Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 1/07 > Boeken

Boeken

Jos las Leids

Een selectie van Leidse publicaties besproken door

Ginkgo Biloba

De Ginkgo biloba is een vreemde boom. In Leiden staan enkele Ginkgo's (in de Hortus, in de professorenbuurt, in de tuin van decaan Geert Booij en elders). In Europa komt de Ginkgo pas sinds de 18e eeuw voor, geïmporteerd uit de Oost. Zijn huidige naam heeft de Ginkgo pas sinds 1771, toen Linnaeus het bijzondere tweeledige blad ook in de naam (bi-loba) tot uitdrukking liet komen. Goethe zag in 1819 direct de overeenkomst van de Ginkgo met hemzelf of, ruimer gezegd, het menselijk wezen: zowel het verlangen om getweeën één te worden als de innerlijke gespletenheid. In zijn geweldige gedicht Gingo Biloba (zonder k) slaagt Goethe erin om in slechts 12 regels dat dubbele gevoel weer te geven, of zoals het in het laatste kwatrijn heet: "Fühlst du nicht an meinen Liedern / Daß ich eins und doppelt bin?"

Leids literatuurvorser Peter van Zonneveld is sinds decennia een aficionado. Tien jaar geleden (in de huldebundel voor Pim Lukkenaer) liet hij dat al zien. Maar het wonder vertrok zich pas echt eind vorig jaar. Na een toevallig kontakt met Leids vormgeefster Silvia Zwaaneveldt verscheen een paar maanden later het mooiste Leidse boekje van 2006.

De inhoud lijkt simpel. Het gedicht van Goethe wordt gevolgd door de Engelse vertaling van Gwynne van Zonneveld-Boeskool ("That I am both one and twain?") en de Nederlandse vertaling van Peter van Zonneveld ("dat ik één en dubbel ben?"). Zwaaneveldt heeft gezorgd voor de vervolmaking van de mooie vertalingen. In vier versies kleedt ze de Ginkgo biloba uit tot de essentie. Door de gespleten eenheid steeds kaler vorm te geven, versterkt ze de betekenis van het gedicht. Verder is het kleurgebruik in de druk onopvallend schitterend. Twaalf pagina's pracht: een Leids mirakeltje.

J.W. von Goethe: Ginkgo Biloba. Translation: Gwynne van Zonneveld, vertaling: Peter van Zonneveld. Leiden, De Baaierd, 2006. [geen ISBN] Euro 15 ()

Up

Vuurvliegjes

Leiden en omgeving is altijd een goede voedingsbodem geweest voor innoverende drukkers, vormgevers en uitgevers. Een recent ontloken loot is The Pauper Press in Voorschoten, waar een Leids classicus (Frits Naerebout) een drijvende kracht is. Al twee jaar geleden gaf deze kleine uitgeverij het kleinood Vuurvliegjes uit, dat ik pas recent in een Leidse boekwinkel ontdekte -voor een schandalig lage prijs. Het boekje Vuurvliegjes bevat tekeningen en korte Japanse gedichten (waka / tanka) uit de Ehon Chiyomigusa van Nishikawa Sukenobu, in 1741 door Morita Shōtarō in Osaka uitgegeven. Henri Kerlen vertaalde de gedichten.

Op het laatst toch
moeten de tranen ergens
worden gelaten -
water op de inktsteen
is wat in gedachten komt .
(Fujiwara Yuki'ie, 1223-1275)

Vuurvliegjes: Nishikawa Sukenobu's  Ehon Chiyomigusa : Tanka-gedichten uit het Japans vertaald door Henri Kerlen. Voorschoten: The Pauper Press, 2005. ISBN 9077856013. EUR 5

Up

Arabische gom 

Nostalgie. Het taps toelopende glazen potje met bovenop het rode rubber dopje. De eerste keer dat de lijm eruit moest komen, keepte je met je mesje een snede in het voorgestanste streepje. Eenvoudig lijmpotje? Dorrit van Dalen schreef een heel boek over de gom. "Arabische gom is wat Coca-Cola in verband bracht met Osama bin-Laden, en het is een van de factoren die de politiek van de Verenigde Staten ten opzichte van Soedan bepaalt", schrijft ze zonder aarzelen. Van Dalen reisde naar Tsjaad en Soedan. Ze kreeg wetenschappelijke hulp uit Oxford en Hamburg. In 250 pagina's doet ze verslag van een fascinerende zoektocht. Het aangename van het boek zit in de veelzijdigheid. Van Dalen schakelt net zo gemakkelijk van de dichteres Anna (Roemer) Visscher over naar de chemische structuur van Arabische gom, of van de ontwerper A.D. Copier naar Verduijns Suikerwerkenfabriek in Zeeland, waar met Arabische gom snoepjes gemaakt worden. En Coca-Cola bottelde verder.

Dorrit van Dalen: Arabische gom: de fascinerende biografie van een van de meest exotische producten op aarde. Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker, 2006. ISBN 9035130510. EUR 20

Up

Greek stenography 

κράτει μέθης, 'ηδονής, θυμου (beheers dronkenschap, plezier, passie)

Een Catalaans voorwoord bij een Engelstalige wetenschappelijk boek over Griekse stenografie is redelijk zeldzaam. Leids papyroloog Klaas Worp verzorgde samen met Sofia Torallas Tovar bij dit boek gelukkig daar bovenop een Engels voorwoord, zodat ook ik de beginselen leerde begrijpen. Het Catalaans was nodig vanwege de uitgave van een Griekse woordenlijst uit de vierde eeuw, afkomstig uit het Benedictijner klooster in Montserrat. Die 2300 woorden vormen voor de leek geen opwindend leesvoer, dus genoot ik vooral van hoofdstuk 3 (Greek Shorthand Manual Reconstruction), met 600 uitdrukkingen en opsommingen zoals σαυτόν, εμαυτόν, πότερον, τινά  (jij, ikzelf, een van beiden, ieder). Dit boek verschijnt als deel 1 van de Orientalia Montserratensia. Vier nieuwe delen zijn in voorbereiding.

Sofia Torallas Tavar & Klaas A. Worp: To the origins of Greek stenography (P.Monts Roca 1). [Sant Adrià de Besòs], 2006. EUR 24

Up

Sporen van een gedreven pionier

Het leuke van Leiden is de veelzijdigheid in alles. Waar op de wereld kom je originele muziekstukken en gedichten tegen in een afscheidsbundel van een hoogleraar biologie? Zeker, het huldeboek Sporen van een gedreven pionier voor Helias Udo de Haes bevat ook serieuze bijdragen over de "wetlands" (Marcel Marchand), over "sustainability" (Herbert Prins) en over de waarde van de walvis (Hans Opschoor). Aan de andere zijde van het spectrum geeft dit boek voor prof Udo de Haes ook divertiment: stukjes over universitaire besluitvorming, vier haiku's van Wil Tams, een heus muziekstuk (Quasi una elegia) door Reinout Heijungs en een verslag van een bezoek aan Kameroen (Hans de Iongh). En nog meer moois. Helias Udo de Haes was niet voor niets grondlegger van het in 1977 opgerichte Leidse Centrum voor Milieukunde. Leve de (bio)diversiteit!

Sporen van een gedreven pionier: verhalen bij het afscheid van Helias Udo de Haes. Redactie: Gerard A. Persoon, Gerard Barendse, Henk Bezemer. Leiden, 2006. ISBN 9051911491. EUR 10

Up

Het huis van Lorentz

In 1902 kreeg Hendrik Lorentz de Nobelprijs voor Natuurkunde. Hij was toen pas 25 jaar hoogleraar in Leiden (dus net over de helft) en woonde aan de Hooigracht. Aan de gevel van dat huis hangt nu een gedenksteen met de naam Lorentz erin gebeiteld. "Soms rinkelt de bel en staat er een onbekende Japanse, Indiase of Amerikaanse student op de stoep en vraagt bevestigend naar Lorentz. Ze mogen dan de salon zien." Die laatste twee zinnen zijn geschreven door de huidige bewoner van het pand, Adriaan van der Staay, oud-directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau en emeritus hoogleraar te Rotterdam. In het boekje Het huis van Lorentz vertelt hij op bijna terloopse wijze over de geschiedenis van het huis, de periode Lorentz en zijn historiserende verbouwing. Het boekje werd klassiek gezet en gedrukt door Cornelis Schenk, boekdrukker te Leiden. De beperkte oplage (230 stuks) was bestemd als nieuwjaarsgeschenk voor relaties van het Leidse antiquariaat Klikspaan.

Adriaan van der Staay: Het huis van Lorentz. Leiden, Antiquariaat Klikspaan, [2006]. Geen ISBN. ()

Up

LUMC 10 jaar



Postzegels

Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC, v.h. AZL) bestaat tien jaar en dat moest gevierd. Bij een feest hoort een boek, en Pieter van Megchelen schreef -met als sparring partner Dick Daems- het boek Bouwen aan het LUMC. Oplage 4.000 exemplaren, 180 pagina's, in volle kleuren, gebonden en met bijzonder omslag: als je iets doet, moet je het goed doen. Dan mag het ook een grijpstuiver kosten. Leuk boek? Slechts weinigen zullen het helemaal lezen, want ook in opzet is Bouwen aan het LUMC meer een bladerboek voor oja-herinneringen. Daar is Van Megchelen geslaagd. Goed is het boek ook als tijdsbeeld: de democratisering in de jaren zeventig, uiteenlopende conflicten, verschillende nieuwbouwvarianten en de veranderende relatie met de Leidse universiteit; alles wordt helder beschreven. Verhalen met betrokkenen van destijds geven net weer een ander perspectief. Van Megchelen schrijft gelukkig open over de Annex-affaire (1993-1994) waar directeur bedrijfsvoering Theo Doevenspeck met de noorderzon -en een fors bedrag aan steekpenningen- vertrok. Universiteitsvoorzitter Kees Oomen struikelde zelfs over deze bananenschil. In dit boek wordt tien jaar LUMC netjes geboekstaafd.

Pieter van Megchelen: Bouwen aan het LUMC: een geschiedenis van (on)voltooide dromen. Leiden, 2006. [Geen ISBN] Meer informatie: www.lumc.nl

Up

Earth and Fire

"Iedereen gek op Jerney!" vermeldt het omslag van het herdenkingsboek voor de van oorsprong Voorschotense popgroep Earth and Fire. Het schandaaltje dat het boek nog voor verschijning zou losmaken hebben de auteurs, de broertjes Fred & Dick Hermsen, dus goed voorvoeld. Popmuzikanten zijn niet altijd gewend om op een volwassen manier met kritiek om te gaan. Ook zangeres Jerney Kaagman lukt dat niet. Kaagman was 15 jaar lang boegbeeld van Earth and Fire, maar een paar zeikerige kanttekeningen over haar vocale bereik waren voor het voormalige jurylid van Idols al teveel. (Eigenlijk vermoed ik dat er iets anders is wat haar dwars zit, want in deze popbiografie geven Gerard Koerts en Jaap Eggermont eigenlijk toe dat ze nu anders kijken naar Jerney's zang.)

Het boek Earth and fire, de biografie 1969-1983 geeft een mooi en vooral realistisch beeld van een de betere Nederlandse popgroepen uit de jaren zeventig. Dat zal mede komen door de familie-relatie van de auteurs met de blonde tweeling Koerts, het hart van de band. De auteurs zelf schrijven dat ze "de afgelopen drie jaar een mythe armer en een aantal onuitwisbare ervaringen rijker zijn geworden." Ik geloof het graag. Kan dan bij een volgend boek een eindredacteur fouten als "hebben bespeelt", het "pondje" naar een Deens eiland en foutgespelde namen voorkomen? Dit onopgesmukte & zeer leesbare boek over een belangrijke periode in de Nederpop verdient namelijk beter.

Fred en Dick Hermsen: Earth and Fire: de biografie 1969-1983. Delft, Uitgeverij Eburon, 2006. ISBN 109059721284     EUR 20.

Up

Wagens beladen met hooi



Wagens beladen met hooi

De Leidse universiteit in de jaren zestig is niet te vergelijken met de Alma Mater 40 jaar later. Dat geldt zowel voor de inhoud van de studies, de opbouw van het curriculum als de rondlopende studenten: alles is anders. Wagens beladen met hooi is een novelle van Gerbrand Muller. Het decor van het verhaal wordt gevormd door het studentenleven in Leiden in de jaren zestig. De naam van de stad valt slechts één keer, maar het "literair dispuut", de Oude Rijn en de Drie oktober-kermis maken Leiden bijna tastbaar in het verhaal. De novelle wordt gevolgd door een gesprek van Leids Scaliger-hoogleraar Wim Gerritsen met de auteur Gerbrand Muller.

"Hij was op de drie oktober-kermis, in gedrang. Hij keek, luisterde en snoof geuren op. Stemmen loeiend uit microfoons, geknal, gegil uit het spookhuis en de roetsjbaan. Hij wilde oliebollen eten, zich laten ronddraaien en door de lucht suizen, maar stelde het uit om het nog in het vooruitzicht te hebben.

Op een bord stond in zilveren letters tussen flonkerende sterren en zonnen: Die phantastische Raumfahrt. Een bont beschilderd schuitje, vol met gillende mensen, zwaaide om beurten naar links en naar rechts, hoger en hoger, totdat het over de kop ging; het suisde omlaag, weer omhoog, en ging een tweede keer over de kop, een derde keer. Erik sloot zich aan in de rij voor het hek, zijn ogen gevestigd op de donkere, nauwelijks zichtbare figuurtjes die in het schuitje zaten. Hij kon niet horen of ze angstig of vrolijk waren: hij zag alleen hun silhouetten en door de muziek en het lawaai was hun geschreeuw maar bij vlagen te horen."

Gerbrand Muller: Wagens beladen met hooi: novelle / gevolgd door een gesprek met de auteur door Wim Gerritsen. Amsterdam, De Sneeuwstorm, 2003. ISBN 9077414010 EUR 17.50

                                    
 
   
vorige pagina top pagina