streaming video is belangrijk voor het onderwijs, vinden Harriët Damen, Jaco Dubbeldam en Jeroen Leijen. Zij doen in projectvorm ervaring op met deze nieuwe in het hoger onderwijs betrekkelijk nieuwe techniek opdat deze zich verder zal verspreiden over de universiteit.
Steaming video is een techniek waarbij een film op een server staat en niet hoeft te worden gedownload. Hij komt als het ware alleen maar langs (vandaar het woord 'streaming') en belast de opslagcapaciteit van de pc dus ook niet. De opname kan worden versneden en gemonteerd, althans virtueel: het gebeurt met behulp van links naar stukjes van de film.

Jeroen Leijen (l.), Harriët Damen en Jaco Dubbeldam.

Reflecteren
Het maken en gebruiken van filmmateriaal is bij sommige onderdelen van de universiteit al lang gemeengoed. Zoals bij culturele antropologie, waar studenten zelfs een cursus film maken kunnen volgen, en bij pedagogiek. In het eerste geval wordt film gebruikt om te illustreren of zelfs in de plaats te treden van het geschreven woord, in het tweede geval om situaties te analyseren, meestal het gedrag van kinderen. In het onderwijs is film uitermate geschikt om te reflecteren bij het aanleren van vaardigheden zoals presenteren.

Maar film, de laatste decennia video, is ook omslachtig in het gebruik. Er komt afspeelapparatuur aan te pas en het zoeken naar bepaalde fragmenten gaat niet vlotjes. Een stap in de goede richting was al de digitale opname. Die kan worden gedownload, bewerkt en afgespeeld op de computer. En nu is er dan streaming video.

Video speelt al lang een rol in het onderwijs.

Competenties
De behoefte aan het gebruik van streaming video ontstond bij de lerarenopleiding van het ICLON. Daar bouwen de studenten een elektronische portfolio op, een virtueel logboek waarin studenten hun vorderingen en opdrachten tijdens de opleiding bijhouden. De opleiding wil in het portfolio ook proeven van bekwaamheid van het doceren opnemen. In de praktijk zou het moeten gaan om stukjes film die de competenties van de leraar-in-spé tonen.

Harriët Damen, ICT-adviseur bij het ICLON, pakte het idee op en kwam in contact met collega's van sociale wetenschappen, rechten, letteren en de opleiding psychologie, die om uiteenlopende redenen ook het nut van streaming video inzagen. 

Met blended learning wordt een mix van onderwijsvormen aangeduid. Meestal, ook in dit geval, betreft het (mede) een mix van afstandsleren via de pc en face-to-face-onderwijs.

Air- en Space Law
Bij Rechten was het International Institute of Air and Space Law geïnteresseerd, dat biedt blended learning-onderwijs aan; bij Letteren (Nederlands) wil men het digitaal opnemen en evalueren van presentaties van studenten beproeven en bij psychologie idem. Jaco Dubbeldam - hoofd ICT bij de Faculteit der Sociale Wetenschappen - die de benodigde server bij sociale wetenschappen kon plaatsen - heeft de ambitie om voor de universiteit als geheel op een rij te zetten wat de randvoorwaarden zijn en welke infrastructuur nodig is. Ook wil hij op standaardisering aankoersen.

Streaming video is erg geschikt voor (zelf)evaluatie, en bij de lerarenopleiding om doceercom-petenties te tonen.

Tezamen schreven de betrokkenen het projectplan Vernieuwing in het hoger onderwijs met behulp van (streaming) video voor het vernieuwingsfonds voor ICT&O van de universiteit. Het werd gehonoreerd en momenteel loopt een project dat anderhalf jaar duurt.

Auteursrecht
Aan tafel zitten Harriët Damen, Jaco Dubbeldam en Jeroen Leijen, programmacoördinator ICT & Onderwijs bij rechten. Ze vertellen dat het project zich richt op het zelf maken van streaming video maar dat er natuurlijk ook een andere kant aan zit: de behoefte om materiaal van derden te gebruiken in het onderwijs groeit. Zo is er Academia, een organisatie die, in 

De stichting SURF is de samenwerkingsorganisatie van het hoger onderwijs en onderzoek op het gebied van netwerkdienstverlening en ict.

samenwerking met SURF, het materiaal van Nederland 1, 2 en 3 beheert en beschikbaar stelt aan het hoger onderwijs. Instellingen die lid zijn kopen daarmee het auteursrecht af. Leijen: 'Soms wil een docent zijn college ophangen aan een nieuwsitem. Dat kan dan makkelijk.'

Gastcolleges
Rechten heeft inmiddels enkele gastcolleges opgenomen, zodat deze kunnen worden geïntegreerd in het blended learning-programma. Daarnaast heeft de faculteit - buiten het project - ook hoorcolleges Internationaal en Europees recht op de server gezet zodat ze beschikbaar zijn voor studenten. Een vrij fundamentele stap, zo lijkt het want studenten hoeven dan niet meer naar die colleges te komen. 'Dat effect wordt niet door de faculteit beoogd', zegt Leijen. 'en studenten vinden samenkomen voor een college prettig. Bovendien heeft de universiteit uitgesproken een face-tot-face-universiteit te willen zijn voor de reguliere studenten. Streaming video wordt alleen ter aanvulling ingezet. De opnamen worden bekeken door studenten die een college hebben gemist en verder vooral gebruikt ter voorbereiding van het tentamen. Daar leent streaming video zich erg goed voor. Je kunt bijvoorbeeld bij een bepaalde dia van de powerpointpresentatie van de docent direct het bijbehorende stukje college oproepen.' De opname van het college is zo doelgericht te gebruiken voor delen van de stof die een student nog onvoldoende beheerst.

Rechten heeft een aantal colleges Internationaal recht opgenomen en beschikbaar gesteld voor studen- ten.

Blackboard
Het is met streaming video net als met Blackboard, stellen de drie medewerkers. Sommige docenten gebruiken dit programma zeer intensief en benutten het zo volledig mogelijk, anderen gebruiken het instrumenteel bijvoorbeeld alleen om alle studenten tegelijk te bereiken en anderen doen er vrijwel niets mee. Ze hopen dat dit project voor een doorbraak van streaming video zorgt en dat er een vervolg komt, mede in de vorm van voorzieningen. 'Als docenten niet weten wat het is en wat de mogelijkheden zijn, komt er niks van de grond', zegt Dubbeldam. Damen: 'Wat je ziet is dat mensen die met streaming video werken, méér wensen ontwikkelen: het zou mooi zijn als dit of dat óók kan. Het mooie van het systeem is dat je altijd, op elke pc met internet, het materiaal weer kunt oproepen. Dat is de flexibiliteit ervan.'

Streaming video is zeer geschikt om in Blackboard te gebruiken.

Indringende techniek
Wat de drie voor ogen hebben is dat de universiteit aankoerst op standaardisering, net als Blackboard de standaard digitale leeromgeving is geworden, dat er geluiddichte studio's en collegezalen komen met vaste apparatuur die met een paar drukken op een paar knoppen in werking kan worden gezet, dat er standaard software wordt aangeboden waarmee docenten en studenten kunnen bewerken en monteren, en dat er trainingen komen voor studenten en docenten. Het sluitstuk van de wensen is een deugdelijk archief.

Didactische onderbouwing voor het gebruik van streaming video is er overigens in de literatuur volop te vinden. Niet alleen vanuit het oogpunt van variatie in werkvormen, video is ook een indringende techniek, zeker waar die voor zelfevaluatie wordt gebruikt.

'Wij hopen dat de beschikbaarheid van faciliteiten vraag oproept', zegt Dubbeldam.

Damen: 'Ik ben benieuwd of dit project ervoor zorgt dat streaming video hoger op de agenda komt.'

'En ik ga ervan uit', stelt Leijen, 'dat streaming video over een paar jaar niet meer weg te denken is.'

Links

• Wiki van het projectteam
• ICT&O-weblog van de Universiteit Leiden over streaming video
• Wiki over video in het Hoger Onderwijs
• Blended learning bij de Universiteit Leiden, Nieuwsbrief 27 september 2005 

(25 juli 2005/CH)