Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 7/05 > Reportages

Reportage

"Wie wil er nu een hándtekening van een schrijver hebben?"

De gastschrijver van 2005 is Anna Enquist. In de bijbehorende colleges geeft zij de studenten niet alleen talloze schrijftips, (bijvoorbeeld 'koop een TomTom-navigatiesysteem'), maar onderwijst zij hen ook over uiteenlopende onderwerpen, van James Cook tot muziektherapie. En ze maakt met haar studenten maar liefst twee excursies, naar het Teylers Museum in Haarlem en het Leidse museum Boerhaave. "Je kunt ook veel leren van 'The bold and the beautiful!'"

Door Bart de Haas

Weekboek van de schrijver

Elke woensdagmiddag en -avond van september tot december geeft Anna Enquist gastcolleges aan twee groepen van gemiddeld vijftien geïnteresseerde Leidse studenten, in de praktijk vooral studenten Nederlandse taal en cultuur. En elke woensdag weer kijkt ze opgetogen de groep rond en begroet ze de studenten enthousiast: "Wat fijn dat jullie er weer zijn!" Ze lijkt er oprecht blij mee, het is haast of ze bang is dat er van de een op de andere dag geen student meer aanwezig zal zijn. Een angst die niet terecht is overigens, want de meeste studenten zijn minstens even enthousiast als zij.

Een vast onderdeel is het weekboek van de schrijver. Hiervoor haalt Enquist haar overvolle agenda tevoorschijn en vertelt ze wat een schrijver doorgaans doet. "Alleen een beroemde schrijver," vult Dr. Peter van Zonneveld, die er altijd bij is, haastig aan, want volgens hem worden gewone schrijvers niet voor zóveel verschillende dingen gevraagd. "In het begin was ik zo naïef," zegt Enquist, "ik dacht dat dit voor elke schrijver gold. Ik dacht ook dat iedereen die een gedicht naar een tijdschrift zond de volgende dag zou worden uitgenodigd om het over de publicatie van een nieuwe dichtbundel te hebben, ik dacht dat het heel normaal was."

Oorspronkelijk koos Enquist, die haar pseudoniem naar eigen zeggen per ongeluk bleek te hebben overgenomen van de Zweedse schrijver Per Olov Enquist (die wel echt zo heet), juist voor het gastschrijverschap om zo iets te doen hebben in de lege herfst, omdat ze anders in het gebruikelijke gat zou vallen dat dreigt te ontstaan tussen de voltooiing van het ene en het begin met het schrijven van het andere boek. Maar als je ziet wat ze daarnaast nog allemaal doet, lijkt het gat zichzelf al te hebben gevuld.

TomTom

Naast het voorbereiden van de colleges en het schrijven van de jaarlijkse Albert Verweylezing, heeft ze diverse andere opdrachten. Zo is haar gevraagd om een gedicht te schrijven voor op de stadsmuren van Bergen op Zoom, iets waar ze weken later ook het uiteindelijke resultaat van aan de studenten voor zal lezen. Verder heeft een schrijver diverse bezigheden die samenvallen met het schrijverschap. Het blijken vooral verplichtingen, aangezien er op een gegeven moment zelfs een student uitriep: "Maar is er dan nog wel íéts leuk aan het schrijverschap?"

Regelmatig moet ze naar allerlei locaties in het land, soms zelfs voor een open-haardgesprek met managers. "Volgende week moet ik helemaal naar Veghel. Dan zit daar zo'n zaal vol met oude dames, en soms een enkele oude heer, die allemaal mijn boek hebben gelezen en allemaal dezelfde kritische vragen willen stellen." Ook vindt ze het maar gek dat er mensen zijn die na afloop hun boek door haar willen laten signeren. "Wie wil er nu een hándtekening van een schrijver hebben? Wat héb je daaraan? En het is nog niet eens mijn echte naam ook!"

Een tip voor de echte schrijver is om een TomTom te kopen. "Voordat ik hem had was ik soms nog langer bezig mijn weg te vinden ín de stad dan ernaar toe. Meestal bel ik dan de organisatie die mij er doorheen moet loodsen." En ook als ze samen met Ivo Janssen een optreden geeft waarbij ze poëzie met muziek combineren, iets dat andere schrijvers volgens haar van hen afgekeken hebben, blijkt de TomTom een uitkomst. "We hebben allebei totaal geen richtingsgevoel."

Captain Cook

Naast de nodige anekdotes uit een wereld waar de meeste studenten alleen maar van kunnen dromen, geeft ze de studenten ook de nodige schrijftips mee. In de eerste colleges, die als onderwerp 'de historische roman' hebben, bespreekt ze bijvoorbeeld hoe haar nieuwste roman, De thuiskomst, tot stand kwam en hoe ze daarbij hulp kreeg van diverse vrienden, onder wie de cabaretier Diederik van Vleuten. Toen haar hoofdpersonage Elizabeth per ongeluk (en tegen de historische werkelijkheid in) verliefd bleek te worden op een vriend van haar man, hoefde hij haar alleen maar te zeggen: "Laat het maar gewoon gebeuren." En het gebeurde.

Ook over Elizabeth's man, de wereldberoemde kapitein James Cook, had ze veel te vertellen. In een apart college beschreef ze zijn leven, zijn reizen en zijn dood. Al langer had hij haar sterk gefascineerd, o.a. omdat hij zichzelf had kunnen ontwikkelen, ondanks dat hij geen rijke ouders had, en zich niets bleek aan te trekken van de heersende kerk. In een eerdere bundel had ze reeds enkele gedichten aan Cook gewijd, maar dat was nog niet genoeg. En nu was er dan eindelijk een hele roman. "Zodra die af was, heb ik Diederik [van Vleuten] en mijzelf meteen lid gemaakt van de Engelse Captain Cook Society."

The bold and the beautiful

In een later college zou ze ook vertellen hoe het was om daarvan de voor haar eerste vergadering van mee te maken. Ook mogen de studenten vragen stellen over hoe zo'n dikke roman eigenlijk ontstaat. Haar tip is om elke dag precies twee pagina's te schrijven, niet meer en niet minder, of het nu lekker gaat of niet. Dit schrijven kun je beter niet op de achterkant van een beschreven vel papier doen, zo kun je ze immers niet naast elkaar leggen. Pas later werkt ze haar volgeschreven vellen uit, sinds kort ook op de computer. "Ik en de PC, dat is een college apart."

Om goed te leren schrijven is het niet noodzakelijk om alleen maar goede boeken van gevestigde auteurs te lezen. "Ook detectiveromans lees ik met heel veel plezier. Hier leer ik uit hoe je de informatie zo doseert dat de lezer niet te veel weet en wanneer je je personages het beste kunt introduceren." Sterker nog, ze adviseert de beginnende schrijver ook om regelmatig naar soaps te kijken en de driehoeksrelaties daarin te bestuderen. "Je kunt ook leren van 'The bold and the beautiful'."

Nog een advies bij het schrijven van een historische roman is dat je jezelf wat vrijheid moet gunnen. "Je bent door de historie al beperkt genoeg." Al deze tips zijn niet voor niets, want de studenten kregen vervolgens de opdracht om naar aanleiding van een scène uit het boek Longitude (Lengtegraad) van Dava Sobel een hoofdstukje te schrijven voor een eigen historische roman.

Teylers Museum

Twee weken later werden alle verhalen uitgebreid besproken en van deskundig commentaar voorzien. De week daartussen was het tijd om de reizen waarover in zowel Longitude als De thuiskomst in gesproken wordt, nu eens van dichtbij mee te maken. Dat kon in het Teylers Museum in Haarlem. Op woensdag 26 oktober reisde een uitgebreide Leidse delegatie af naar dit oudste museum van Nederland. Conservator Bert Sliggers leidde de groep rond in de bibliotheek. In deze bijzondere zaal, die normaal niet toegankelijk is, bewaarden ze enkele originele uitgaven van de reis van Cook, uitgegeven in die tijd zelf.

Met eigen ogen konden de studenten de oude zeekaarten en tekeningen aanschouwen die door Cook en zijn bemanning vervaardigd waren. Voor degenen die de roman gelezen hadden, was alles herkenbaar. Een bijzondere ervaring. Na afloop trakteerde Enquist de hele groep nog op een drankje in een nabijgelegen café, dat volgens Van Zonneveld ontelbare literaire connecties bezat. "Boudewijn Büch kwam hier vroeger regelmatig." En, wijzend op een plaat van een man aan de wand van het café: "De jonge Wolkers liep vroeger vaak langs het huis van deze piloot."

Poëzie en muziek

Het tweede onderdeel van de collegereeks ging over de relatie tussen muziek en poëzie. Hiervoor kregen de studenten de opdracht om twee of drie gedichten op te zoeken waar muziek, al dan niet direct, in voorkwam. De mooiste gedichten kwamen op tafel, van Kopland tot Campert en van Vasalis tot de jonge Gerard Reve. En uiteraard las Enquist ook de nodige gedichten van haarzelf, die vaak eveneens over muziek gingen.

Tussendoor vond op donderdag 17 november ook nog de jaarlijkse Albert Verweylezing plaats, waarvan diezelfde Gerard Reve, maar dan ouder, jaren geleden de eerste spreker was. In de colleges werd hier vervolgens uitgebreid over gesproken, waarbij Enquist en passant de studenten ook nog eens enkele theorieën uit de psychologie bijbracht. Zo vlogen de colleges om en voor de studenten er erg in hadden was het alweer het op een na laatste college. Op deze woensdag, 7 december, vond er nóg een excursie plaats, namelijk naar het Leidse museum Boerhaave.

Hier waren o.a. de originele klokken van Huygens te zien, die het aan boord van een schip echter niet zo goed bleken te doen als het 'Horloge' van John Harrison uit het boek van Dava Sobel. Midden in het houten anatomische theater, omgeven door blinkende skeletten, las Enquist aan het einde van deze middag het gedicht voor dat vanaf eind januari de stadsmuren van Bergen op Zoom zal sieren. Een fraai slotakkoord van een boeiende collegereeks van een bijzondere gastschrijver.



     

Studenten en Anna Enquist luisteren geboeid naar medestudent Caryn, die de groep een rondleiding geeft door het Leidse museum Boerhaave (Anatomisch theater).

Valse vergelijkingen

Op donderdag 17 november 2005 hield Anna Enquist de Albert Verwey-lezing onder de titel 'Valse vergelijkingen. De relatie tussen literatuur en muziek'. Dit is de volledige tekst van de lezing (PDF).

                                    
 
   
vorige pagina top pagina