Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 6/06

Gereedschap aanreiken om muren toe te takelen

Letterensymposium "Cultuur tegen de muur" ondanks beperkte opkomst groot succes

Begin 2006 ontstond er tijdens het Studieverenigingen Overleg Letteren het idee voor een symposium voor álle letterenstudenten. Dit plan ontmoette van meet af aan veel scepsis. Op de letterenfaculteit wordt immers gekeken van Afrika  tot de Noordpool en van België tot Zuid Amerika, van duizenden jaren voor Christus tot 2006, en dan ook nog naar taal, kunst, economie en politiek onder andere. Iets wat alle letterenstudenten verenigt, kan dat wel? Is de letterenfaculteit daar niet te pluriform voor?

       
Letterenstudent tegen de Muur: definities van cultuur door letterenstudenten

door Caryn 't Hart en Jesca Zweijtzer

De scepsis, die oprees tijdens de vergadering van het Studieverenigingen Overleg, weerhield Wouter Ydema, Rachelle Eerhart, Carolien Stolte, Marinda van Dorst en Astrid van Santen er niet van zich vol enthousiasme te verenigen tot de letterensymposiumcommissie 2006.

"Cultuur tegen de muur" werd als thema gekozen. Het symposium, op vrijdag 3 november, moest in het teken staan van de vraag wat het betekent om letteren te studeren, waarbij de commissie ervan uit ging dat letterenstudies goeddeels cultuurstudies zijn. Een letterenstudent moet zich bewust zijn van de effecten van zijn studie: kun je objectief naar je cultuur kijken? Zijn onze onderzoeksmethoden cultureel bepaald?

Het streven was een programma samen te stellen met sprekers vanuit vele vakgebieden van de letterenfaculteit, en dat is de organisatie ook prima gelukt.

Begin oktober stonden de organiserende studenten met een promotiestand in het Lipsiusgebouw.  Een muurtje hadden ze bij zich, waarop eenieder een definitie van cultuur kon achter laten.

Want ja, wat is cultuur eigenlijk? "Het niet vastomlijnde wat zich karakteriseert van een vastomlijnde groep"? "Een groepscode"? De website van het Symposium laat zien hoe divers er naar het begrip gekeken wordt.

De commissie beloofde de mooiste definitie op 3 november bekend te maken en koos uiteindelijk voor "cultuur is een dans van stromingen die zich waden in een rivier van gedragingen" van studente Tessa van Rees.

     
Letterensymposiumcommissie 2006 (van links naar rechts: Astrid van Santen, Wouter Ydema, Marinda van Dorst, Carolien Stolte en Rachelle Eerharter)

Echte muren

Het LAK-theater, stemmige sfeerverlichting, op het podium een decor van gemakkelijk zitmeubilair, een spreekstoel en 'bakstenen' muurtjes. De zaal vulde zich met minder mensen dan gehoopt (zestig bezoekers op een hele studentenpopulatie van ruim 3500 is niet veel), maar hier zaten de studenten die écht bereid waren over de muur van hun eigen vakgebied te kijken.

Het symposium begon met een poëtisch welkomstwoord en een aantal presentaties over het thema, gevolgd door een - door tijdgebrek helaas wat korte - paneldiscussie. De meeste sprekers gingen hier in op letterlijke muren.

Muren kunnen symbool zijn van scheiding tussen veiligheid en veiligheid. Zoals de muren in Belfast, die de katholieken moeten beschermen tegen de protestanten en vice versa.

Dr. Joost Augusteijn (Geschiedenis) liet beeldend zien hoe hoog en fysiek die afscheidingen zijn. Prof. Thony Visser (Duitse taal en cultuur), die meer vertelde over de Berlijnse muur in de hoofden van de mensen, merkte schertsend op: "Ik blijk toch niet de enige te zijn die een échte muur 'heeft'!" Maar ook het betoog van Prof. Erik-Jan Zürcher (Turkse taal en cultuur) over een minder fysieke muur drukte het publiek even met zijn neus op de feiten: wij doen een periode van honderden jaar uit de geschiedenis van Zuid-Europa in de schoolboeken af als een onbeduidende paragraaf onder het hoofdstuk 'geschiedenis van de Islam' - niet van ons dus.

Kunnen we die culturele muren doorbreken, en hoe noodzakelijk is dat?

Workshop

De rest van de dag was goed gevuld met lezingen en workshops. In de twee workshoprondes hadden de deelnemers gelegenheid één onderdeel van letteren onder de loep te nemen, en met elkaar van gedachten te wisselen. Workshops waren er onder andere over amazone-indianen, Amerikaans Engels, gendervraagstukken.

Eén van de workshops werd gegeven door dr. Adriaan  Rademaker van Griekse en Latijnse taal en cultuur. Hij had "Medea" als onderwerp gekozen. Deze tekst lijkt bekend, maar als je nogmaals analyseerd zie je dat Medea eigenlijk bijzonder is. Medea, protagoniste uit Euripides' tragedie uit 431 is vreemder dan je op het eerste gezicht zou denken.

De werkgroep las het deel van Medea waar zij zich tegen Jason beklaagt omdat hij een vrouw erbij neemt.  Bijna alle mensen die de workshop volgden, waren geneigd voor haar partij te kiezen. Sterke vrouwen die voor zichzelf op komen, we lijken ze te waarderen anno 2006.

Wat de Atheners van haar gevonden hebben, zal er waarschijnlijk lijnrecht tegenover gestaan hebben. Immers, normen voor vrouwelijk en mannelijk gedrag lagen toen heel anders. Hadden mannen vele voorbeelden uit de mythologie om zich aan te spiegelen, vrouwen moesten slechts trouw zijn en niet te veel ophef maken. Zoals Andromache moeten ze met hun echtgenoot meeverlangen naar zijn pleziertjes, en zelfs de borst geven aan zijn bastaardzonen. In dat licht is Medea een bijzondere vrouwenrol. Wilde Euripides zijn stadsgenoten iets vertellen? Of wilde hij juist waarschuwen tegen te mondige vrouwen? En waarom?

Het is erg lastig, en misschien wel bijna onmogelijk om de 21ste eeuwse bril af te zetten, maar het is goed om je daar eens extra bewust van te voelen.

Beter bewapend

Studenten waren ontzettend positief over het symposium. " Ik heb maar vier uur geslapen, maar het heeft me geen enkele moeite gekost de hele dag klaarwakker te blijven" vertelt een studente Engels.

"Als je letteren weer eens in samenhang ziet," zei een studente Slavische talen en culturen "dan weet je weer waar je het voor doet, waar je deel van uitmaakt"

"Inderdaad" vult een studiegenote van haar aan "je voelt je weer beter bewapend als iemand je studie als minderwaardig ziet"

Kritiekpunten waren er ook, een student geschiedenis zei de dag te kort te vinden.

De lezingen waren te beknopt, zo zegt hij, hij had graag langer van sommige sprekers willen genieten. Maar och, dat is misschien wel de beste kritiek die een symposium krijgen kan.

Veelvormig, maar verenigbaar

Het slotdebat deed nog wat stof opwaaien over de huidige universitaire cultuur. Het lijkt net alsof docenten worden gestimuleerd minder energie in hun onderwijs te steken, maar vooral buitenlandse publicaties te produceren. Een letterenstudent leert vooral woorden voort te brengen en te manipuleren. Hoe veelvormig ook, we zijn verenigbaar. Een letterenstudent doet tijdens zijn studie bagage op om kritisch te kijken, dat is één van de slotsommen.

Lang niet alle vragen zijn beantwoord, maar de discussie is aangezwengeld. Of het gelukt is de muren af te breken in studentenhoofden?

Voor wie wil, is er in ieder geval gereedschap aangereikt.

                                    
 
   
vorige pagina top pagina