Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 1/06 > Boeken

Boeken

Jos las Leids

Een selectie van Leidse publicaties besproken door Jos Damen (UB)

Heilig Leiden

Heilige studentensteden bestaan niet. Toch doet Ludo Jongen van de Leidse opleiding Nederlands een dappere poging Leidse heiligen onder het stof vandaan te halen. Hij doet dat in de vorm van een soort getijdenboekje: handzaam, educatief en met mooie plaatjes. Op eigen wijze geeft hij in 25 "verhaaltjes", gerangschikt volgens de RK heiligenkalender, een beeld van Leidse heiligen. De 25 gekozen personen hebben allemaal een band met Leiden: hun naam komt terug in een kerk, hofje of Leidse straat.

De inleiding is een heiligencursus voor domkoppen: erg nuttig in deze tijd. Jongen legt uit wat een heilige is, hoe een mens officieel heilig wordt, wat het verschil is tussen een heilige en een martelaar en waar de grens ligt tussen heilige waarheid en heilige verzinsels.

Wie kregen de eer een Leidse heilige te zijn? Bonaventura natuurlijk (waar een Leidse school naar genoemd is), Stefanus (van het hofje en de wijk Stevenshof), Petrus (van de Pieterskerk en de Sleutelstad) en -o verrassing- Cornelius Musius, de bejaarde Delftse rector die eind 1572 door Lumey en zijn Geuzen in Leiden werd doodgemarteld. 21 andere heiligen komen in Heilig Leiden ook aan bod.

 
Heilige Agatha met marteltang in de hand (Collectie UB Leiden)
 

Heilige Anthonius
(CD-single
Rowwen Hèze, 1998)

Jongens stijl is op zijn minst levendig te noemen: Johannes trekt samen met Petrus "een sprintje" naar Jezus' graf; heilige Agatha's "nauwsluitende hemdje verhulde niets van haar welgevormde borsten". Het geheel werkt prima: Jongen kust 25 Leidse heiligen wakker.

Een leeslint, stevige kaft, lage prijs: op dit boekje moet Gods zegen rusten. En gender-specialist Agnes Sneller heeft ook meegeteld: maar liefst acht vrouwelijke Leidse heiligen sieren dit boekje!

Niets te mopperen? De duivel fluistert me in dat de enige heilige die het in dit boekje zonder afbeelding moet stellen mijn favoriete heilige is: Maria Magdalena, de boetvaardige zondares.

Ludo Jongen: Heilig Leiden (Miniaturen reeks, deel 5). Uitgeverij Bekking & Blitz Amersfoort, 2005. ISBN 9061095867. EUR 10     www.bekkingblitz.com 

 

Wie is wie in Letter en geest?

De schrijver Frans Kellendonk studeerde in Nijmegen en woonde een groot deel van zijn leven in Amsterdam. Met de Leidse universiteit had hij twee keer in zijn leven te maken: in 1987 was hij gastschrijver; in 1979 werkte hij enkele maanden in de Leidse universiteitsbibliotheek. De Leidse bibliotheek fungeert als een inspiratiebron voor zijn roman Letter en geest. Personen uit de bibliotheek en gebeurtenissen uit die tijd komen terug in zijn boek, maar natuurlijk vervormde Kellendonk ze voor het verhaal.

Janus Linmans was in 1979 beleidsmedewerker van de UB Leiden, en leidde Kellendonk rond tijdens diens eerste werkdag. Bij Linmans' afscheid van de universiteitsbibliotheek als onderdirecteur op 27 januari 2006 verscheen van zijn hand het fraai uitgegeven boekje Legato con amore in un volume (citaat Dante). Daarin doet hij drie dingen: hij gaat dieper in op de roman Letter en geest, verklaart sommige personages nader zonder daarbij te vervallen in een eenduidig aanwijsspelletje en geeft wat achtergrond over Kellendonk. "Kellendonk was in de omgang vooral de afstandelijke waarnemer-observator. Mensen voelden zich vaak, zeker als hij in de kantine zwijgend alles zat gade te slaan, de maat genomen voor een volgende roman." Linmans schreef een mooie voetnoot.

 
Legato

Janus Linmans: Legato con amore in un volume. Uitgeverij Kopwit, Leiden. ISBN 9080916145. EUR 10 (excl. verzendkosten).  
Te koop bij de balie van de UB Leiden of via
library.leidenuniv.nl

 dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=kell001

 

Van Kinsbergen

Isidore van Kinsbergen was een van de drijvende krachten achter het kunstleven in Batavia in de 19e eeuw. Als kunstenaar, theatermaker en fotograaf was hij alom aanwezig en met zijn levendige persoonlijkheid zorgde hij voor vele activiteiten in het culturele leven in het Jakarta van toen. In Leiden hebben met name het Instituut Kern en het KITLV een grote collectie rond Van Kinsbergen. Samen met het KIT Amsterdam en het Erasmus Talencentrum in Jakarta organiseerde men een tentoonstelling in Huis Marseille in Amsterdam. Daar zijn nog t/m 26 februari 2006 vele foto's van Van Kinsbergen te zien. Isidore van Kinsbergen maakte drie soorten foto's: archeologische foto's van Javaanse oudheden zoals de Borobudur, foto's van vorstenhoven op Java en Bali en ten derde van theaterspelers, dansers en muzikanten. Een tijdsbeeld vastgelegd? Nee, veel meer. Fascinerend. Grote klasse. Met boek (470 foto's):

 
Isidore van Kinsbergen

Gerda Theuns-de Boer en Saskia Asser: Isidore van Kinsbergen; fotopionier en theatermaker in Nederlands-Indië / Photo Pioneer and Theatre Maker in the Dutch East Indies. Leiden, KITLV; Zaltbommel, Aprilis Publishers, 2005. ISBN 9067182699. EUR 25

kitlv.nl / aprilis.nl

 

Leids proefschrift als roman

De in Leiden wereldberoemde huisarts Har Meijer promoveerde vorige jaar op een zeer leesbaar proefschrift over de cholera in Leiden: Het vuil, de dood en de dokter. De huisarts uit de Merenwijk had echter meer: zowel romantische inspiratie als ongebruikt historisch materiaal. Met die twee ingrediënten brouwde hij de roman De blauwe dood. Het boek is een misdaadverhaal dat gesitueerd is tijdens de cholera-epidemie in Leiden anno 1832. Meijer schetst een vermakelijk beeld van hoogleraren in het Caecilia-gasthuis, achterhaalde behandelmethodes, standsverschil, moord, misbruik en lekker vunzige seks. De stijl is helaas minder goed dan de leesbaarheid: De blauwe dood is een Baantjer met een flauw Wolkers-sausje.

 
De blauwe dood

Har Meijer: De blauwe dood. Leiden, Uitgeverij de Kler, 2005. EUR 14,50

 

Matilo-Rodenburg-Roomburg

Julius Caesarlaan, Minervastraat: voor de nieuwe Leidse wijk Roomburg kon men blijkbaar geen origineler straatnamen verzinnen. De Caesarlaan is bedoeld als herinnering aan de Romeinse aanwezigheid rond Leiden. De grens van het Romeinse rijk, de Limes, lag hier. Ook in vroeger tijden werden rond Leiden Romeinse beelden en voorwerpen gevonden. Voordat de nieuwe wijk gebouwd werd, werd er daarom door Leidse stadsarcheologen met succes gegraven. Daarbij kwam het idee op om een voor de geïnteresseerde leek leesbaar boek te maken. Het boek Matilo-Rodenburg-Roomburg is het geslaagde resultaat.

Chrystel Brandenburgh & Wilfried Hessing:  Matilo, Rodenburg, Roomburg : de Roomburgerpolder: van Romeins castellum tot moderne woonwijk. Leiden, Primaverapers, 2005. ISBN 9059970292   EUR 12,50     www.primaverapress.nl

Matilo- Rodenburg-Roomburg

 

Van aambeeld tot afstandsbediening

Jubileumboeken van bedrijven vormen meestal niet de meest toegankelijke literatuur. Het boekje Van aambeeld tot afstandsbediening: 100 jaar Langezaal & Inniger vormt daar geen uitzondering op. Tegelijkertijd is het een leerzaam boek omdat het zowel op een beknopte manier technische ontwikkelingen in de laatste honderd jaar laat zien, als de onverwachte gevolgen van een geloofsovertuiging voor zakelijk functioneren. Het katholieke bedrijf Langezaal & Inniger verbond zich bijvoorbeeld met de katholieke Leidse architectenfamilie Van der Laan, wat beide geen windeieren legde. In een eeuw werken komen de Leidse textielfabrieken, de verlichting van het Leidse station (1909) en academische ziekenhuizen voorbij. Tegenwoordig is het bedrijf vooral actief in installatiebouw bij bruggen en sluizen, zoals laatstelijk de sluis van Eefde in het Twentekanaal.

 

Van aambeeld tot afstandsbediening: 100 jaar Langezaal & Inniger, 1905-2005 : smeden aan de toekomst. Leiden, 2005.EUR 15 (verkrijgbaar bij boekhandel De Kler in Leiden)

 

Romeinen in Valkenburg

Valkenburg (ZH) bestaat niet meer als zelfstandige gemeente. Het dorp is opgegaan in de fusiegemeente Katwijk. Vlak voor die samenvoeging kreeg voetballer Dirk Kuijt de legpenning van de gemeente Katwijk. De gemeente Valkenburg deed vlak voor haar einde iets anders: ze gaf al haar inwoners een boek kado over de oude geschiedenis van Valkenburg. Anne de Hingh en Wouter Vos schreven het: Romeinen in Valkenburg.

Het leuke is dat de auteurs ook uitgebreid schrijven over de opgravingen in de 20e eeuw, die op gang kwamen na een fietstochtje van de 30-jarige hoogleraar Van Geffen in 1914. Hij zag dat de omstandigheden in Valkenburg ideaal waren, zowel voor ligging als conservering van een Romeins castellum, en ging met de plaatselijke timmerman graven. Tot na zijn emeritaat in 1954 bleef hij actief bezig met de Valkenburgse opgravingen. Wie nu met de fiets langs de N206 van Leiden naar Katwijk fietst, ziet ten hoogte van de vroegere Romeinse legerplaats een kunstwerk dat lijkt op een tiental Romeinse speren.

 
Romeinen in Valkenburg

Anne de Hingh en Wouter Vos: Romeinen in Valkenburg. Leiden, Hazenberg Archeologie, 2005. ISBN 1090808553445    EUR 25    www.valkenburgzh.nl

 

Van zeehelden en blueslegenden

Nick Oudshoorn is een aparte Leidse graficus. In zijn laatste boek (oplage 200) staan zeehelden, schilders en vorstinnen braaf naast Oudhoorns oude liefdes: legendes uit de tijd van de blues, de jazz en de popmuziek. Oudshoorn gaat regelmatig over de kitsch-grens heen. Rembrandt en Michiel de Ruijter in Delfts-blauw, inclusief nepschrift. Niet voor niets werd zijn werk onder meer in het MarineMuseum tentoongesteld. "Keep the flame burning, man."

Nick Oudshoorn: Schilderijen / zeefdrukken. Leiden, Coordesign, 2005. (was te koop bij Boekhandel De Kler, Leiden)

 
De Ruijter

 

De klok in Boerhaave

Op 2e Kerstdag 1656 ontwerpt Christiaan Huygens de eerste slingerklok ter wereld. Nu kon men de tijd beetpakken: niet meer ongeveer, maar precies, per minuut en seconde. Hans Hooijmaijers, medewerker van Museum Boerhaave, schreef een catalogus bij de tentoonstelling die tot 11 juni 2006 te zien is in Museum Boerhaave. Een groot deel van de geschiedenis van de tijdmeting in Nederland is op de tentoonstelling te zien. Niet alleen de slngerklok van Huygens en Salomon Coster is te bewonderen, maar ook het oudst bekende horloge (1670), zandlopers, grote en kleine klokken, chronometers en echte pronkklokken.

Hans Hooijmaijers: Telling time : devices for time measurement in Museum Boerhaave : a descriptive catalogue.  Leiden, Museum Boerhaave, 2005. ISBN 9062920004  / 9062921450 EUR 35. http://www.museumboerhaave.nl

 
Klok in museum Boerhaave

 

Hollanders en Portugezen in Azië

De Portugezen en de Nederlanders waren in de 16e en 17e eeuw als handelaren in Azië zowel concurrenten als collega's. Belangen van Aziatische handelaren, Nederlanders en Portugezen liepen vaak door elkaar. In juni 2003 was er in Leiden een congres over dit onderwerp: Rivalry and conflict. Medewerkers van universiteiten uit Portugal, Nederland, Texas en Singapore presenteerden daar hun bevindingen. In een dikke turf zijn de 17 bijdragen nu verzameld. Ze variëren inhoudelijk enorm. Er zijn bijdragen over handelsactiviteiten in Goa, Cochin, Macao, Lissabon en Amsterdam. Erg interessant vond ik zelf een zeer nauwgezette vergelijking tussen beschrijvingen van leven in Goa. Arie Pos legt daarbij een verslag van Jan Huygen van Linschoten naast dat van twee Portugezen uit die tijd, noteert droog de verschillen en legt vervolgens de achtergrond bloot.

 
Rivalrty and Conflict

Ernst van Veen and Leonard Blussé (eds.): Rivalry and conflict: European traders and Asian trading networks in the 16th and 17th centuries (Studies in Overseas History, Vol. 7). Leiden, CNWS, 2005.  ISBN 9057891042. EUR 35 

 cnws.leidenuniv.nl

                                    
 
   
vorige pagina top pagina