Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 2/07 > Boeken

Boeken

Jos las Leids

Een selectie van Leidse publicaties besproken door

Slechtste oratie ooit?

Vond op 16 maart 2007 de slechtste Leidse oratie ooit plaats? Ja, op die bewuste vrijdagmiddag werd in het Poortgebouw een rede uitgesproken op een zelden vertoonde vlakke en toonloze manier. Dictie en intonatie waren benedenmaats. Met de inhoud van de oratie was gelukkig niets mis. Innerlijk gaat boven uiterlijk, zoals iedereen weet. Vormgever Gerard Unger gaf in zijn oratie Typografie als voertuig van de wetenschap een instructief en persoonlijk gekleurd overzicht van het vakgebied dat hij voor de Faculteit der Kunsten aan Leidse studenten gaat onderwijzen. Daarbij sprong Unger mooi zigzaggend door de tijd heen. Eerst van de Deense Mohammed-cartoons en het belang van vrije meningsuiting naar The First Principles of Typography (1930) van Stanley Morison (ooit door de Leidse Academic Press herdrukt). Daarna verder: van fotozetten (sinds 1960) tot digitale zetmachines en het worldwideweb. Unger is geen kleine jongen: wie de Trouw, Metro of Volkskrant leest, leest die via door hem gemaakte letters, resp. de Swift en de Capitolium News. In zijn oratie (voorbeeldig uitgegeven, en bovendien keurig tweetalig) schetste Unger een beeld van de typografie als "ontmoetingsplaats van wetenschappen". En nu maar hopen dat prof. Unger vóór zijn eerste collegereeks eerst zelf wat toneellessen volgt en een logopediste consulteert.

G.A. Unger: Typografie als voertuig van de wetenschap / Typography as Vehicle of Science. Faculteit der Kunsten, Universiteit Leiden / Uitgeverij De Buitenkant, Amsterdam, 2007. ISBN 9789076452678. EUR 12

Up

Lachen in de Oudheid

Humor als thema van de boekenweek, dat is nog eens lachen. De Belgisch/Nederlandse combinatie De Rynck/Pieters bracht het boek Komt een Griek bij de dokter; humor in de Oudheid op de markt. De Leids/Leidse combinatie Halbertsma/Hakkaart schakelde in hetzelfde genre de Leidse marge-uitgever Kopwit in voor een uitgave van het boekje ФИЛОГЕЛОΣ / De lachvriend. Halbertsma schreef een aardige inleiding waarin hij de Philogelos, een verzameling moppen uit de 4e/5e eeuw na Chr., toelicht. Voor deze bundel werden een dertigtal (van de 265) moppen uit de Philogelos vertaald. De moppen gaan als altijd over kappers, bedrogen echtgenoten, domme medemensen en dito dorpen en buurvolken. Eén van de hoofdpersonen uit de moppentrommel Philogelos is de "scholastikos". Halbertsma vertaalt het woord afwisselend met de Nederlandse woorden "zot" en "student". Dat is op zichzelf weer humor. In volkswijken en buurtcafé's is het woord "intellectueel" de ideale aanduiding voor een "scholastikon". Mag het in de herdruk van dit boekje ook "intellectueel" worden?

ФИЛОГЕЛОΣ / De lachvriend; humor uit de Griekse Oudheid, vertaald en van een inleiding voorzien door Ruurd Halbertsma, met zes pentekeningen van Fer Hakkaart. Uitgeverij Kopwit Leiden, 2007. Geen ISBN. EUR 25 (via www.kopwit.org of bij het Rijksmuseum voor Oudheden).

Up

Dichtbrieven 

De mooiste verzen van de Leidse dichter Frank Koenegracht werden vier jaar geleden bijeen gebracht in de bundel Vroege sneeuw (2003). Sjoerd Kuyper woont in Bergen. Hij is dichter, maar werd vooral bekend als kinderboekenschrijver (Eiber, de Robin-serie). Beide heren schreven elkaar tussen 1998 en 2006 ongeveer 35 brieven in dichtvorm over van alles en nog wat. De brieven gaan over hersencellen, de dood van Anna Holm, een foto van Bob Dylan, pijnlijke penissen, nicotinepleisters en demente vaders. Ook de stijl varieert, van melig (Al zing ik fraaier dan Vivaldi / ik koop nog altijd bij de Aldi) tot apart (Mijn saaie leven is gewis / veel spannender dan deze vis / die sterft, herrijst, en die aldus / als submarine Lazarus / al wekenlang vrij onverveerd / steeds in zijn eigen lijf carneert). Of Leids:

De witte singel rust
een warme wind kust
de auto's. Er fietst
een meisje langs
met lange benen.
mijn vader is verdwenen.

Frank Koenegracht en Sjoerd Kuyper: Dank voor je brief, het gaat iets beter. Uitgeverij Nieuw Amsterdam, 2007. ISBN 9789046801352.  EUR 17

Up

Leids woordenboekje 

170 Leienaars (uit 700 inzenders naar het Leidsch Dagblad)  kozen begin 2007 het woord "bledder" tot mooiste Leidse woord. Weet u niet wat een bledder is? Koop dan het boekje Leidens mooiste woord van Hans Heestermans. Aardige inleiding en verrassende omschrijvingen. Andere bijzondere Leidse woorden die aan de orde komen: glipper, parg, juh, bakkie pleur en brommert. Heestermans laat en passant zien dat sommige woorden niet bijzonder Leids zijn. Een bledder is overigens een "Leids" woord voor maar liefst drie zaken: een voetbal, een kaal hoofd en een vrouwenborst.

Hans Heestermans: Leidens mooiste woord. Selexyz, Leiden, 2007. ISBN 9789086800186. EUR 12.

Up

De Burcht

Een van de belangrijkste herkenningspunten van Leiden is De Burcht in het midden van de stad. Gelukkig is er meer ouds in Leiden te vinden. Veel van de recente archeologische en bouwhistorische vondsten uit de Leidse binnenstad staan beschreven in het vorige maand verschenen boek Dwars door de stad. In dat boek wordt aan de hand van de vondsten een aardig beeld geschetst van Leiden van de middeleeuwen tot en met de 17e eeuw. De Gemeente Leiden doet zelf sinds 1993 archeologisch onderzoek en doet daarvan netjes verslag in leesbare vorm. Vorig jaar werd de goegemeente verblijd met het boek Matilo-Rodenburg-Roomburg, nu is er als opvolger Dwars door de stad, dat de periode na het vorige boek behandelt. Volgend jaar komen dus de 18e en 19e eeuw aan bod. De verschijning van Dwars door de stad wordt gecombineerd met een gratis toegankelijke tentoonstelling in het Archeologisch Centrum (Hooglandse Kerkgracht 17, t/m 30 juni 2007).

Dwars door de stad: archeologische en bouwhistorische ontdekkingen in Leiden / Hester van den Ende (et al.); redactie: Chrystel Brandenburgh. Primavera Pers Leiden, 2007. ISBN 9789059970427. EUR 14,50

Up

Tolhuis

In 1638 was de trekweg (zie Forum 6e jaargang, nummer 6) tussen Leiden en Delft klaar. Iets minder dan twintig jaar daarna, in november 1657, was ook de 30 km trekweg tussen Leiden en Haarlem gereed. Daar hadden meer dan duizend arbeiders een half jaar aan gewerkt -voor het aardige loon van een gulden per dag. De trekvaart -de snelweg van de 17e eeuw- was een enorm succes, ondanks de tol die er bij Oegstgeest en Haarlem werd geheven. Twintig jaar later was de gezamenlijke investering van de beide steden er al weer uit . Met de opkomst van de spoorwegen was de trekweg tweehonderd jaar later, rond 1860, overbodig. Sindsdien ging ook het Tolhuis in Oegstgeest er niet op vooruit.

Menno Smitsloo is een slimme makelaar. Hij bemoeide zich met kasteel De Binckhorst in Den Haag en met het gebouw van het kantongerecht in Leiden (het voormalige gebouw van het Leidsch Dagblad aan de Witte Singel, ontworpen door Dudok. Wie een kantoortje wil betrekken, kan bij Smitsloo bijvoorbeeld Huize Ter Wadding in Voorschoten huren -voor EUR 210.000 per jaar. Ook walkanten en waterwegen koopt Smitsloo slim in -en hij verkoopt onderdelen snel door. Enkele jaren geleden kocht Smitsloo het Tolhuis langs de trekvaart in Oegstgeest en richtte het in als kantoor en restaurant.

Mevrouw Smitsloo, voormalig society-rubriekschrijfster van het Leidsch Dagblad, schreef een boek over de zeven jaar durende opknapbeurt aan het "Tolhuys". Dat werd een leuk hybride boek. Aan de ene kant staat het vol met aandoenlijke foto's (manlief met snoek, de opgeknapte keuken) en met snoevende praat van patjepeeërs (de Warmonder Menten, rijk geworden van "zijn" plas), maar ook met mooie verhalen over de historie van de trekvaart en hele stukken sociale geschiedenis. Omdat de auteur de bewoners van het Tolhuis door de eeuwen heen volgt, krijgt de lezer ook een mooie staalkaart van het verleden van het huis aangereikt. En Miep Smitsloo presenteert -bijna en passant- nog een prachtige primeur, die inmiddels behalve musicalfans en De Telegraaf ook Wikipedia al bereikt heeft: het Oostenrijkse gezin Von Trapp, bekend geworden door de film The Sound of Music, heeft in 1939 een kleine maand gelogeerd in Warmond. Het gezin kende de familie Menten, waar ze onderdak kreeg, nog van de Salzburger Festspiele!

Wie het opgeknapte Tolhuis van binnen wil zien, kan terecht in het gelijknamige restaurant.

Miep Smitsloo-de Graaff: Tussen Tol en Trekvaart; 350 jaar het monument, de mensen en het water (Haarlem-Leiden). ISBN 97890811580. EUR 25

Up

Best of Biesheuvel

Pas op! Dit boek is oud en nieuw. De "oude" bundel Zeeverhalen van J.M.A. Biesheuvel dateert uit 1985, toen nog uitgegeven door Meulenhoff. Deze nieuwe bundel bevat ook weer de verhalen van Biesheuvel die allemaal over zee en zeevaart gaan -inclusief de klassieker Brommer op zee, maar ook het verhaal De overtocht uit de bibliofiele bundel Raadgeving in het holst van de nacht. Nieuw is verder de bijgeleverde CD, waar Biesheuvel zelf een twintigtal recent geschreven schetsen voorleest. Prachtig, zo'n nieuwe lente. Mag Biesheuvel volgend jaar weer de P.C. Hooft-prijs krijgen?

J.M.A.Biesheuvel: Zeeverhalen. 3e, herziene en uitgebreide druk. Amsterdam, Uitgeverij Van Oorschot, 2007. Met CD. ISBN 9789028240766. EUR 18,50

Up

Dubois

Tot en met 3 juni is in Naturalis de tentoonstelling Kijk op collectie: anatomie te zien. Dat is een selectie uit de anatomische collectie van het LUMC en de Leidse universiteit. Wie dan toch in Naturalis is, kan meteen een speciaal ingerichte vitrine over de Nederlander Eugène Dubois gaan bekijken -of de film Eerste druk met Midas, waarin Midas Dekker letterlijk in de voetsporen van Dubois treedt. Aanleiding voor dit alles is de publikatie van de Nederlandse vertaling van een boek over deze bijzondere Dubois: De ontbrekende schakel door Pat Shipman.

Dubois weigerde als 28-jarige een hoogleraarschap. Hij wilde liever de ontbrekende schakel in de evolutietheorie vinden en ging naar Indië. In 1891 vond Dubois op Java een dijbeen, een kies -en een schedel die te groot was voor een aap en te klein voor een mens. Dubois doopte zijn vondst de Pithecanthropus erectus (rechtopgaande aapmens). Het schedelkapje, "de ontbrekende schakel" en dus het kostbaarste bezit van Naturalis, is ter plekke altijd te zien in de Oerparade-zaal. (Op Java moeten ze het doen met een kopie.) Dubois werd verguisd, maar wordt tegenwoordig beschouwd als een van de grondleggers van de paleoantropologie. Dubois was natuurlijk behalve briljant ook lastig. Pat Shipman laat dat -op Amerikaanse wijze- helder zien.

Pat Shipman: De ontbrekende schakel; het levensverhaal van Eugène Dubois, de Nederlander die het gelijk van Darwin bewees. Uitgeverij Vorroux, Bodegraven, 2007. ISBN 9789080909250.  EUR 32,50

                                    
 
   
vorige pagina top pagina