Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 3/06 > Boeken

Boeken

Jos las Leids

Een selectie van Leidse publicaties besproken door Jos Damen (UB)

Drion - grootste Leidenaar

 
De familie Drion kort na de bevrijding;
tweede van links is de achtentwintigjarige Huib.

(Foto uit: Van, over en met Huib Drion, p. 41)

Huib Drion was een van de grootste intellectuelen die de Leidse universiteit ooit heeft gevoed. Hij was jurist maar schreef met evenveel gemak een essay over de romancier Marcel Proust. Drion was een praktisch mens, maar hij was ook filosofisch ingesteld. Dat zie je in zijn werk en in zijn leven: Drion was bedrijfsjurist en lid van de Hoge Raad; verzetsman in de oorlog en schrijver van essays over het fascisme. Theorie en praktijk, lullen én poetsen: Drion verenigde deze zeldzame combinatie in zich.

De studententijd in Leiden was voor spoorstudent Drion geen plezierige tijd. 45 jaar later zei hij er zelf over: "Mijn studententijd bestond eruit dat ik als schichtig muisje van het station naar de universiteit liep en na het college weer rechtstreeks terugliep naar het station. Ik heb het misschien wel de moeilijkste periode van mijn leven gevonden."

Drion was dapper: in de oorlog vormde hij met broer Jan een verzetsgroep, die onder andere het blad De Geus uitgaf. Het blad riep op tot verzet: "Wij blijven in oorlog met Duitsland tot het verpletterd zal zijn", schreef Leidse student Drion in oktober 1940, dus nog voor de rest van de Leidse universiteit in verzet kwam.

Na de oorlog werkte Drion als bedrijfsjurist bij de KLM, promoveerde in 1954, werd hoogleraar in Rotterdam (in 1955) en in Leiden (in 1958). In 1969 werd hij raadsheer bij de Hoge Raad.

Drion schreef voor diverse tijdschriften over literatuur, recht en maatschappelijke kwesties. Zijn essays werden verzameld in boeken als Het conservatieve hart (1966). Hij bleef tot op hoge leeftijd actief en schreef over het nieuwe burgerlijk wetboek en de afbakening tussen rechter en wetgever, maar ook over drugs, criminaliteit en euthanasie.

In de prachtige bundel Van, over en met Huib Drion (1917-2004) komen al die facetten van Drions leven en werk aan bod. In het boek staan juridische kanttekeningen van Drion uit de jaren tachtig, zes essays, stukken uit de verzetskrant De Geus, twee Cleveringa-redes (uit 1967 en uit 1990), het beroemde stuk over euthanasie (Het zelfgewilde einde van oude mensen, NRC 1991), drie interviews met Drion en enkele opstellen over zijn werk.

Drion formuleert uitstekend en schrijft glashelder. Lees zijn Cleveringa-rede uit 1967 (Intellectuelen en democratie) en zie hoe geweldig Drion lijnen weet te trekken, vakjes linksboven en rechtsonder inkleurt tot de lezer de hele tekening voor zich ziet. Zelden zag ik in 100 woorden het wezen van democratie zo mooi uiteen gezet als in dit opstel van Drion. En passant schetst hij het intellectuele klimaat in de jaren dertig en in een stoot door de houding van de intelligentia in de jaren zeventig.

Alle stukken in dit boek bij elkaar leveren meer dan een sympathieke herinneringsbundel op: dit is een prachtig boek over een groots Leidenaar.

Van, over en met Huib Drion (1917-2004). Boom Juridische Uitgevers, Den Haag, 2005. ISBN 9054546247   EUR 39

Wie wil 200 jaar oud worden?

In de publikatie Oud-ouder-oudst ontrafelt Dick Knook het geheim van een stuk of acht mensen die ouder dan honderd jaar werden. Alhoewel: ontrafelt Knook geheimen of onthult hij het bedrog? Wat te denken van de Hongaarse boer Petrasch Zortan die in 1724 stierf op -naar eigen zeggen- 185-jarige leeftijd? "Zijn hoofd- en baardhaar hadden een groenachtig-witte kleur, als beschimmeld brood en hij had nog maar enkele tanden over." Maar, zoals Knook droog opmerkt: "Ook bij deze 'kampioen lang leven'is geen enkel betrouwbaar bewijs te vinden voor zijn extreem lange levensduur." Als we bij de feiten blijven: de oudst geboekstaafde mens ter wereld was Jeanne-Louise Calment. Ze overleed in 1997 op 122-jarige leeftijd en had Vincent van Gogh nog schilderslinnen verkocht.

Op 19 mei 2006 overleed Alexandrine van Donkelaar-Vink, de oudste op dat moment levende Nederlander. Ze werd 111 jaar oud.

 
Petrasch Zortan op 185-jarige leeftijd
 

Dick Knook is sinds kort emeritus-hoogleraar gerontologie. Dat is eigenlijk twee keer oud. Bij zijn afscheid werd het boek Oud-ouder-oudst gerealiseerd.

Het boekje is klassiek vormgegeven door Silvia Zwaaneveldt en mooi gedrukt bij de kleine Leidse drukker De Ammoniet. De oplage bestaat uit slechts 200 exemplaren.

D.L. Knook: Oud-ouder-oudst. De Baaierd, Leiden, 2006. (zonder ISBN). EUR 15

Leidse Lodewijk

Aan de Steenschuur te Leiden staat de meest traditionele katholieke kerk van Leiden: de Lodewijkskerk. Tot een paar jaar geleden klonken hier preken met hel en verdoemenis, werden er dagelijks heilige missen gecelebreerd en was er persoonlijke betrokkenheid: de methode van pastoor A.M.E.Th. Vreeburg (Internet: Vreeberg in beeld en geluid). Zijn opvolger J.M. de Water lijkt een wat rustiger koers te varen. De Lodewijkskerk heeft een lange geschiedenis in Leiden die bijna 500 jaar teruggaat. Ook hier speelde het kruitschip dat in 1807 in het centrum van Leiden ontplofte een grote rol. Twee wijkjes werden compleet vernietigd, maar Leiden dankt aan de ontploffing wel het Van der Werffpark en het Kamerlingh Onnes Gebouw. Ook de Lodewijkskerk werd bij de ontploffing getroffen, maar bleef 'als door een wonder' grotendeels gespaard.

 
 
Lodewijk in Leiden

De hele geschiedenis van de kerk komt uitgebreid aan de orde in het boek Lodewijk in Leiden. Ook de recente renovatie van de binnen- en buitenkant van de kerk en van het Mitterreither-orgel passeert de revue. Een CD met orgelmuziek door Jeroen Pijpers en anderen completeert het boek.

Lodewijk in Leiden: de geschiedenis van kerk en orgel. Eindred.: Hein van Woerden. Leiden, 2005 (zonder ISBN). EUR 30 (incl. CD). Te verkrijgen bij de betere Leidse boekhandel, bij de Parochie van de Heilige Lodewijk, Steenschuur 19, 2311 ES Leiden of via 071-5211832

 

Leidse buurten

Sommige boeken geven pas later hun geheimen prijs. Zo'n boek is Buurthouden. Officieel gaat het over "de geschiedenis van burengebruiken en buurtorganisaties in Leiden van de 14e tot en met de 19e eeuw". Zo wijd, zo divers, en toch is het een mooi boek. Dat is het juist ook vanwege die diversiteit: Rembrandts vader komt erin voor, Middeleeuwse burengebruiken maar het boek behandelt ook het gemeentebeleid ten opzichte van onvermogende immigranten die zich in Leiden proberen te vestigen. De overeenkomsten tussen Machiavelli en Lipsius staan er op een rijtje, en even verderop komt de eerste democratische gemeenteraad van Leiden langs (1795). Nog veel meer weetjes staan in het boek verstopt: in 1635 stierven in Leiden 14.582 mensen aan de pest. Betaalde "vleeschelijke conversatie" -opbrengst 13 stuivers- leverde in 1735 drie jaar tuchthuis op -alleen voor de vrouw in kwestie, uiteraard.

 
 
Leidse buurten

Het boek Buurthouden is gelardeerd met prachtige Leidse foto's, onder meer van het Rapenburg, uit 1858 (!!) door Maria Hille -foto's afkomstig uit het Koninklijk Huisarchief. Ook de foto's door de auteur (Kees Walle) mogen er zijn: zie de nevelige 5e Binnenvestgracht in het jaar 2005.

Kees Walle: Buurthouden: de geschiedenis van burengebruiken en buurtorganisaties in Leiden (14e-19e eeuw). Leidse historische studies, deel 3. Leiden, Uitgeverij Ginkgo, 2005 ISBN 9789080700956.

 

Nederland als voorbeeld

Zou iemand nog geloven in Nederland als gidsland? Het Leidse Studium Generale organiseerde in 2004 een lezingenreeks waarin een tiental sprekers zijn licht liet schijnen op Nederland als "voorbeeldige natie". Dat was een aardige mix van oud en nieuw, met onder meer Piet Emmer over Nederland en de slavenhandel, Anton van der Lem over tolerantie, James Kennedy over progressiviteit en Wim van Noort over het poldermodel. De bijdragen zijn nu verzameld in de bundel Nederland als voorbeeldige natie. Het boekje heeft een aangenaam soortelijk gewicht en een mooie diversiteit.

Nederland als voorbeeldige natie. Redactie: Wim van Noort & Rob Wiche. Uitgeverij Verloren, Hilversum 2006. ISBN 9065508945. EUR 15

 
Nederland als voorbeeldige natie

Koperen fietsplaatje

Wie wil begrijpen wat een stoffelijk boek kan toevoegen aan een elektronische tekst, kan het nieuwste boek van oud-staatssecretaris Ferdinand Grapperhaus kopen. In dat boek is een replica van het koperen fietsplaatje uit 1941 bijgevoegd, speciaal door de Koninklijke Munt geslagen. De fietsbelasting was een gehate belasting: het metalen plaatje moest men tussen 1924 en 1941 op rijwiel of jas vastzetten. Spottend werd het ding ook wel de Colijns-orde genoemd. Voormalig Leids hoogleraar Grapperhaus schreef over dat koperen plaatje (en over de fietsbelasting waar het symbool voor stond) een heus boekje. Hij doorspekt zijn historische betoog met spotprenten en persoonlijke herinneringen van mensen.

Ferdinand H.M. Grapperhaus: Over de loden last van het koperen fietsplaatje. Uitgeverij Van Wijnen, 2006. ISBN 9051942834.  EUR 14.50 

Over de loden last van het koperen fietsplaatje

 

Straatvechter Van der Reijden

Joop van der Reijden stopte in december 2005 met werken. Twee maanden later was hij, 79 jaar oud, dood. Zijn laatste baan was het burgemeesterschap van het dorp Valkenburg. Daarvoor was hij onder heel veel meer: interim-voorzitter bij voetbalclub Feijenoord, bestuurder van omroep Veronica en staatssecretaris.

Van der Reijden was geboren in Leiden, waar zijn ouders een wasserij in de binnenstad hadden. Het gezin had het niet breed. Joop leerde op straat van zich afbijten. In zijn memoires laat hij zien hoe dat zijn leven heeft beïnvloed. Een deel van de opbrengst van het boek komt ten goede aan de Vereniging Oud-Valkenburg.

Joop van der Reijden: Van Leids laken tot Gooise matras. Uitgeverij Aspekt, 2006. ISBN 9059113837. EUR 25.

 
 
Van Leids laken tot Gooise matras

Plakkaat en Grondwet

Op 26 juli 1581 werd Nederland geboren. Op die dag vaardigden de Staten Generaal van de Verenigde Nederlanden het Plakkaat van Verlatinge uit. De tekst daarvan is beroemd: Nederland verklaarde zichzelf ermee onafhankelijk van het Spanje van Filips II. De tekst van het plakkaat heeft onder meer de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring van 1776 gestimuleerd. De tekst is op internet  beschikbaar, maar Leids hoogleraar Nicolette Mout heeft het Plakkaat van Verlatinge in een boekje gevangen en het vervolgens vertaald. "Dit fundamentele staatsstuk (.) is een icoon geworden van een nationaal bewustzijn van onafhankelijkheid." Het originele plakkaat is afgedrukt naast de vertaling en voorzien van een toelichting.

Het Nederlandse staatsbestel heeft de aandacht. Bijna tegelijkertijd met de heruitgave van het Plakkaat verscheen het boekje De grondwet van Nederland, waarin de nieuwe Leidse hoogleraar Vaderlandse Geschiedenis Henk te Velde de Nederlandse grondwet toelicht. Onze Grondwet is na de Amerikaanse de oudste grondwet ter wereld. De huidige Grondwet dateert van 1815. Thorbecke herschreef de Grondwet ingrijpend in 1848. Te Velde bekijkt een en ander in Europees verband en laat ook zien in hoeverre maatschappelijke ontwikkelingen zich vertalen in wijzigingen in de wet.

M.E.H.N. Mout: Plakkaat van Verlatinge. Historische Uitgeverij, 2006. ISBN 90 6554 0938. EUR 19

Henk te Velde: De Grondwet van Nederland. Uitgeverij Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam 2006.  ISBN 9025302181    EUR 10

 
 
Plakkaat van Verlatinge
De grondwet van Nederland

                                    
 
   
vorige pagina top pagina