'Een hortus is geen tulpenveld'
|
|
Kleinood
De nieuwe prefect kijkt vanuit zijn werkkamer aan de vijfde Binnenvestgracht - een van de stilste grachtjes van Leiden - recht de Clusiustuin in.
Kessler is zeer gecharmeerd van deze tuin: 'De Clusiustuin is echt een kleinood, een juweeltje in het hart van de stad! De tuin spreekt mij ook persoonlijk zeer aan. Dat beschutte, dat intieme. En het is natuurlijk een klein wonder dat we nog zo precies weten hoe de hortus eruit heeft gezien in de tijd van zijn ontstaan. Alle planten, hekwerken en prieeltjes staan precíes zo in de huidige Clusiustuin als ze op een plattegrond uit 1594 zijn ingetekend. Clusius was de oprichter van de Leidse Hortus en de eerste Leidse plantkundige. Het is een mooie gedachte dat ik zijn werk mag voortzetten.'
|
|
Geen tulpenveld
Er is heel wat voor nodig om dit kleinood in stand te houden. Kessler: 'In de Clusiustuin staan duizend verschillende plantensoorten. Denk je eens in wat voor expertise wij daarvoor in huis moeten hebben. Iedere plant heeft een andere verzorging nodig. Een tulpenveld van een miljoen tulpen is veel eenvoudiger te onderhouden dan dit kleine stukje Clusiustuin. Het is niet alleen zeer arbeidsintensief, maar vooral zeer kennisintensief. Ik kan dus niet zomaar iemand uit de commerciële sector aantrekken als kaschef. Ik heb mensen nodig met een zeer gespecialiseerde kennis die alleen in de tuin zelf kan worden opgebouwd. Dat betekent dat je iemand gedurende een aantal jaren moet opleiden en hopen dat hij of zij zich ontwikkelt tot een goede kaschef, die dan jarenlang blijft. Ik kan dus niet zomaar een advertentie plaatsen: kaschef hortus m/v. Ik krijg dan wel honderden brieven, maar niet de goede kandidaat.'
Duitser
Kessler is in Duitsland geboren en getogen. Hij studeerde aan de universiteiten van Kaiserslautern en Hamburg, en was na zijn promotie een jaar directeur van de botanische tuin van de universiteit Bielefeld. Toen hij dertig was, vertrok hij naar Nederland om bij het Leidse Rijksherbarium te gaan werken. Hij woont nu achttien jaar in Nederland. Zijn Nederlands is uitstekend, ook al herkent men zijn Duitse herkomst nog wel aan zijn accent.
|
|
Wetenschappelijke nomade
Nadat hij twee jaar bij het Rijksherbarium als postdoc onderzoeker gefinancierd door de DFG (Deutsche Forschungsgemeinschaft) had gewerkt, vertrok hij naar Indonesië om op projectbasis onderzoek te doen naar de biodiversiteit. Sindsdien is hij blijven reizen, altijd op projectbasis. Ieder jaar was hij zo'n zeven maanden van huis om in Zuidoost-Azië onderzoek te doen. Enthousiast vertelt hij over de vele goede ervaringen met zijn counterparts, de onderzoekers uit de landen met wie hij samenwerkte. Hij kwam op plaatsen waar geen botanicus ooit eerder een voet zette en hij leerde de landen van binnenuit kennen. Met sommige counterparts onderhoudt hij nog altijd intensieve betrekkingen. Het wetenschappelijke nomadenbestaan had ook een prijs: door zo vaak en lang van huis te zijn heeft hij veel minder kunnen meemaken van het opgroeien van zijn kinderen dan hem lief is. De stabiliteit die zijn aanstelling als prefect nu biedt, wordt niet alleen door Kessler zelf, maar ook door zijn vrouw als een zegen beschouwd.
Orchideeën
Wat is Kessler van plan met de hortus? 'De bijzondere plantencollecties die de hortus herbergt, vragen niet alleen meer zorg dan een tulpenveld, maar hebben ook meer te bieden. Er zijn drie functies die de hortus moet vervullen: de tuin moet een rol spelen in het onderwijs, in het onderzoek en hij moet interessant zijn voor een breder publiek. De laatste jaren is die onderwijs- en onderzoeksfunctie te weinig naar voren gekomen. Door de banden aan te halen met mijn andere werkgever, het Nationaal Herbarium Nederland, wil ik de onderzoeks- en onderwijsfunctie van de hortus versterken. Er wordt wel onderzoek gedaan aan onze collecties, maar er kan veel meer. En er moet ook meer aandacht op gevestigd worden. We hebben bijvoorbeeld een zeer sterke orchideeëncollectie uit het Maleise gebied, die uniek is in de wereld. Er zijn op dit moment vier collega's die onderzoek doen aan de orchideeën, maar daar wordt te weinig ruchtbaarheid aan gegeven. Er is veel meer mee te doen dan alleen de resultaten publiceren in wetenschappelijke tijdschriften of in de vorm van dissertaties.'
|
|
Systeemtuin
Een mooi voorbeeld van wat Kessler voor ogen staat is de systeemtuin. Kessler: 'De laatste paar jaar zijn de wetenschappelijke ontwikkelingen op het gebied van de taxonomie, de leer van het indelen van planten, in een stroomversnelling geraakt. In de systeemtuin zijn de planten geordend volgens deze nieuwste inzichten. Het onderzoek van het genetisch materiaal van planten, het planten-DNA, leidde tot een nieuw systeem van verwantschappen van planten. Linnaeus en zijn opvolgers zijn daarmee volledig achterhaald geworden. DNA kan trouwens ook niet alles oplossen, maar het is wel het beste dat we op dit moment kunnen presenteren. Die systeemtuin vind ik dus een mooi voorbeeld van de synergie tussen wetenschap, collectiebeheer en de museumfunctie van de hortus.'
Vrijwilligers
Kessler: 'De kracht van de hortus is dat je dingen kunt combineren. We hebben zoveel in huis! We leiden hier per jaar zo'n 350 á 400 groepen belangstellenden rond. Dat werk wordt vrijwel uitsluitend door onze vijftig vrijwilligers gedaan. Dat vind ik heel waardevol. Zulke dingen moeten ook in de toekomst behouden blijven. Maar met de beperkte middelen die we hebben, zowel in geld als in menskracht - we hebben slechts 12,8 fte voor alles wat er moet gebeuren - ontkomen we er niet aan om in de toekomst scherpere keuzes gaan maken en ons sterker te gaan profileren. Daar wil ik de komende jaren aan gaan werken.'
Links
- Persbericht benoeming Kessler
- Hortus Botanicus Leiden
- Artikel over systeemtuin in nieuwsbrief 31 mei 2005
- Nationaal Herbarium Nederland
De foto op de voorpagina van de Universitaire Nieuwsbrief is de orchidee Dendrobium annae. uit het Maleise gebied. Foto André Schuiteman, Hortus botanicus.
(11 juli 2006/DH)