Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 2/06

Onderzoek

Het onderzoek van ...

In de faculteit wordt veel onderzoek verricht. In de rubriek Het onderzoek van. vertelt telkens een promovendus of andere researcher over de grandeur en misère van het onderzoek doen. Deze maand vertelt Iwona Maczka over haar promotieonderzoek naar het tot standkomen van de culturele identieit in het verenigde Duitsland.

   

Iwona Maczka
Homepage: duits.leidenuniv.nl

Vertel iets over uzelf, hoe bent u tot dit onderzoekproject gekomen?

"Zoals mijn naam doet vermoeden ben ik niet in Nederland geboren maar kom uit Polen waar ik Nederlands en Duits heb gestudeerd aan de Universiteit van Wrocław. Nadat ik in de neerlandistiek afgestudeerd was, kwam ik 1998 naar Nederland en heb hier in Leiden mijn studie Duitse taal en cultuur tot het einde gebracht. Mijn afstudeerscriptie heb ik gewijd aan de bijdrage die Duitstalige literatuur van oorspronkelijk niet-Duitstalige schrijvers kan leveren tot de ontwikkeling van de gemeenschappelijke culturele identiteit in Duitsland. Ik ben toen geboeid geraakt door de positie die minderheden innemen in de maatschappij en door de invloed die zij daar op verschillende manieren weten uit te oefenen. De culturele productie, d. w. z. literatuur en kunst, speelt daarbij naar mijn mening een bijzondere rol.

Noch tijdens het schrijven van mijn afstudeerscriptie ben ik erachter gekomen dat ik het onderzoek naar deze problematiek heel graag zou willen voortzetten. Toen zich de kans voordeed om aan het NWO-programma van prof. dr. Antonya Visser "The Literary Construction of Cultural Identity in Germany after the Wende" deel te nemen, heb ik onmiddellijk gesolliciteerd en ben tot mijn grote vreugde aangenomen."

Kunt u vertellen waar het onderzoeksplan over gaat? Welke vraag staat centraal?

"Mijn onderzoeksproject, getiteld "Berlin is in Germany. Constructie van culturele herinnering in Duitsland na de Wende", maakt zoals gezegd deel uit van een groter programma dat zich richt op de rol van de recente Duitse geschiedenis bij het totstandkomen van een groepsbesef en speciaal op de culturele (re)constructie van het verleden in literatuur en kunst. Mijn onderzoek concentreert zich op het beeld van de DDR en de val van de Berlijnse Muur in film en literatuur van na 1990, bijvoorbeeld in de ook in Nederland bekende film "Good Bye, Lenin!".

     
Berlijn

Sinds de val van de Muur is de Duitse maatschappij een zeer complexe samenleving die na veertig jaar verdeeld bestaan bezig is een gemeenschappelijk groepsbesef te ontwikkelen. In dit proces is de omgang met het verleden van cruciaal belang. Er zijn echter duidelijke verschillen in de wijze waarop de Oost- en West-Duitsers op het verleden terugkijken. Daardoor leveren de beide groepen mogelijk een uiteenlopende bijdrage aan de collectieve identiteit. In mijn onderzoek ga ik in op de vraag naar de machtsverhoudingen binnen de Duitse samenleving en hun uitwerking op de ongelijke deelname van de Oost- en West-Duitsers aan het openbare discours. Het publieke leven in de Bondsrepubliek lijkt op alle belangrijke terreinen gedomineerd door de West-Duitsers. Zo werd de publieke opinie tot voor kort voornamelijk door de West-Duitse media gevormd en werd de Oost-Duitse minderheid in maatschappelijke discussies nauwelijks vertegenwoordigd. In tegenstelling tot de meeste publieke debatten lijken film en literatuur het middel bij uitstek te zijn dat door de Oost-Duitse minderheid gebruikt wordt om haar stem in het maatschappelijke discours te laten horen. Daarom lijkt het mij bijzonder interessant om in mijn onderzoek juist aan deze culturele productie aandacht te besteden.

Gezien het feit dat het collectieve geheugen volgens de theorie over culturele herinnering van Jan Assmann die ik in mijn onderzoek toepas, naast een sociaal ook een ruimtelijk kader vereist, heb ik bij de keuze van het bronmateriaal de hoofdstad Berlijn als de gemeenschappelijke noemer genomen. Het huidige Berlijn draagt sporen van het verleden - in de Koude Oorlog was deze stad hét symbool van het gedeelde Duitsland en Europa - en kan dus als een "memotoop" worden gezien, d.w.z. als een oord waar de culturele identiteit van de Duitsers wordt beleefd. Alle teksten waarmee ik me in mijn onderzoek bezighoud, moeten om deze reden in Berlijn spelen."

   
Jan Assmann

Wat zijn de boeiendste kanten van het project?

"Het meest boeiende aan mijn project is ongetwijfeld het actualiteitsgehalte van het onderwerp. Bijzonder spannend vind ik het op de voet volgen van de maatschappelijke ontwikkelingen in Duitsland. Voortdurend word ik daarbij verbaasd door de snelheid waarmee de filmische en literaire teksten op de werkelijkheid reageren. Ik raak echter vooral gefascineerd door de pluriformiteit van de beelden van het verleden die men wel in het culturele maar niet of nauwelijks in het politieke discours aantreft."

Welk resultaat hoopt u te behalen?

"Met mijn onderzoek hoop ik een genuanceerd beeld te kunnen geven van de rol die het recente verleden speelt in het totstandkomen van een vorm van groepsbesef in het verenigde Duitsland. De theoretische benadering zal het echter ook mogelijk maken om - in algemene termen - het ontwikkelingsproces van collectieve identiteit te beschrijven van een maatschappij die zich in een proces van historische verandering bevindt."

Hoe bevalt het aio-bestaan op deze faculteit?

"Het werk als aio bevalt me uitstekend. Ik vind het stimulerend en uitdagend. Het geeft je heel veel vrijheid maar tegelijkertijd vereist het een grote mate aan zelfstandigheid en discipline. Op mijn werkplek vind ik, naast een goede samenwerking met mijn promotor, de alledaagse gesprekken met mijn aio-collega's bijzonder prettig en inspirerend. Ik hecht tevens heel veel waarde aan de cursussen van de OSL waaraan ik als letterkundige aio ben aangesloten en aan de bijeenkomsten van het Graduierten Kolleg bij het Duitsland Instituut aan de UvA waar ik de mogelijkheid krijg om met andere jonge onderzoekers en senior wetenschappers van gedachten te wisselen."

 Zie ook: cti.leidenuniv.nl (Centrum voor Taal en Identiteit).

Ook in Forum, rubriek Het onderzoek van...?
Stuur een e-mail naar o.v.v. naam, onderzoeksproject en Onderzoeksinstituut.

                                    
 
   
vorige pagina top pagina