Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 5/06 > Onderwijs

Onderwijs

Sectorplan Levendige Letteren: De Unica

Door Rogier Busser

In het Sectorplan Letteren (2002) werd speciale aandacht geschonken aan de zogenaamde unica, opleidingen die in Nederland slechts aan één universiteit bestaan. Van de twaalf door het ministerie van OCW als unica aangemerkte opleidingen herbergt Leiden er acht [i].

De unica opleidingen verschillen onderling sterk qua studiegebied, qua omvang van staf en ook de belangstelling van studenten voor deze studies verschilt sterk. Zo is de studie Assyriologie gericht op een aantal beschavingen, die zich tussen 3000 voor Christus en het begin van onze jaartelling in het Nabije Oosten hebben ontwikkeld terwijl de studie Sinologie zich zowel met de prehistorie, het heden en veel van wat daar tussen ligt, bezighoudt. Ook de belangstelling is niet evenredig verdeeld over de unica opleidingen. Slechts weinig studenten kiezen voor de studie Talen en Culturen van Indiaans Amerika maar de opleiding Japanologie trekt de laatste jaren juist bijzonder grote studentenaantallen. De unica zijn dus erg divers en niet eenvoudig over een kam te scheren.

Institutionele internationale samenwerking

Gegeven het feit dat de unica slechts aan één universiteit in Nederland aanwezig zijn, is men voor samenwerking op het buitenland aangewezen. De buitenlandse zusteropleidingen van de Leidse unica vormen in hun land meestal geen unica en bestaan in grote landen zoals Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië aan meerdere universiteiten. Voor kleinere landen, als België en Oostenrijk, is de situatie in veel gevallen hetzelfde als in Nederland.

Vanuit Leiden is in 2003 het initiatief genomen om de mogelijkheden tot Europese samenwerking te onderzoeken. Na een korte inventarisatie van Leidse geleerden onder een aantal van hun Europese collega's bleek de belangstelling groot. Daarop heeft Leiden, in eerste instantie met de Katholieke Universiteit Leuven en de Ruprecht-Karls Universiteit Heidelberg in 2004 de European League for Non-Western Studies (ELNWS) opgericht.

Teneinde brede aandacht te vragen voor samenwerking op het gebied van de Leidse unica heeft er in december 2004 een groot congres plaatsgevonden waar de ELNWS officieel is gelanceerd. Op dit congres in Leiden waren een kleine 100 deelnemers van 20 Europese universiteiten aanwezig die drie dagen lang over mogelijke vormen van samenwerking op het vlak van onderwijs hebben gesproken. Belangrijkste conclusies van het congres waren dat nagenoeg alle participanten de aantrekkelijkheid en noodzaak van samenwerking op het gebied van MA onderwijs onderkende. Wel constateerden veel deelnemers praktische en technische obstakels om tot samenwerking te komen. Voorbeelden daarvan zijn het ontbreken van een uniforme Europese academische jaarindeling, verschillende snelheden waarop Europese landen de BA/MA structuur introduceren en de BA/MA structuur hanteren, de taal waarin colleges worden onderwezen, examensystemen en verschillen in hoogte van collegegelden. Als manieren om samenwerking op het gebied van onderwijs zonder veel rompslomp op de rails te krijgen werden docentuitwisselingen en het gezamenlijk organiseren en doceren van intensieve cursussen genoemd. Een andere mogelijke manier om samenwerking te vereenvoudigen werd gevonden in distance learning of E-learning. 

E-learning.

Om de mogelijkheden van distance learning verder in kaart te brengen werd in mei 2005 een eendaagse workshop gehouden rond dit onderwerp. Presentaties van vertegenwoordigers uit Heidelberg, Leuven en SOAS gaven een uitstekend inzicht in hetgeen er binnen deze instituties op het gebeid van computerondersteund onderwijs, specifiek voor een aantal niet-westerse talen al is gebeurd. De combinatie van de aanwezigheid van docenten en technici maakte de dag zeer geslaagd. Er werd vooruitgang geboekt bij het inventariseren van de mogelijkheden om van elkanders reeds ontworpen modules gebruik te maken maar ook hier bleek dat verschillende systemen niet naadloos met elkaar kunnen communiceren en er nog veel moet gebeuren alvorens distance learning op Europees niveau daadwerkelijk een bijdrage kan leveren aan samenwerking op onderwijsgebied. In vervolg op deze E-learning dag zijn een zestal pilots gestart waar Leidse opleidingen in nauwe samenwerking met Europese partners onderwijsmateriaal ontwikkelen of databases zo inrichten dat studenten en staf van de deelnemende universiteiten gebruik kunnen maken van elkanders digitale collecties.

Op weg naar gemeenschappelijke Europese Masterprogramma's

De opleiding Talen en Culturen van Zuidoost-Azie is een van de voortrekkers op het gebied van internationale samenwerking binnen het onderwijs. In nauwe samenwerking met de universiteiten van Frankfurt, La Rochelle, INALCO (Parijs) en de School of Oriental and African Studies (SOAS) werd al in 2004 een door de ELNWS gesponsorde intensive course in Frankfurt georganiseerd. In hetzelfde jaar werd een aanvraag bij de Europese Commissie ingediend voor een European Intensive Programme (EIP). Een dergelijke subsidie stelt de deelnemende universiteiten (Hamburg, Humboldt Berlin, Frankfurt, INALCO, La Rochelle, Napels en Leiden) in staat om gezamenlijk intensive courses, seminars of andere vormen van onderwijs te initiëren. De toets van de Commissie werd met glans doorstaan en in de vroege zomer van 2005 werd, rond het thema "Cultural and Social Change in Southeast Asia", een uitermate succesvolle intensive course in Leiden georganiseerd. Na evaluatie van de cursus besloten de deelnemende universiteiten tot een nieuwe aanvraag voor een EIP bij de Europese commissie. Inmiddels heeft de commissie ook die aanvraag gehonoreerd. Nu de samenwerking tussen de deelnemende instellingen steeds hechter is geworden en men elkanders curricula goed kent, zijn de opleidingen voornemens een Europees Masterprogramma te ontwikkelen en de status van een Erasmus Mundus programma aan te vragen.

Summerschool

Een andere belangrijke ontwikkeling in samenwerking op het gebied van onderwijs is de summerschool. Afgelopen augustus heeft de Leidse letterenfaculteit voor de eerste keer een brede summerschool opgezet. Met 12 cursussen in zeer uitlopende talen, van Tochaars tot Sanskriet, op verschillende niveaus gedoceerd, is met deze summerschool een eerste stap gezet op weg naar een nieuwe vorm van Europese samenwerking. Met docenten uit een aantal Europese landen en een kleine 100 studenten uit 10 verschillende landen was de diversiteit enorm. Door een zeer zorgvuldige voorbereiding, van met name Prof. Lubotsky en zijn staf, zijn veel studenten in de gelegenheid geweest de in Leiden behaalde studiepunten (ECTS) naar hun thuisuniversiteit mee te nemen.

Het vervolg

Steeds meer Europese universiteiten onderkennen het belang van samenwerking in het algemeen en op het gebied van heel kleine en vaak bedreigde opleidingen in het bijzonder. Het feit dat de ELNWS inmiddels is uitgegroeid tot een groep van 20 universiteiten geeft daar blijk van. Samenwerking op het gebied van onderwijs, maar ook van onderzoek, op het brede terrein van niet-westerse studies wint duidelijk aan intensiteit.

Van 13 tot en met 15 december zal er opnieuw een ELNWS congres in Leiden worden georganiseerd. Op dit congres zal verder worden gesproken over hoe de Leidse unica met buitenlandse zusteropleidingen kunnen samenwerken. Daarnaast fungeert de ELNWS ook steeds meer als een platform waarop partners elkaar op projectbasis kunnen vinden. Het ligt in de verwachting dat de ELNWS zich verder zal ontplooien tot een spreekbuis en platform voor kleine en bedreigde taal- en cultuuropleidingen in Europa. Thans wordt onderzocht hoe er, ook na het einde van de looptijd van het sectorplan letteren,  effectief en optimaal een vervolg kan worden gegeven aan de belangrijke rol van de ELNWS.

 European League for Non-Western Studies: elnws.leidenuniv.nl

                                    
 
   
vorige pagina top pagina