Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 3/06

Onderzoek

Het onderzoek van ...

In de faculteit wordt veel onderzoek verricht. In de rubriek Het onderzoek van. vertelt telkens een promovendus of andere researcher over de grandeur en misère van het onderzoek doen. Deze maand vertelt Vincent Meelberg over zijn promotieonderzoek naar narratieve elementen in de hedendaagse kunstmuziek.

   
Vincent Meelberg
Homepage: www.lw.leidenuniv.nl

Vertel iets over uzelf, hoe bent u tot dit onderzoekproject gekomen?

"Aanvankelijk was ik van plan uitvoerend musicus te worden. Ik heb contrabas Lichte muziek en Muziektheorie Klassiek gestudeerd aan het Rotterdams Conservatorium. Na deze studies had ik echter het gevoel dat ik nog lang niet genoeg wist over muziek. Daarom besloot ik mijn muzikale kennis uit te breiden door Muziekwetenschap te studeren aan de Universiteit Utrecht. Daar ontdekte ik dat ik het doen van wetenschappelijk onderzoek minstens even leuk vind als het maken van muziek, en besloot een poging te wagen om in de wetenschap door te gaan. Dit betekent niet dat ik geen muziek meer maak; ik componeer nog steeds en treed geregeld op als bassist in verschillende jazz ensembles.

Ik heb mij altijd verbaasd over het feit dat veel mensen de muziek die vandaag de dag wordt gecomponeerd niet kan, of wil, waarderen. Muziek die door componisten als Karlheinz Stockhausen, Pierre Boulez en György Ligeti wordt gecomponeerd, wordt door veel luisteraars als chaotisch, onsamenhangend, en onbegrijpelijk beschouwd. Voor mij, daarentegen, is dit de mooiste en boeiendste muziek die er is. Deze muziek kan mij ook zeer ontroeren. Blijkbaar kan dus een en hetzelfde muziekstuk voor de ene luisteraar een genot zijn, terwijl een andere luisteraar het niet kan verdragen er naar te luisteren. Ik wilde onderzoeken welke mogelijkheden er zijn voor deze luisteraar om grip te krijgen op die muziek, die op het eerste gehoor juist zo ongrijpbaar en ondragelijk lijkt. Een van die mogelijkheden is het aannemen van, wat ik noem, een narratieve luisterhouding. Deze luisterhouding staat centraal in mijn proefschrift."

 
Fragment uit "Réponse" (1981-1984) van Pierre Boulez

Kunt u vertellen waar het onderzoeksplan over gaat? Welke vraag staat centraal?

"Mijn centrale onderzoeksvraag is tweeledig: ten eerste wil ik op een precieze manier articuleren wat muzikale narrativiteit is. Sommige theoretici menen dat narrativiteit alleen maar met verbale en visuele teksten geassocieerd kan worden, en betwisten dat er zoiets als muzikale narrativiteit kan bestaan. Ik, daarentegen, beweer dat muziek wel narratief kan zijn, en dat de studie van muzikale narrativiteit zeer productief kan zijn. Een object is narratief wanneer het beschouwd kan worden als de representatie van een temporele ontwikkeling. En zoals ik in mijn proefschrift aantoon, voldoen veel muziekstukken aan deze definitie. Sterker nog: ik stel dat ook hedendaagse gecomponeerde muziek narratief kan zijn. Door me met name te richten op deze hedendaagse muziek, hoop ik in staat te zijn muzikale narrativiteit op een nauwkeurige wijze te kunnen beschrijven. Veel hedendaagse composities problematiseren immers de notie van muzikale narrativiteit, en dus kan de analyse van deze werken een manier zijn om de grenzen van muzikale narrativiteit te definiëren.

Ten tweede wil ik onderzoeken op welke wijze het aannemen van een narratieve luisterhouding de grip van de luisteraar op hedendaagse muziek kan vergroten. Veel theoretici stellen dat de mens een natuurlijke neiging heeft om alles wat hij of zij meemaakt op een narratieve wijze te interpreteren. Narrativiteit is cruciaal voor de mens om grip te krijgen op de wereld waarin hij of zij leeft. Om deze reden verwacht ik dat een narratieve interpretatie van hedendaagse muziek kan leiden tot meer grip op deze muziek. De studie van de narrativiteit in hedendaagse muziek leidt dus tot meer inzichten in zowel het fenomeen muzikale narrativiteit als de hedendaagse muziek."

"Studie II" (1954) van Karlheinz Stockhausen

Beluister fragment (MP3)
  Beluister fragment

Wat zijn de boeiendste kanten van het project?

"Het boeiendste is wel dat ik me bezig houd met de relatie tussen muziek en luisteraar. Ik concentreer me niet alleen op het object dat 'muziek' heet, maar juist op de interactie tussen muziek en de luisteraar. Mijn onderzoek gaat niet zozeer over muziek, maar over het luisteren naar muziek."

Welk resultaat hoopt u te behalen?

"Mijn proefschrift is niet bedoeld als een soort voorschrift of recept voor het 'correct' luisteren naar hedendaagse muziek. Er is niet een enkele juiste manier van luisteren. Wat ik wel wil bereiken, is enerzijds aantonen dat er zoiets bestaat als muzikale narrativiteit, en specificeren wat dit inhoudt. Anderzijds wil ik laten zien dat je naar hedendaagse muziek kan luisteren op een narratieve wijze, een wijze die kan leiden tot meer inzicht en grip op deze muziek."

Hoe bevalt het aio-bestaan op deze faculteit?

"Het zelfstandig werken, en de vrijheid die daarmee gepaard gaat, is voor sommige promovendi een lust, en voor anderen een last. Ik geniet van die vrijheid, en heb niet het gevoel dat ik mijn onderzoek laat versloffen omdat er niet dagelijks een baas over mijn schouders meekijkt. Verder is het niet zo dat ik in een volkomen isolement werk. Het contact met mijn collega's van de opleiding Literatuurwetenschap is zeer goed, en we kunnen open en vrij met elkaar van gedachten wisselen en eventuele problemen aan de orde te stellen. Daarnaast krijg ik ook veel ondersteuning en begeleiding van het secretariaat en het bestuur van Pallas."

 

New Sounds, new stories
Promotie V. Meelberg, promotoren: Prof.Dr. E.J. van Alphen en Prof.Dr. R. de Groot (Univ. v. A'dam), donderdag 1 juni 15.15 uur
Dissertations online

Op 22 juni wordt het proefschrift van Vincent Meelberg officieel gepresenteerd tijdens de receptie ter gelegenheid van de start van Leiden University Press. Leiden University Press biedt de mogelijkheid aan promovendi om hun proefschrift uit te geven middels het printing on demand principe. Zie verder: www.lup.nl.

Ook in Forum, rubriek Het onderzoek van...?
Stuur een e-mail naar o.v.v. naam, onderzoeksproject en Onderzoeksinstituut.

                                    
 
   
vorige pagina top pagina