Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 2/06 > Reportages

Reportage

Gender en Letteren:  Mannenpraat en vrouwentaal

Hoogleraar of hooglerares? En waarom zijn er nog steeds weinig vrouwen aan de academische top? Woensdag 8 maart werd in het kader van de Internationale Vrouwendag het jaarlijkse universitaire symposium "Vrouwen in de wetenschap" gehouden. De Faculteit der Letteren was deze keer gastvrouw.

Door Jelle Kaldewaij

Bundeskanzlerin
De decaan van de letterenfaculteit Geert Booij ging in op de perceptie van verschillen tussen Duits en Nederlands met betrekking tot het gebruik van vrouwelijke vormen van beroepsnamen als Bundeskanzlerin in het Duitse taalgebied versus sekseneutrale termen als "hoogleraar" in Nederland. Hij betoogde dat hiermee in het Nederlands de vrouw niet verdwijnt "achter de burka van de taal", maar dat het Nederlands in dezen minder omslachtig is.

Wat te doen aan het te lage percentage vrouwen in hogere functies aan de universiteit? Naast de gebruikelijke positieve actie beschreef hij "gender mainstreaming" als een benadering die bevorderend zou kunnen werken voor het werven van meer vrouwen.

Gender in getallen
De voorzitter en rector van de universiteit Douwe Breimer onderstreepte de onevenredige man-vrouw-verhouding met de volgende getallen:

 Aantal vrouwen    2000   2004 
 Hoogleraar       9%    15% 
 UHD     16%    18% 
 UD      20%    29% 
 Promovendi     42%    44% 

Ondanks een duidelijke vooruitgang blijft de verhouding man-vrouw voor verbetering vatbaar, zeker als in aanmerking wordt genomen dat het percentage vrouwelijke studenten thans de 61% heeft bereikt.

Legerlaarzen
De literatuurwetenschapster Isabel Hoving belichtte de spanning tussen de seksen vanuit de literatuur en de sociologie en liet onder andere aan de hand van werk van Hafid Bouazza zien dat een ogenschijnlijke spanning ten gevolge van multiculturaliteit seksuele conflicten in zich bergt. Zij kritiseerde een doorgeschoten flinkheid ("Legerlaarzen om bot machogedrag tegen te gaan") en liet zien dat in diverse vertogen en verhalen vaak de plot "witte man redt bruine vrouw uit de klauwen van bruine man" te vinden is.

Alle Menschen Brüder?
De hoogleraar Agnes Sneller beschreef de ontwikkelingen in onderzoek naar de plaats van vrouwen in taal in literatuur van de afgelopen decennia en ging in op het verband tussen denken en taal. Aan de hand van het bekende woordenboek van Van Dale liet zij zien dat hier expliciete aandacht ontbreekt voor het gebruik van de generieke vorm van woorden die samenvalt met de mannelijke variant. Verder gaf zij voorbeelden van het gebruik van ogenschijnlijke generieke termen in een kennelijk mannelijke duiding, zoals in "Alle Menschen werden Brüder".

Schrijfsters
De pas op heldinnenbrieven gepromoveerde historisch letterkundige Olga van Marion vestigde de aandacht op de specifieke plaats van vrouwelijke auteurs in het verleden. Al schreven zij dezelfde soorten literatuur als mannen (van religieuze lyriek tot leerdichten, van emblemata tot romans), zij konden bijvoorbeeld geen lid van een Rederijkerskamer worden en waren vaak buitenstaanders. Hun plaats kan worden getypeerd als "extreem"; zij werden niet gepercipieerd, vergeten of ondergebracht onder 'vrouwenliteratuur'. Van Marion bepleitte  een andere canon van literatuur dan de thans gebruikelijke.

Foreign Country
De hoogleraar universiteitsgeschiedenis Willem Otterspeer liet aan de hand van de inschrijvingsperikelen van de eerste twee vrouwelijke studentes (van Russische afkomst) in 1873 zien, hoezeer de uitdrukking geldt: "The past is a foreign country". Bij uitstek in de historische plaats van de vrouw wordt zichtbaar hoe begrippen als 'belang' en 'macht' de geschiedenis bepalen.

In de door literatuurwetenschapper Frans Willem Korsten geleide discussie werd de breedte van de aangedragen onderwerpen weerspiegeld. Zo kwam de stelling naar voren dat  feminisering van beroepen zou leiden tot een verlaging van aanzien, tot uiting komend in een lager salaris. Ook werd benadrukt dat niet het tenietdoen van negatieve effecten van verschillen tussen man en vrouw voorop zou moeten staan, maar eerder de positieve aspecten van de verschillen versterkt zouden moeten worden.

Zie ook: Vrouwen en de faculteit der Letteren

                                    
 
   
vorige pagina top pagina