Leiden in finale Academische jaarprijs

Het Leidse team, v.l.n.r.: Caryn 't Hart, Anneke Mulder-Bakker, Janneke Grooten, Geert Warnar en Henk 't Jong

Het team Warnar zit in de finale van de Academische jaarprijs. Uit de dertien deelnemende universiteiten zijn drie teams geselecteerd. Ook Wageningen en Groningen gaan bij de slotmanifestatie op voor de hoofdprijs van 100.000 euro.

Vrijdag 19 mei presenteerden de dertien deelnemende universiteitsteams in afzonderlijke besloten bijeenkomsten hun plannen voor de Academische jaarprijs aan de jury. De presentaties van de teams van de Universiteit Leiden, de Rijksuniversiteit Groningen en Wageningen Universiteit waren het meest overtuigend. Zij werden uitgekozen om tijdens de slotmanifestatie van de Academische jaarprijs op 1 juni hun plan nogmaals, maar dan voor publiek, te presenteren in de finale. Het team dat dan als winnaar uit de bus komt, krijgt de hoofdprijs van 100.000 euro.

Academische jaarprijs
Het initiatief voor de Academische jaarprijs is afkomstig van NRC Handelsblad. NRC wil een wedstrijd organiseren tussen de Nederlandse universiteiten. Iedere universiteit mocht één team afvaardigen. Het team dat het beste plan opstelt om eigen wetenschappelijk onderzoek uit te leggen aan een breed publiek krijgt 100.000 euro om dat plan ook echt uit te voeren. Iedereen die verbonden is aan een Nederlandse universiteit mocht meedingen. De NRC selecteerde het beste team van iedere universiteit.

Het Leidse team
Het Leidse finaleteam bestaat uit twee medewerkers en drie studenten: literatuurhistoricus Geert Warnar, historica Anneke Mulder-Bakker (als gastmedewerker verbonden aan Warnars Vidi-project 'Men of letters'), Janneke Grooten, Caryn 't Hart (studenten Nederlands) en Henk 't Jong (student Geschiedenis).

Stadskluizenaressen
Het onderzoek dat dit team voor een breed publiek toegankelijk wil maken gaat over een nieuw type religieuze vrouw, de stadskluizenares, dat in de twaalfde eeuw opkomt en steeds belangrijker wordt. Deze vrouwen hadden zich teruggetrokken uit de gewone wereld, niet in sociaal of spiritueel opzicht, maar fysiek. Ze woonden in cellen aan de zijkant van de stadskerk, maar bleven wel contact houden met de stadsbevolking.
Dit type religieuze vrouwen speelden in de stadscultuur van de Middeleeuwen een leidende rol. Kluizenaressen, begijnen en wijze oude vrouwen bepaalden het geloofsleven van alledag. Ze leefden temidden van een sterk visuele cultuur: paneelschilderingen en fresco's in de parochiekerken, beelden van vrouwelijke heiligen, religieus toneel en gebedenboekjes. Het grote Sacramentsfeest dat vanaf het midden van de dertiende eeuw uitgroeide tot een zeer populair religieus volksfeest werd, is door kluizenaressen bedacht. Zij ontwierpen ook de liturgie voor dit feest.

Populariseringsplannen
Aan de hand van teksten, handschriften en beeldende voorstellingen wil het Leidse team laten zien hoe middeleeuwse vrouwen zich manifesteerden binnen informele circuits in de stad, buiten de kerkelijke structuren die hun niet of nauwelijks plaats gunden. Het plan voorziet in een website, een manifestatie in de Maartenskerk van Zaltbommel (waar nog de restanten van een echte middeleeuwse kluis te zien zijn) en een tentoonstelling in het museum Ons Lieve heer op Solder met als thema: wat betekent de keuze van deze vrouwen voor ons publieke debat over vrouwen en religie in onze tijd?

Succes bij de jury
Teamleider Geert Warnar: 'We waren nogal verrast dat onze plannen door de jury zo gewaardeerd werden. Maar we zijn er natuurlijk wel erg blij mee. Tijdens onze presentatie merkten we eigenlijk al dat de jury best onder de indruk was. Vooral een filmpje waarin we het interieur van de kerk van Zaltbommel laten samenvallen met middeleeuwse retabels en altaarstukken uit de kerk van Kalkar - op een housevariant van Gregoriaanse muziek, sorteerde duidelijk effect. En ook het optreden van Anneke (Mulder-Bakker) sloeg aan. Zij presenteerde zichzelf met enige zelfironie als 'wijze oude vrouw' (zij is sinds kort gepensioneerd, red.) die in de huidige maatschappij heel wat minder status geniet dan haar middeleeuwse soortgenoten destijds. Ik zag de jury denken: de presentatie is leuk, maar hoe staat het met de kwaliteit van het onderzoek dat erachter zit? Maar ook op dat terrein konden we ze volledig geruststellen. Onze plannen zijn gebaseerd op het boek van Anneke Mulder-Bakker Lives of the Anchoresses: The Rise of the Urban Recluse in Medieval Europe, dat vorig jaar verscheen bij de gerenommeerde University Press van de Universiteit van Pennsylvania. Het is gewoon heel goed historisch onderzoek.'

Links

• Plan Leiden 
  Op 1 juni is er een bus voor de supporters van het Leidse team beschikbaar. Meer informatie hierover op de website van het Leidse team.
• Plan Groningen
• Plan Wageningen
• Academische jaarprijs

(23 mei 2006/DH)