Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 1/06 > Onderwijs

Naamgeving gebouwen Witte Singel-Doelen-Complex voltooid: Nonnensteeg 1-3 wordt P.J. Veth-gebouw.

Waar ligt 1175 ? Welk gebouw is 1168 ? Deze vragen kunnen bijna tot het verleden behoren, want alle gebouwen kunnen nu met namen worden aangeduid. Voor de gebouwen naast de Universiteitsbibliotheek zal het adres (met de naam van beroemde taalkundigen) als aanduiding gaan gelden. Aan de Doelenzijde zijn Lipsius en Huizinga vernoemd en volgt nu spoedig Reuvens en dan P.J. Veth als naamgever van Nonnensteeg 1-3.

Een Indische liefde. P.J. Veth (1814-1895) en de inburgering van Nederlands-Indië (2000) - in Engelse vertaling.door Paul van der Velde

Wie is die Veth?
Hij bestreek zowat alle takken van wetenschap (filologie, antropologie, geschiedenis, aardrijkskunde) die op Nonnensteeg 1-3, waar onder andere het CNWS, het IIAS en Instituut Kern gevestigd zijn, beoefend worden. Hij staat vooral bekend als de popularisator van Nederlands-Indië maar is tevens de eerste Nederlandse Afrikanist.  Pieter Johannes Veth (1814-1895) is geboren in Dordrecht en stamt uit een middenstandsmilieu. Piet bleek een uitblinker en volgde de Latijnse school die voorbereidde op het universitair onderwijs. Het lag in de bedoeling dat hij predikant zou worden.

Oosterse talen
In 1832 ging hij naar de Leidse universiteit waar hij theologie ging studeren. In de loop van zijn studie ging hij, onder invloed van de moderne Duitse theologie, aan zijn roeping twijfelen. Hij werd daarom geen predikant. In 1838 werd hij benoemd tot leraar Engels en Oosterse talen aan de Koninklijk Militaire Academie in Breda. In 1841 volgde zijn benoeming tot hoogleraar in de Oosterse talen aan de het Atheneum in Franeker. Dat werd in 1843 bij een bezuinigingsronde van het hoger onderwijs opgeheven. Veth ontsnapte de dans omdat hij eind 1842 tot hoogleraar Oosterse talen aan het Amsterdamse Athenaeum benoemd was. Hij zou er tot 1864 aan verbonden blijven. Hij gaf er ruim twintig uur college per week in een waaier aan vakken als Hebreeuws, Arabisch, Syrisch, Hebreeuwse oudheden en Semitische literatuur.

Een echte liberaal
In Amsterdam stortte hij zich in de politiek en was een van de hoofdrolspelers in de liberale Amstelsociëteit die een belangrijke rol speelde bij de liberale omwenteling van 1848. Hij trouwde met Clara Buchler wier familie een belangrijke rol speelde in de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen, een maatschappij die zich vooral sterk maakte voor beter onderwijs in Nederland en Nederlands-Indië. Veth werd ook lid van de redactie van de eveneens liberale De Gids dat hem een platform bood voor het uitdragen van zijn denkbeelden over een nieuwe koloniale politiek. Die artikelen zijn nog steeds uiterst leesbaar en soms zelfs buitengewoon actueel zoals zijn 'Mohammed en de koran' uit 1845. Hierin waarschuwde hij voor het moslimfundamentalisme in Nederlands-Indië. Veth was eveneens medeoprichter van De Indiër (1850), de eerste Nederlandse krant die aan Nederlands-Indië was gewijd. De publicatie in 1854 van zijn Borneo's Wester-Afdeeling, Geopgraphisch, Statistisch, Historisch onderstreepte dat hij was uitgegroeid tot de autoriteit op het gebied van Nederlands-Indië.

Leids hoogleraar en lobbyist
In 1864 werd hij hoogleraar aan het de Rijksinstelling van Onderwijs in Indische Taal,- Land- en Volkenkunde in Leiden (op de plaats waar nu het restaurant Het Prentenkabinet zit) dat ambtenaren voor de koloniale dienst opleidde. In 1877 volgde zijn benoeming tot hoogleraar aan de Universiteit Leiden in de geschiedenis, letterkunde, oudheden, instellingen, zeden en gewoonten der volken van de Indische Archipel. Vier jaar daarvoor was hij voorzitter geworden van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap dat uitgroeide tot een geoliede koloniale lobby. Zo was Veth de organisator van de eerste Nederlandse particuliere wetenschappelijke expeditie naar Sumatra eind jaren zeventig. Hij redigeerde een negendelig werk over deze expeditie dat als eerste multidisciplinaire publicatie in Nederland beschouwd kan worden. Zijn magnumopus blijft het driedelige Java, Geographisch, Ethnologisch, Historisch (1875-1882). Revolutionair was dat hij de geschiedenis van Java niet als die van de vreemde overheersers presenteerde maar als geschiedenis van de overheerste inheemsen. Na zijn emeritaat nestelde Veth zich in Arnhem. Hij was toen al geruime tijd een internationaal bekend geleerde en een gevierde Nederlander. Ter ere van zijn tachtigste verjaardag werd hem een liber amicorum aangeboden dat zijn brede wetenschappelijk en maatschappelijke werkzaamheid voor het voetlicht brengt.

Wie niet verbaasd staat.
Op 11 april 1995 werd ter nagedachtenis van de honderdste sterfdag van Veth een plaquette aangebracht op Nonnensteeg 1-3. De sculptuur van de beeldend kunstenares Constance van Duinen stelt een quasi-varaan voor op weg naar de Hortus Botanicus. Daaronder staat de uitspraak van Multatuli 'Wie niet verbaasd staat over de kennis van Prof. Veth heeft geen verstand van Kennis'. Reeds in 1995 waren er stemmen het gebouw naar Veth te vernoemen maar na protest van enige Nonnensteeg-bewoners die niet geporteerd waren van dit idee werd daarvan afgezien. Nu de naamgeving meer gekaderd is binnen het beleid dat universiteitsgebouwen namen van Leidse geleerden geeft, is er van verzet geen sprake meer. Bij collegebesluit van 13 januari 2006 wordt Nonnensteeg 1-3 naar Veth vernoemd. In mei van dit jaar zal de feestelijke naamgevingceremonie plaatshebben en een banier met zijn naam aan de gevel van het gebouw bevestigd worden.

Tijdens de ceremonie zal ook het eerste exemplaar van de Engelse vertaling van mijn Leidse proefschrift, Een Indische liefde. P.J. Veth (1814-1895) en de inburgering van Nederlands-Indië (2000), onder de titel A Lifelong Passion. P.J. Veth (1814-1895) and the Dutch East Indies (KITLV Press) aan de rector magnificus overhandigd worden.

Plaquette Nonnensteeg 1-3

"Wie niet verbaasd staat over de kennis van professor Veth
heeft geen verstand van kennis"
                                                                                           Multatuli

                                    
 
   
vorige pagina top pagina