Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 1/07

Onderwijs

    

Sixties

Column door Jef Jacobs

"Canon? - het besef
dat andere vormen
van samenleving
hier en nu denk-
baar en maakbaar
zijn, is verder
weg dan ooit."

De canon-discussie heeft intellectueel Nederland gespleten. Eerst in voor- en tegenstanders van zo'n richtinggevende lijst van historische events of grote boeken. Vervolgens, na verschijnen van het product van de commissie Van Oostrom, in degenen die de gevonden invulling de best mogelijke vonden en diegenen die allerlei noten op hun zang hadden. Er zou niet genoeg bèta of exact in zitten, te weinig kunst, te eurocentrisch, te weinig van dit en te veel van dat. Nu lijkt zich toch het model Van Oostrom door te zetten, in het basisonderwijs en misschien ook in het voortgezet onderwijs. Natuurlijk zou Frits Frits niet zijn als hij geen list had verzonnen om de canon-opponenten de wind uit de zeilen te nemen. Zo verzon hij het idee van de vensters. Analoog aan de "Vensters naar Vroeger", een prachtig mediëvistisch schoolboek uit de jaren tachtig, onder redactie van zijn leermeester - nu Scaliger hoogleraar - Wim Gerritsen, presenteert hij nu zijn canon-thema's als uitblikken naar bredere historische panorama's. Het gaat zogezegd om open ramen waardoor de docent en zijn leerlingen uitkijken op een schouwplaats van historische evenementen die alle van gelijk belang zijn en dus naar believen in de les zijn op te nemen.

Tot zover kunnen we alleen maar blij zijn met de slimheid van Frits van Oostrom en de prachtige boekjes en website die het licht zagen (met dank aan Hubert Slings!). Ze kunnen inspiratiebron zijn voor veel leerkrachten en presenteren zich ook met die pretentie. Allen - vóor- en tégenstanders - vinden zich uiteindelijk in de kritiek op het onderwijs, dat onvoldoende kennis en te weinig feiten aanbiedt en derhalve ook een te schraal historisch besef kweekt. Het is de terechte kritiek op een doorgeschoten 'vaardigheden'-concept, misschien zelfs al op de voorlopers van wat nu het nieuwe leren heet. 

Maar is met de gepresenteerde canon het probleem van het geschiedenisonderwijs en het gebrek aan historisch besef in principe getackeld? Naar mijn smaak geenszins. Wij zitten op school steviger dan ooit met een historistische geschiedenisopvatting. Vanaf het moment dat de leerkracht werd gemarginaliseerd en de uitgevers van schoolmethoden - hoe mooi zijn ze allemaal, hoe kostbaar en hoe zwaar in de rugzak - het voor het zeggen kregen, is dat historistisch beeld slechts bekrachtigd. De geschiedenis is dat wat aan feiten in die boeken en in de kerndoelen en eindtermen is neergeslagen. Onverdroten zetten leraar en leerling gezamenlijk koers op een glanzende toekomst als consument van steeds mooiere producten, geschraagd door de feiten der historische overwinnaars: van de Romeinen via Karel, Floris V en de Hanzen naar de VOC, de grondwet en de multiculturele samenleving, de gasbel en Europa. Dat de slavernij daar tussendoor marcheert is mooi meegenomen; dat er aan al die heldendaden bloed kleeft, wordt niet graag gezien.

De term "kritiek" (in de betekenis van vermogen tot oordelen) en daarmee de kritiek zelf, is nagenoeg uit het geschiedenisonderwijs verdwenen: de reconstructie van verleden en heden, vanuit het besef dat het steeds anders kon en kan, dat andere vormen van samenleving hier en nu denkbaar en maakbaar zijn, is verder weg dan ooit. Aan de impliciete notie dat historisch besef in feite meer van hetzelfde is, verandert ook deze canon niets. Maar ik ben dan ook van de sixties.

                                    
 
   
vorige pagina top pagina